Το δάγκωμα των νυχιών και το ξύσιμο ή το τράβηγμα του δέρματος δεν είναι απλώς ασυνείδητα αντανακλαστικά, αλλά μηχανισμοί επιβίωσης, σύμφωνα με ψυχολογική ανάλυση καθημερινών ανθρώπινων συμπεριφορών.
Δεν υπάρχει μία ξεκάθαρη αιτία για την οποία οι άνθρωποι δαγκώνουν τα νύχια τους, ωστόσο έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται η προσπάθεια διαχείρισης δύσκολων συναισθημάτων, η πλήξη, η ανάγκη να απασχολούνται τα χέρια, αλλά και η κληρονομιά της συνήθειας από τους γονείς.
Οι συμπεριφορές αυτές μπορεί να φαίνονται παράλογες, ανθυγιεινές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επώδυνες. Ωστόσο, ο κλινικός ψυχολόγος Δρ. Τσάρλι Χέριοτ-Μέιτλαντ υποστηρίζει μιλώντας στον Independent ότι πρόκειται για «μικρές βλάβες» που ο άνθρωπος έχει αναπτύξει για να προστατεύει τον εαυτό του.
«Δημιουργώντας μια μικρή αίσθηση, το σώμα αποκτά άμεσα ένα φυσικό σημείο εστίασης, μια άμεση εκτόνωση της έντασης και ένα αίσθημα ελέγχου», εξηγεί. «Αυτό είναι προτιμότερο από την εναλλακτική λύση, δηλαδή τα ανεξέλεγκτα και κατακλυσμικά συναισθήματα».
Στο νέο του βιβλίο με τίτλο «Controlled Explosions in Mental Health» (Ελεγχόμενες Εκρήξεις στην Ψυχική Υγεία), ο Δρ. Χέριοτ-Μέιτλαντ χωρίζει την ανάλυσή του σε τρεις βασικές ενότητες: την αυτοϋπονόμευση, την αυτοκριτική και τον αυτοτραυματισμό. Σε αυτές εντάσσονται συμπεριφορές όπως το να «εξαφανίζεται» κανείς από μια νέα φιλία, ο τελειομανισμός και το δάγκωμα των νυχιών.
Ήπιες και ακραίες συνήθειες
Όπως εξηγεί, το τράβηγμα του δέρματος και το δάγκωμα των νυχιών αποτελούν ηπιότερες μορφές αυτοτραυματισμού, με τις οποίες μπορούν να ταυτιστούν πολλοί άνθρωποι, ενώ πιο σοβαρά ζητήματα, όπως τα κοψίματα στο δέρμα ή οι διατροφικές διαταραχές, είναι πιο ακραίες εκφάνσεις του ίδιου μηχανισμού. Μέσα από τη συζήτηση για τέτοιες καθημερινές συνήθειες, ελπίζει να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση των πιο στιγματισμένων μορφών αυτοτραυματισμού.
«Αν προκαλέσεις πόνο τραβώντας τα μαλλιά σου, τη στιγμή αμέσως μετά τον πόνο έρχεται η ανακούφιση. Είναι σαν να ενεργοποιείς τις φυσικές ενδορφίνες του σώματος», σημειώνει.
Ωστόσο, τονίζει ότι αυτές οι συμπεριφορές δεν προσφέρουν μόνο άμεση ανακούφιση, αλλά λειτουργούν και ως τρόπος αυτοπροστασίας. «Ο εγκέφαλός μας είναι μια μηχανή επιβίωσης. Δεν είναι προγραμματισμένος να μεγιστοποιεί την ευτυχία και την ευεξία μας, αλλά να μας κρατά ζωντανούς. Χρειάζεται έναν προβλέψιμο κόσμο. Δεν του αρέσουν οι εκπλήξεις και δεν θέλει να αιφνιδιάζεται», αναφέρει.
Προτιμότερη η ελεγχόμενη απειλή
Ο προστατευτικός αυτός μηχανισμός βασίζεται σε μια θεμελιώδη αρχή: ο εγκέφαλος προτιμά τη βεβαιότητα μιας ελεγχόμενης, γνωστής απειλής από την πιθανότητα μιας ανεξέλεγκτης και άγνωστης απειλής.
Η επιστημονική βάση της θεωρίας συνδέεται με την εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου, ο οποίος αναπτύχθηκε κυρίως για την επιβίωση και όχι για την ευτυχία. Οι εγκέφαλοί μας είναι προγραμματισμένοι να εντοπίζουν κινδύνους παντού, κάτι που βοήθησε το είδος να επιβιώσει, αλλά σήμερα μας κάνει υπερβολικά ευαίσθητους σε κάθε πιθανό σωματικό ή συναισθηματικό πλήγμα.
Σε πολλές περιπτώσεις, άνθρωποι που έχουν συνήθειες όπως το δάγκωμα των νυχιών ξεκίνησαν όταν ένιωθαν άγχος και στη συνέχεια η συμπεριφορά αυτή παγιώθηκε ως επαναλαμβανόμενη, μαθημένη αντίδραση, σύμφωνα με τον Δρ. Χέριοτ-Μέιτλαντ.
Αν και υπάρχουν πρακτικές συμβουλές για τη διακοπή τέτοιων συνηθειών – όπως το κοντό κόψιμο των νυχιών ή ειδικά σκευάσματα – ο ίδιος υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχουν «γρήγορες λύσεις». Αντίθετα, όπως λέει, χρειάζεται να «κατανοήσουμε τη λειτουργία αυτών των συμπεριφορών και τους υποκείμενους φόβους από τους οποίους μας προστατεύουν», αντί να προσπαθούμε απλώς να τις εξαλείψουμε.
