Η συζήτηση για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση στην Κύπρο δεν μπορεί να περιοριστεί στο ύψος των συντάξεων, τις εισφορές ή την ηλικία συνταξιοδότησης. Πίσω από όλες αυτές τις παραμέτρους βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα, η δημογραφική αλλαγή. Και δεν είναι κυπριακή ιδιαιτερότητα. Είναι μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η εικόνα είναι πλέον γνωστή, αλλά οι συνέπειές της γίνονται ολοένα και πιο δύσκολο να αγνοηθούν. Οι μεγαλύτερες ηλικίες αυξάνονται ως ποσοστό του πληθυσμού, ενώ ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας μειώνεται. Την ίδια στιγμή, οι γεννήσεις υποχωρούν. Αυτό σημαίνει ότι όλο και λιγότεροι εργαζόμενοι καλούνται να χρηματοδοτήσουν, μέσω των εισφορών και των φόρων τους, τις ανάγκες ενός ολοένα μεγαλύτερου αριθμού συνταξιούχων.
Τα παραπάνω θα έπρεπε να λαμβάνει υπόψη η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα μιας κοινωνίας που γερνά.
Οι επιλογές είναι περιορισμένες. Εάν μια χώρα δεν μπορεί πλέον να αναπληρώσει τον πληθυσμό της σε ηλικία εργασίας, υπάρχουν ουσιαστικά τρεις δρόμοι: α) αύξηση των γεννήσεων, με αποτελέσματα όμως σε βάθος δεκαετιών, β) μεγαλύτερη συμμετοχή των μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων στην αγορά εργασίας και γ) προσέλκυση και ένταξη μεταναστών στην οικονομία.
Στην πραγματικότητα, θα χρειαστούν και τα τρία. Η Ευρώπη ήδη εξετάζει πολιτικές που ενισχύουν τη συμμετοχή των γυναικών στην εργασία, επενδύει στην εκπαίδευση και αναζητά τρόπους διαχείρισης της μετανάστευσης. Το πρόβλημα είναι ότι η δημογραφική ανάγκη και η πολιτική πραγματικότητα συχνά κινούνται προς αντίθετες κατευθύνσεις.
Αυτό είναι ίσως το μεγάλο δημογραφικό παράδοξο της Ευρώπης. Μια γηραιότερη κοινωνία χρειάζεται μετανάστες για να διατηρήσει την οικονομική της δυναμική, την ώρα που τα γηραιότερα εκλογικά σώματα εμφανίζονται ολοένα και πιο επιφυλακτικά -και σε αρκετές περιπτώσεις εχθρικά- απέναντι στη μετανάστευση.
Η Κύπρος δεν μπορεί να παρακολουθεί αυτή τη συζήτηση από απόσταση. Η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση είναι η αφορμή για να ανοίξει μια πιο ευρύτερη συζήτηση για το τι κοινωνία θέλουμε να έχουμε σε 20 ή 30 χρόνια και, κυρίως, ποιοι θα εργάζονται, ποιοι θα παράγουν και ποιοι θα στηρίζουν το κοινωνικό κράτος.
