Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία-Βυζάντιο μπήκε κάποια στιγμή στο τούνελ του Ένα: Ένας αυτοκράτορας, μια εξουσία, μια αλήθεια. Για να εδραιωθεί ο μονισμός, απέμενε το «Ένας Θεός, Μια θρησκεία». Το βρήκε με τον χριστιανισμό.
Ακολούθησε για πάνω από χίλια χρόνια ο παραμερισμός του ανθρωπισμού, της επιστήμης, και της σκέψης. Η γη έγινε ξανά επίπεδη και το κέντρο του ηλιακού συστήματος, το σύμπαν έγινε ξανά απλός διάκοσμος, η «σωτηρία» του εγώ έγινε ξανά ο μοναδικός στόχος.
Εδώ και 700 χρόνια αυτό άρχισε να αλλάζει. Πολλοί, που τους έλεγαν γραφικούς και το πλήρωσαν με τη ζωή τους, έπιασαν ξανά το νήμα του ανθρωπισμού, της επιστήμης, και της σκέψης. Υπέφεραν τα πάνδεινα. Αλλά στέριωσαν έναν κόσμο που δεν θα ξαναπάει πίσω!
Ο Giordano Bruno, βασανίστηκε οικτρά, και το 1600 κάηκε στην πυρά. Επειδή υποστήριζε ότι το σύμπαν εκτείνεται παντού, χωρίς η γη να είναι το κέντρο του, και ότι κάθε αστέρι είναι ένας ήλιος σαν τον δικό μας, με δικούς του πλανήτες. Απλώς γι’ αυτό…
Σήμερα, κανένας δεν θυμάται το όνομα του πληρωμένου καταδότη του, ή κάποιου από όσους τον χλεύαζαν ως «γραφικό». Ούτε καν του ιεροεξεταστή που τον καταδίκασε. Μόνο το δικό του όνομα. Επειδή ο κόσμος έχει αλλάξει πια τελεσίδικα!
Η τεθλασμένη
Οπωσδήποτε τα πράγματα δεν πάνε ευθεία γραμμή· δεν πάμε πάντα μπροστά, προς την πρόοδο. Εξάλλου, το βιώνουμε ήδη στις μέρες μας. Δεν μπορείς να θεωρήσεις τον Τραμπ πρόοδο σε σχέση π.χ. με τον Ομπάμα. Αλλά, υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούν να πάνε ξανά πίσω στη Ρωμαιοκρατία-Βυζάντιο. Στο μυαλό μας, η γη δεν θα ξαναγίνει ποτέ επίπεδη, όσοι Τραμπ και να κυβερνήσουν τον κόσμο.
Σήμερα, όχι αδικαιολόγητα, έχουμε την αίσθηση της οπισθοδρόμησης. Αυτή την αίσθηση την τροφοδοτούν τρεις πηγές εμπειριών:
(Α) Η διεθνής κατάσταση: Με την εισβολή στην Ουκρανία και με τα πρωτοφανή που κάνουν ο Τραμπ και ο Νετανιάχου, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες έσπασε το κέλυφος του ιδεολογικού υποβάθρου: Το «Δεν επιτίθεσαι σε μια χώρα μόνο και μόνο επειδή μπορείς και επειδή είσαι πιο δυνατός» διαρράγηκε.
Μαζί με αυτό το κέλυφος παραμερίστηκαν και τα εμπόδια στον κυνισμό και στον ετσιθελισμό. Ο αυταρχισμός αυτός σαρώνει στο διάβα του και μια πολύτιμη αρχή της διπλωματίας και της πολιτικής: Την αρχή των ελέγχων και των εξισορροπήσεων (ακόμη και ο πόλεμος κατά του Ιράν έγινε χωρίς έγκριση του Κογκρέσου).
(Β) Η εσωτερική κατάσταση: Την τελευταία δεκαετία, έχουν συσσωρευτεί τόσα πολλά στοιχεία κατάχρησης εξουσίας και διαπλοκής -τα οποία έμειναν ατιμώρητα ή/ και αδιερεύνητα- που κατακάθισε στις αντιλήψεις μας η αίσθηση ότι την Κυπριακή Δημοκρατία την κυβερνά ένα ανίκητο παρακράτος. Αυτή ενισχύεται και από την εικόνα ακυβερνησίας που εκπέμπει σχεδόν διαρκώς η εκτελεστική εξουσία τα τελευταία τρία χρόνια.
Η αίσθηση της σοβαρής διάβρωσης θεσμών και εξουσιών έγινε τόσο ισχυρή, που θα χρειαστεί πολλή δουλειά στο μέλλον για να ανασκευαστεί.
