Δεν καπνίζονται, δεν μυρίζουν και δεν αφήνουν ίχνη. Κυκλοφορούν όμως στην αγορά, φτάνουν σε ανηλίκους και έχουν συνδεθεί με περιστατικά λιποθυμίας και άλλες σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Τα σακουλάκια νικοτίνης, ή αλλιώς nicotine pouches, βρέθηκαν το τελευταίο διάστημα στο επίκεντρο του δημόσιου προβληματισμού, έπειτα από καταγγελίες γονέων και αναφορές για πώλησή τους χωρίς έλεγχο, ακόμη και σε παιδιά και εφήβους.
Οι καταγγελίες αφορούν υποστατικά που φέρονται να διαθέτουν προϊόντα νικοτίνης χωρίς καμία διαδικασία ελέγχου ηλικίας αλλά και προϊόντα που κυκλοφορούν χωρίς να έχει διασφαλιστεί τι ακριβώς περιέχουν. Πρόκειται για σκευάσματα που δεν έχουν αδειοδοτηθεί, δεν έχουν ελεγχθεί ως προς τη σύστασή τους και τη συγκέντρωση νικοτίνης και, όπως προειδοποιούν οι αρμόδιες Αρχές, ενδέχεται να εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους, ιδιαίτερα για νεαρές ηλικίες.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, πρόταση νόμου, που κατατέθηκε στη Βουλή από τον βουλευτή του ΔΗΚΟ Χρύση Παντελίδη, επιχειρεί να βάλει φρένο σε μια ανεξέλεγκτη πραγματικότητα, ρυθμίζοντας για πρώτη φορά με σαφήνεια τη διάθεση των σακουλιών νικοτίνης. Στόχος είναι να καλυφθεί ένα νομικό κενό που, όπως καταδεικνύεται στην πράξη, άφησε χώρο σε προϊόντα νικοτίνης να κυκλοφορούν χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, ακόμη και σε νεαρές ηλικίες.
Παράνομα αλλά κυκλοφορούν
Σήμερα, τα σακουλάκια νικοτίνης συνεχίζουν να κυκλοφορούν στην αγορά, παρά το γεγονός ότι οι αρμόδιες Αρχές ξεκαθαρίζουν πως δεν είναι νόμιμα. Πρόκειται για προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη και τα οποία, σύμφωνα με τις Φαρμακευτικές Υπηρεσίες, κατατάσσονται ως φαρμακευτικά σκευάσματα, χωρίς ωστόσο να έχει εγκριθεί οποιαδήποτε άδεια κυκλοφορίας. Με άλλα λόγια, κανένα σακουλάκι νικοτίνης δεν έχει αδειοδοτηθεί για νόμιμη διάθεση στην Κυπριακή Δημοκρατία, παρότι στην πράξη τα προϊόντα αυτά εξακολουθούν να εντοπίζονται σε σημεία λιανικής.
Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει σε σειρά καταγγελιών, κυρίως από γονείς, για ανηλίκους που προμηθεύτηκαν σακουλάκια νικοτίνης από υποστατικά ή μέσω διαδικτύου. Όπως επισημαίνεται, πρόκειται για προϊόντα που δεν υπόκεινται σε έλεγχο ποιότητας ή δοσολογίας, γεγονός που σημαίνει ότι ούτε οι καταναλωτές ούτε οι οικογένειές τους μπορούν να γνωρίζουν με βεβαιότητα τι ουσίες περιέχουν και σε τι ποσότητες.
Ελκυστικά και επικίνδυνα
Τα σακουλάκια νικοτίνης δεν έγιναν δημοφιλή τυχαία. Αντιθέτως, συγκεντρώνουν χαρακτηριστικά που τα καθιστούν ιδιαίτερα ελκυστικά για εφήβους και νεαρούς ενήλικες, σε μια περίοδο όπου η κατανάλωση νικοτίνης έχει μετακινηθεί από το παραδοσιακό τσιγάρο σε πιο «αόρατες» μορφές.
