Φτάσαμε στο σημείο να καίγεται ο κόσμος και ο Πρόεδρός μας να χτενίζεται. Ύστερα από την κοροϊδία προς τον κυπριακό λαό ότι τα πάντα θα τα λύσει ο «Μικρός» αν εκλεγεί, ύστερα από τρία χρόνια καθαρού δουλέματος ότι θ’ αρχίσει τις συνομιλίες απ’ εκεί που έμειναν στο Κραν Μοντανά, καταλήξαμε με επιτυχία να δηλώσουμε ότι αποδεχόμαστε να είμαστε κράτος-παρατηρητής στο Συμβούλιο Ειρήνης.
Χαίρεται και παραχαίρεται για πράγματα για τα οποία κανένας δεν μπορεί να προβλέψει, δηλαδή την τύχη της απόφασης του Συμβούλιου Ειρήνης.
Κορδώνει σαν ερωτιάρης γάλος γιατί είναι πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν έχει αντιληφθεί ο «Μικρός» ότι πήραμε την προεδρία γιατί ήταν η σειρά μας και όχι για κάποιον άλλο λόγο. Δεν αντελήφθη ο «Μικρός» ότι η προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι για κόρδωμα. Και να μην ξεχνά ότι μια τέτοια προεδρία για τη μικρή Κύπρο μόνο κόστος θα έχει.
Προσωπικά δεν ανέμενα ότι ο έβδομος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας θα ήταν πιο μοιραίος και από τους μοιραίους. Όταν ένας ηγέτης φοβάται τις δύσκολες αποφάσεις δεν πρέπει να θέλει να γίνει ηγέτης. Δεν πρέπει ν’ αποφεύγει ν’ αγγίξει το πρόβλημα γιατί με τη μεγαλύτερη ευκολία θα ρίξει τις ευθύνες στην Τουρκία, στον Τουρκοκύπριο ηγέτη, στα Ηνωμένα Έθνη, στους Άγγλους, στην Αμερική και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σας υπενθυμίζω ότι μια πολύ σημαντική πρωτοβουλία αποτέλεσε το αγγλο-αμερικανο-καναδικό σχέδιο.
Δυστυχώς δεν είχαμε ηγέτες ούτε πολιτικούς παρά των ηγετών. Το σχέδιο προέβλεπε τη δημιουργία ενός ομόσπονδου δικοινοτικού κράτους. Κατοχύρωνε τα ατομικά δικαιώματα, προέβλεπε την απόσυρση των ξένων στρατευμάτων εκτός εκείνων που θα παρέμεναν στη βάση συμφωνίας και καθόριζε κριτήρια για το εδαφικό.
Το σημαντικότερο όλων ήταν που προωθούσε την επιστροφή των μονίμων κατοίκων των Βαρωσίων με την έναρξη των συνομιλιών, οι οποίοι θα παρέμεναν στα σπίτια τους ανεξάρτητα από την έκβαση των συνομιλιών. Το σχέδιο, η χαμένη ευκαιρία, παραδόθηκε στον τότε υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Ρολάνδη, από τους Αμερικανούς στις 10 Νοεμβρίου του 1978, στη Νέα Υόρκη
Για το περιεχόμενο του σχεδίου λύσης ενημερώθηκαν η Αθήνα και η Άγκυρα με τη διαβεβαίωση ότι η Άγκυρα δεν είναι αρνητική. «Agkyra is not negative». Οι άλλοι τέσσερεις αρχηγοί των κομμάτων που βρίσκονταν στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών, ο Γλαύκος Κληρίδης τοποθετήθηκε θετικά, ο Βάσος Λυσσαρίδης ήταν από την αρχή αρνητικός, ο Αλέκος Μιχαηλίδης, πρόεδρος της Βουλής, ο ίδιος το έβλεπε θετικά αλλά έπρεπε να συμβουλευτεί το κόμμα του, το ΔΗΚΟ, ο Εζεκίας Παπαϊωάννου δήλωσε ότι το σχέδιο πρέπει να μελετηθεί προσεκτικά, να μην ξεχνούμε ότι είχε δυτική προέλευση.
