Η Μέσα Μάνη στη Νότια Πελοπόννησο, με τα άγρια βουνά της, τις εντυπωσιακές ακτογραμμές και τους περίφημους πέτρινους πύργους, έχει κατά καιρούς γοητεύσει κορυφαίους ταξιδιώτες, ιστορικούς και συγγραφείς. Μια νέα γενετική μελέτη με εμπλοκή του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, αποκαλύπτει ότι οι γηγενείς κάτοικοι της Μέσα Μάνης, αποτελούν έναν από τους πιο ιδιαίτερους γενετικά πληθυσμούς, όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Ευρώπης. Τα ευρήματα, που δημοσιεύονται σήμερα (4 Φεβρουαρίου) στο περιοδικό Communications Biology, υποδεικνύουν ότι πολλές γενεαλογικές γραμμές των σημερινών Μέσα Μανιατών, λόγω των περισσότερων από δέκα αιώνων γεωγραφικής απομόνωσής τους, ανιχνεύονται στον Ελλαδικό χώρο από την Εποχή του Χαλκού, την Εποχή του Σιδήρου και τη Ρωμαϊκή περίοδο. Αυτή η γενετική συνέχεια χιλιάδων ετών είναι εξαιρετικά σπάνια, ειδικά σε Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς.
Η ερευνητική ομάδα, η οποία περιλαμβάνει επιστήμονες από το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Κέντρο Υγείας Αρεόπολης, και τα εργαστήρια FamilyTreeDNA στις ΗΠΑ, διαπίστωσε ότι οι Μέσα Μανιάτες κατάγονται σε μεγάλο βαθμό από αρχαίες ελληνικές πληθυσμιακές ομάδες που ζούσαν στην περιοχή πριν από τον Μεσαίωνα. Σε αντίθεση με την πλειοψηφία των σύγχρονων Ελλήνων, οι Μέσα Μανιάτες, ειδικά όσον αφορά την πατρογονική τους καταγωγή, παρουσιάζουν μηδενικές ενδείξεις αφομοίωσης μεταγενέστερων πληθυσμών, όπως των Σλάβων, των Βλάχων, και των Αρβανιτών των οποίων η άφιξη μετέβαλε δραστικά το γενετικό και γλωσσικό τοπίο της Ελλάδας και γενικότερα των Βαλκανίων τους τελευταίους αιώνες.
Στην παρούσα μελέτη της οποίας ηγήθηκε ο Δρ Λεωνίδας-Ρωμανός Νταβράνογλου (Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, και ΕΚΠΑ), είχε άμεση εμπλοκή το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, αφού η μελέτη συνεισφέρει στο μεγάλο ερευνητικό έργο East Mediterranean Population Isolates Study (EMPIS) του οποίου ηγείται ο Δρ Αλέξανδρος Ηρακλείδης, Αναπληρωτής Καθηγητής Επιδημιολογίας και Δημόσιας Υγείας, στη Σχολή Επιστημών Ζωής και Υγείας, ο οποίος μαζί με τον Δρ Νταβράνογλου είχε και τον ρόλο του επικεφαλή ερευνητή στη συγκεκριμένη μελέτη.
«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι η ιστορική απομόνωση άφησε ένα σαφές γενετικό αποτύπωμα στους Μέσα Μανιάτες, καθώς δεν έχουν πρόσφατη πατρογραμμική γενετική συγγένεια με κανέναν άλλο πληθυσμό στον πλανήτη», δηλώνει ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Λεωνίδας-Ρωμανός Νταβράνογλου: «Θα μπορούσε να πει κανείς πως οι Μέσα Μανιάτες αποτελούν έναν συνδετικό κρίκο με το γενετικό τοπίο της νότιας Ελλάδας πριν από τις δημογραφικές ανακατατάξεις του πρώιμου Μεσαίωνα. Η μελέτη μας δείχνει πώς η γεωγραφία, η κοινωνική οργάνωση και οι ιστορικές συγκυρίες μπορούν να διατηρήσουν αρχαία γενετικά μοτίβα σε ορισμένες περιοχές».