(Γ) Ο κυνισμός στο Κυπριακό: Μετά τη νομιμοποίηση της σκέψης για «λύση δύο κρατών» από τον Ν. Αναστασιάδη, περάσαμε τα τελευταία χρόνια στο επόμενο στάδιο. Το να μιλάς θεωρητικά για λύση, αλλά να σκέφτεσαι την «παραμονή της κατάστασης ως έχει» (με πιθανότερη τώρα κατάληξη την οριστική διχοτόμηση), και το να οδηγείς στην πράξη τα πράγματα εκεί, δεν θεωρείται πλέον ούτε προδοτικό ούτε ανέντιμο.
Η οκταετία της πιο παρατεταμένης ακινησίας στο Κυπριακό συμπληρώνεται τώρα από τη «νομιμοποίηση» της επιλογής της διχοτόμησης.
Υπάρχει όμως και ένα «αλλά»!
Οι παρεκκλίσεις στον διεθνή χώρο από τις μεταπολεμικές κατακτήσεις, και από τα βήματα προόδου στο Κράτος Δικαίου στο εσωτερικό, δεν μπορούν να είναι μόνιμες. Γιατί αν είναι, και στις δύο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα είναι το μόνιμο χάος.
Πρόκειται μάλλον για τεθλασμένες· οι οποίες σίγουρα θα αφήσουν τις πληγές τους και τα αρνητικά υποπροϊόντα τους. Αλλά σε γενικές γραμμές η επιστροφή στην οδό της δημοκρατίας είναι η πιθανότερη εξέλιξη.
Δεν υπάρχουν αποδείξεις γι’ αυτό, αλλά αρκετές ενδείξεις. Μια σημαντική ομάδα τους αφορά τον τραμπισμό, ο οποίος μέσα σε έναν χρόνο μάζεψε ένα σωρό ήττες:
1. Απέτυχε στον εμπορικό πόλεμο κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Κίνας, με τη δασμολογική πολιτική. Αντίθετα, μάλιστα, συσπείρωσε Ευρώπη, Καναδά, Αυστραλία, και Κίνα, με μεταξύ τους σημαντικές συμφωνίες.
2. Απέτυχε να πνίξει την Ουκρανία και να την υποχρεώσει σε συνθηκολόγηση άνευ όρων.
3. Απέτυχε στο θέμα της Γροιλανδίας και στη συντριβή του Ιράν.
4. Απέτυχε να σύρει μέσω του ΝΑΤΟ τις ευρωπαϊκές χώρες σε έναν δικό του (και του Νετανιάχου) πόλεμο. Ίσα ίσα που -μέσω της πολιτικής στο Ουκρανικό και με Γάζα/Λίβανο/Ιράν- έσπρωξε την Ευρώπη προς τον δρόμο της αυτονόμησης της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας.
5. Απέτυχε να επιβάλει σε χώρες της Ευρώπης νέους τραμπικούς ηγέτες. Αντίθετα, οι αντιτραμπικοί (π.χ. Σάντσεθ, Στάρμερ, Μακρόν, Μερτζ) ενισχύθηκαν.
6. Απέτυχε να συντηρήσει έστω το τραμπικό «μέτωπο» μέσα στην Ευρώπη: Παρά την τεράστια παρέμβαση, ο Όρμπαν ηττήθηκε, η Πολωνία διατήρησε τον ευρωκεντρισμό της, η Σλοβακία και η Σερβία απομακρύνονται απ’ αυτόν, η Μελόνι από φίλη του έγινε «μέλος» της αντιτραμπικής συμμαχίας, ο Πάπας ορθώνει ανάστημα απέναντί του.
Είτε μας αρέσει εμάς τους καχύποπτους είτε όχι, η Ευρώπη στέκεται ως το πιο αποτελεσματικό ανάχωμα απέναντι στον τραμπισμό. Μαζί με την ανθεκτικότητα της Κίνας, αλλά και του Καναδά, και της Αυστραλίας. Αυτά, μας δίνουν το μήνυμα ότι, την εποχή της επίθεσης του αυταρχισμού, οι «μικρές» νίκες αποκτούν μεγάλη σημασία στον αγώνα επανόδου στις ράγες της δημοκρατίας και ενός στοιχειώδους διεθνούς δικαίου.
Η μάχη στο εσωτερικό
Είμαστε δύσπιστοι και καχύποπτοι. Έτσι μας έκανε το δεκαετές καθεστώς. Αλλά, το να είμαστε υποψιασμένοι είναι ένα, το να είμαστε μηδενιστές είναι άλλο.