Η Κυπριακή Υπηρεσία Πληροφοριών ενημέρωσε τον Πρόεδρο Κυπριανού ότι ο πρέσβης της Σοβιετικής Ένωσης στη Λευκωσία, Sergei Astavin, είχε καλέσει την ηγεσία του ΑΚΕΛ και τους ζήτησε να απορρίψουν το σχέδιο γιατί είχε ιμπεριαλιστικές καταβολές. Προερχόταν από τις τρεις ΝΑΤΟϊκές χώρες. Πιο διαφωτιστικός για τη στάση του ΑΚΕΛ ήταν ο Παύλος Δίγκλης ο οποίος γράφει ότι: «όταν έγινε γνωστό το σχέδιο, ο γ.γ. Παπαϊωάννου βρισκόταν στις ΗΠΑ απ’ όπου μας τηλεφώνησε να πάρουμε θέση για το σχέδιο προτού επιστρέψει. Σε μία-δύο μέρες αφού επέστρεψε ο γ.γ., η Κεντρική Επιτροπή, μελετώντας το σχέδιο, τάχθηκε υπέρ της αποδοχής του. Ανησυχώντας μήπως ο Κυπριανού το απορρίψει βιαστικά, αποφασίσαμε να πραγματοποιήσουμε επαφές. Στα σχόλια του Κυπριανού ο Δίγκλης διαπίστωσε ότι εξέφρασε κάποιες επιφυλάξεις και πρόσθεσε: «Για το Βαρώσι μην ανησυχείτε. Είναι δεδομένο. Αυτό είναι σίγουρο».
Ναι, φίλοι αναγνώστες. Το Βαρώσι είναι σίγουρο. Φίλοι μου, και τότε υπήρχε το ίδιο μέτρο και βαθμός επιπολαιότητας και θα συνεχιστεί μέχρι τις εκλογές του 2028. Με τα λεγόμενα του Δίγκλη, στις αρχές Δεκεμβρίου συνήλθε η ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής και απέρριψε το σχέδιο. Τι συνέβη ώστε να αλλάξει η θέση του κόμματος έναντι αυτού του σχεδίου και από θετική να γίνει απορριπτική; Το παρασκήνιο έχει ως ακολούθως: «Λίγες μέρες μετά την υποβολή του σχεδίου πλαίσιο για λύση του Κυπριακού, τα μέλη της Κεντρικής Γραμματείας μαζί με μερικά μέλη του ΠΓ κληθήκαμε σε γεύμα από τον τότε Σοβιετικό πρεσβευτή Αστάβιν. Την άλλη μέρα συνήλθε η Κεντρική Γραμματεία η οποία αναθεώρησε την προηγούμενη απόφασή της και αποφασίσαμε να κληθεί το ΠΓ» («Οι πικρές αλήθειες», Παύλος Δίγκλης, σελ. 335-336, 336-337).
Έτσι το ΑΚΕΛ απέρριψε το δυτικό σχέδιο. Αυτή η θέση ενθάρρυνε και τον Πρόεδρο Κυπριανού να στραφεί εναντίον, παρά την αντίθετη άποψη του Νίκου Ρολάνδη. Ταπεινή μου άποψη, το σχέδιο αυτό ήταν το καλύτερο, τον ίδιο χαρακτηρισμό του έδωσαν πολλοί. Αποτελούσε μοναδική ευκαιρία για την επίλυση του Κυπριακού. Το πρόβλημα ήταν νωπό, δεν υπήρχαν καθόλου έποικοι, δεν υπήρχαν χρήστες των περιουσιών μας, δεν υπήρχε εκ περιτροπής προεδρία, δεν υπήρχαν τα πολλά βέτο, δεν ήταν υπό αμφισβήτηση η Μόρφου, δεν υπήρχαν οι τέσσερις ελευθερίες για τους Τούρκους πολίτες, δεν υπήρχε ο ηλεκτρισμός και το νερό από την Τουρκία. Η παρθενογένεση ήταν άγνωστη, δεν υπήρχαν τουρκικές επενδύσεις στα κατεχόμενα. Το κυριότερο, δεν είχε παγιωθεί η κατοχή. Τη διαμόρφωση και προώθηση αυτού του σχεδίου την είχαν διαδραματίσει οι Αμερικανοί και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ. Να σημειωθεί ότι το αμερικανικό Κογκρέσο τον Φεβρουάριο του 1975 αποφάσισε εμπάργκο για πώληση αμερικανικών όπλων στην Τουρκία. Η θέση του Κάρτερ για άρση του εμπάργκο ήτο να συνεργαστεί για τη λύση του Κυπριακού.
Υπέρ της αποδοχής του σχεδίου τάχθηκαν ο ΔΗΣΥ, η ελληνική κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός Καραμανλής. Μετά που το απέρριψε, ο Κυπριανού εισηγήθηκε στον Ρολάνδη να τηλεφωνήσει στον Κουρτ Βάλντχαϊμ στη Νέα Υόρκη για να το επαναφέρει. Ο ΓΓ του Ο.Η.Ε. απέρριψε την εισήγηση, φυσικά κανένας δεν πίστευε το αντίθετο.
Φίλοι αναγνώστες, γεμίσαμε ευτράπελα και φαιδρά. Τα μακρά κοντά.