Από την άλλη, η μητρογραμμική καταγωγή αφηγείται μια πιο σύνθετη ιστορία. «Ενώ πολλές μητρικές γενεαλογικές γραμμές παρουσιάζουν τα ίδια χαρακτηριστικά μακροχρόνιας εντοπιότητας με τις πατρικές», αναφέρει ο δεύτερος αντεπιστέλλων συγγραφέας, Δρ Αλέξανδρος Ηρακλείδης (Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου), «άλλες υποδεικνύουν περιορισμένες επαφές με πληθυσμούς της Ανατολικής Μεσογείου, του Καυκάσου, και της Δυτικής Ευρώπης. Τα γενετικά αυτά μοτίβα συνάδουν με μια έντονα πατριαρχική κοινωνία, στην οποία οι άνδρες παρέμεναν ριζωμένοι στον τόπο καταγωγής τους, ενώ μικρός αριθμός ξένων γυναικών ενσωματωνόταν στον τοπικό πληθυσμό. Η μελέτη μας είναι η πρώτη που αναδεικνύει τις μέχρι τώρα άγνωστες ιστορίες των γυναικών της Μέσα Μάνης, οι οποίες είχαν σε μεγάλο βαθμό επισκιαστεί από τις έντονα ανδροκεντρικές προφορικές παραδόσεις».
«Πολλές προφορικές παραδόσεις κοινής καταγωγής, που μεταδίδονταν επί αιώνες, επιβεβαιώνονται πλέον γενετικά», αναφέρει ο Αθανάσιος Κοφινάκος, συν-συγγραφέας και ερευνητικός σύμβουλος σε ζητήματα γενεαλογίας και ιστορίας. «Η γεωγραφική απομόνωση και οι περιορισμένοι πόροι της Μέσα Μάνης ενίσχυσαν τον πολεμικό χαρακτήρα των κατοίκων της».
Ο Δρ Ανάργυρος Μαριόλης, Διευθυντής του Κέντρου Υγείας Αρεόπολης, ο οποίος είχε καθοριστικό ρόλο στην κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας να λάβει μέρος στη μελέτη, τονίζει: «Η κοινότητα συμμετείχε σε κάθε στάδιο της έρευνας – από τον σχεδιασμό της δειγματοληψίας έως και τη βοήθεια προς τους ίδιους τους Μέσα Μανιάτες στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων της έρευνάς μας. Η μελέτη αυτή δίνει φωνή στις ιστορίες των προγόνων μας».
Προσβλέποντας στο μέλλον, ο Καθηγητής Ιατρικής και χειρουργός Θεόδωρος Μαριόλης-Σαψάκος (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών), σημειώνει ότι «η ερευνητική ομάδα σκοπεύει να διερευνήσει σημαντικούς κλινικούς και γενετικούς δείκτες, που θα μπορούσαν να συνεισφέρουν στην περαιτέρω κατανόηση της υγείας των Μέσα Μανιατών. Θέλουμε τα επιστημονικά ευρήματά μας να ωφελήσουν ποικιλοτρόπως τους ανθρώπους που κατέστησαν δυνατή τη συγκεκριμένη μελέτη». Το ίδιο υπερτονίζει και ο Δρ Ηρακλείδης (Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου), ο οποίος αναφέρει: «Είναι μεγάλή μας χαρά και ύψιστη ευθύνη, να συνεισφέρουμε στη διερεύνηση της γενετικής προδιάθεσης σε διάφορα νοσήματα, όπως και αλληλεπιδράσεων γονιδιώματος-περιβάλλοντος, σε αυτό τον τόσο ιδιαίτερο γενετικά πληθυσμό, στο πλαίσιο του EMPIS project. Είμαστε πανέτοιμοι, μαζί με τους συνεργάτες μας σε Ισραήλ, Αγγλία, και Ελλάδα, να προχωρήσουμε σε αυτά τα νέα και καινοτόμα ερευνητικά μονοπάτια».
* Constantine Porphyrogenitus, De administrando imperio , ed. G. Moravcsik, trans. English by R. j. H. Jenkins, Washington 1967.