Στην πραγματικότητα, καμιά μάχη της αλήθειας, της δημοκρατίας, και του Κράτους Δικαίου, δεν πάει χαμένη, ακόμη κι αν «χαθεί». Για παράδειγμα, αν αύριο το πόρισμα της Επιτροπής κατά της Διαφθοράς για το «Κράτος Μαφία» θαφτεί κι αυτό σε κάποιο συρτάρι της Νομικής Υπηρεσίας, η «χαμένη» αυτή μάχη κατά της διαφθοράς δεν θα έχει κανένα νόημα; Θα έχει αποκαταστήσει ο Ν. Αναστασιάδης την υστεροφημία του; Όχι. αντίθετα, η γνώση και η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, η πίεση προς τις εξουσίες και ο περιορισμός της ασυδοσίας στις κινήσεις τους, η απώλεια κάθε ηθικού πλεονεκτήματος των διαπλεκόμενων, σημαίνουν έτσι κι αλλιώς ένα βήμα μπροστά.
Το ίδιο και με όλες τις άλλες περιπτώσεις. Ρωτήστε για παράδειγμα τον Χ. Γεωργιάδη πόσο υποφέρει ως πολιτικό πρόσωπο από το θέμα του Συνεργατισμού· κι ας μην έχει υποστεί την παραμικρή δικαστική διαδικασία. Το ίδιο και με την υπόθεση «Σάντη». Ακόμη και στο πιθανότερο σενάριο η υπόθεση να μην προχωρήσει σε ουσιαστική διερεύνηση, στο μέλλον οι ερευνητικές αρχές και οι επόμενοι «Ροδόσταυροι» θα σκεφτούν δυο και τρεις φορές κάθε τους κίνηση…
Κανένας Bruno δεν υπέφερε άδικα, καμιά μάχη δεν πάει χαμένη. Η δημοκρατία, η σκέψη, και το Κράτος Δικαίου, έχουν ανάγκη ακόμη και τις «χαμένες» μάχες.
Το Καλάθι
• … με τον Επιμενίδη (1): Τον 7ο αιώνα π. Χ., ο Κρητικός Επιμενίδης έγραψε ότι «όλοι οι Κρητικοί είναι ψεύτες». Από εδώ προέκυψε και το λογικό παράδοξο των απόλυτων αυτοαναφορικών προτάσεων: Αν ισχύει αυτό που είπε, τότε και ο Επιμενίδης που είναι Κρητικός λέει ψέματα. Άρα οι Κρητικοί δεν λένε ψέματα αλλά την αλήθεια, άρα και ο Επιμενίδης λέει αλήθεια… Και πάει λέγοντας. Αυτές τις μέρες, ο Επιμενίδης είναι εξαιρετικά επίκαιρος!
• …με τον Επιμενίδη (2): Ένα πεδίο στο οποίο είναι σήμερα επίκαιρος στην Κύπρο ο Επιμενίδης είναι η περίπτωση της «Σάντη». Με βάση διάφορα στοιχεία (φωτογραφίες, ημερομηνίες κ.λπ.), η Αστυνομία καταλήγει στο ότι αυτή λέει για όλα ψέματα. Αν όμως λέει για όλα ψέματα, τότε πόσες πιθανότητες έχει να λέει την αλήθεια όταν ισχυρίζεται πως για χόμπι κάθισε και έφτιαξε μόνη της 1.000 μηνύματα, με διαλόγους απίστευτης ακρίβειας, παντογνωσίας, και ποικιλίας ύφους;
• …με τον Επιμενίδη (3): Ένα άλλο πεδίο είναι η «κρίση» στη νεκρή ζώνη. Η κυβέρνηση και οι αναπαραγωγικοί μηχανισμοί της φωνάζουν πως αυτή προκλήθηκε από το πουθενά. Αν ίσχυε αυτό, θα έπρεπε να είχε κινητοποιηθεί το σύμπαν. Γιατί δεν έγινε κάτι τέτοιο; Απλούστατα γιατί ο Κύπριος «Επιμενίδης» αγαπά τα λογικά παράδοξα, όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις. ΟΗΕ και ΕΕ μας είπαν να συνεννοηθούμε με τους Τουρκοκυπρίους για δημιουργία κλιμακίων ελέγχου της νεκρής ζώνης για τον αφθώδη πυρετό. Εμείς, για να διατηρούμε κάποιους μύθους (ανάμεσά τους και τον μύθο Σένγκεν) στείλαμε μόνοι μας αποκλειστικά ελληνοκυπριακά κλιμάκια για ελέγχους. Και τώρα που το βάλαμε στα πόδια, φταίει ο ΟΗΕ, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ, και η ΕΕ. Όχι εμείς…