Σε αντίθεση με τα καπνικά προϊόντα, τα σακουλάκια νικοτίνης δεν μυρίζουν, δεν παράγουν καπνό, δεν αφήνουν εμφανή ίχνη χρήσης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν διακριτικά, ακόμη και σε σχολικό ή οικογενειακό περιβάλλον.
Το στοιχείο αυτό έχει αναδειχθεί και διεθνώς ως βασικός λόγος για τον οποίον τα προϊόντα αυτά προσελκύουν νεαρές ηλικίες, καθώς η χρήση τους μπορεί να περάσει απαρατήρητη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Παράλληλα, η διάθεσή τους σε ποικιλία γεύσεων και συσκευασιών ενισχύει την εικόνα ενός προϊόντος που δεν παραπέμπει σε παραδοσιακή κατανάλωση νικοτίνης αλλά σε κάτι πιο «ακίνδυνο» ή ακόμη και καθημερινό.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι διαφορετική. Η νικοτίνη απορροφάται απευθείας από το στόμα και εισέρχεται γρήγορα στον οργανισμό, χωρίς να υπάρχει έλεγχος στη δοσολογία. Ειδικοί επισημαίνουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις τα σακουλάκια περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις νικοτίνης, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων αντιδράσεων, ιδιαίτερα σε άτομα μικρής ηλικίας.
Οι επιπτώσεις που έχουν καταγραφεί ή επισημανθεί περιλαμβάνουν:
συμπτώματα δηλητηρίασης από νικοτίνη, όπως ζάλη, ναυτία και εμετό,
ταχυκαρδία και έντονη δυσφορία,
περιστατικά λιποθυμίας,
αυξημένο κίνδυνο εθισμού, ειδικά σε εφήβους, των οποίων ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη.
Επιπλέον, επειδή πρόκειται για προϊόντα που κυκλοφορούν χωρίς αδειοδότηση, δεν υπάρχει εγγύηση για τη σύσταση ή τη σταθερότητα της περιεκτικότητας σε νικοτίνη, κάτι που εντείνει την ανησυχία των Αρχών.
Ποινές και έλεγχος
Με την πρόταση νόμου, η οποία έχει κατατεθεί στην ολομέλεια της Βουλής και έχει ήδη προωθηθεί για συζήτηση το επόμενο διάστημα ενώπιον της Επιτροπής Υγείας της Βουλής, τα σακουλάκια νικοτίνης εντάσσονται ξεκάθαρα στον νόμο για τον έλεγχο του καπνίσματος. Αυτό σημαίνει ότι παύουν να θεωρούνται προϊόντα σε «γκρίζα ζώνη» και υπάγονται πλέον στους ίδιους κανόνες που ισχύουν για τα καπνικά προϊόντα. Με απλά λόγια, ο νόμος ξεκαθαρίζει τι επιτρέπεται και τι όχι, τόσο για τους πωλητές όσο και για τις Αρχές που καλούνται να ελέγχουν την αγορά.
Αν ένα περίπτερο ή άλλο υποστατικό εντοπιστεί να πωλεί σακουλάκια νικοτίνης κατά παράβαση του νόμου, ο πωλητής φέρει την ευθύνη και ενεργοποιούνται άμεσα οι προβλεπόμενες κυρώσεις. Συγκεκριμένα, οι ποινές είναι ίδιες με αυτές που ισχύουν για τα καπνικά προϊόντα: πρόστιμο που μπορεί να φτάσει έως €2.000 και/ή ποινή φυλάκισης έως έξι μήνες, ενώ σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων παραβάσεων το υποστατικό μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο και με περαιτέρω διοικητικά μέτρα, όπως αναστολή της άδειας λειτουργίας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία των ανηλίκων. Με την πρόταση νόμου απαγορεύεται ρητά η πώληση σακουλιών νικοτίνης σε ανηλίκους, χωρίς περιθώρια ερμηνειών. Σε ό,τι αφορά το ποιος θα ελέγχει, ελέγχους μπορούν να διενεργούν οι Υγειονομικές Υπηρεσίες, η Αστυνομία και άλλοι εξουσιοδοτημένοι λειτουργοί, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα υπόλοιπα καπνικά προϊόντα.
