Θαλάσσια ρύπανση Λεμεσού: Παραδοχή για απουσία ελέγχων σε αγωγούς αποστράγγισης - Έκτακτοι έλεγχοι μόνο σε... 5 σκάφη αναψυχής

Η αδυναμία του κράτους να αντιμετωπίσει τα φαινόμενα θαλάσσιας ρύπανσης στον κόλπο της Λεμεσού μεταφέρθηκε για ακόμη μία φορά στα έδρανα της Βουλής, στον απόηχο πρόσφατων αποκαλύψεων για αγωγό αποστράγγισης που βγάζει τόνους νερού-λάσπης πολύ κοντά στην παραλία στο Δασούδι και όχι στο προβλεπόμενο από την άδεια του, σημείο, αλλά και για απόρριψη δευτεροβάθμιου -μερικώς επεξεργασμένου- νερού λόγω βλάβης στο εργοστάσιο επεξεργασίας αστικών λυμάτων του ΕΟΑ Λεμεσού στη Μονή.

Στο μικροσκόπιο των βουλευτών της Επιτροπής Περιβάλλοντος, που συνεδρίασε σήμερα για το θέμα, μετά από έντονα εκφρασμένη ανησυχία των πολιτών, είναι και άλλες δραστηριότητες, που συνδέονται με τις αιτίες του προβλήματος, δραστηριότητες τις οποίες οι διάφοροι φορείς, υπηρεσίες και τμήματα, ελέγχουν καθηκόντως -ή αγνοούν-, χωρίς, όπως φαίνεται, με αποτελεσματικότητα. Μία μακρά σειρά συνεδριάσεων στη Βουλή, σε Υπουργεία και σε τοπικές αρχές, για το ζήτημα τα τελευταία χρόνια, έχουν ριχθεί από τους αρμόδιους σε έναν «Πίθο των Δαναΐδων».

Βροχή ερωτημάτων

Έχουν διερευνηθεί όλες οι πιθανές πηγές ρύπανσης; Ποια άμεσα μέτρα λαμβάνονται για να προστατευθούν το περιβάλλον και η δημόσια υγεία; Διατίθενται οι απαραίτητοι οικονομικοί πόροι, για να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα; Πόσοι τακτικοί και έκτακτοι έλεγχοι έγιναν το καλοκαίρι και ποια τα αποτελέσματα; Τι μέτρα λήφθηκαν μετά το περιστατικό διαρροής στο εργοστάσιο επεξεργασίας αστικών λυμάτων του ΕΟΑ στη Μονή; Όσον αφορά τον αγωγό αποστράγγισης στο Δασούδι ποιοι είναι οι όροι της σχετικής άδειας, αλλά και τα αποτελέσματα των δειγματοληψιών που έχουν πραγματοποιηθεί; Επειδή σε προηγούμενη συνεδρίαση λέχθηκε ότι 30 οργανισμοί ρυπαίνουν τις θάλασσες της Κύπρου, ποιοι ονομαστικά ρυπαίνουν τη θάλασσα της Λεμεσού; Πώς συντονίζονται οι αρμόδιες υπηρεσίες και τι έκαναν μετά την τελευταία συνεδρία στην Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής για το θέμα, στις 12 Νοεμβρίου, όταν υποσχέθηκαν ότι θα εργαστούν για το πρόβλημα;

Αυτά είναι μόνο μερικά από τα ερωτήματα που έθεσαν ενώπιον των αρμόδιων φορέων οι βουλευτές στην αρχική τους τοποθέτηση.

Απουσία ελέγχων σε αγωγούς αποστράγγισης - Η περίπτωση στο Δασούδι

Η αναπληρώτρια διευθύντρια του Τμήματος Περιβάλλοντος, Έλενα Στυλιανοπούλου, ενημέρωσε ότι για τον αγωγό αποστράγγισης στο Δασούδι εντοπίστηκε το πρόβλημα και επιβλήθηκαν κυρώσεις. Μετά από έλεγχο, διαπιστώθηκε ότι η παράβαση του ιδιοκτήτη ήταν η διοχέτευση υλικών (νερό-λάσπη) στη θάλασσα, παρά το γεγονός ότι ο αγωγός είναι ημιτελής στην κατασκευή του, με αποτέλεσμα τα υλικά να μην απορρίπτονται σε μεγάλο βάθος (40 μέτρα), όπως προνοείται στη συμφωνία αδειοδότησης.

Επίσης παραδέχθηκε ότι οι ιδιοκτήτριες - εταιρείες αυτοελέγχονται για την αποστράγγιση και εναπόκειται σε αυτές να ενημερώνουν το Τμήμα Περιβάλλοντος για ρύπανση. Εδώ, σε παρέμβασή της η βουλεύτρια του ΑΚΕΛ, Μαρίνα Νικολάου, είπε ότι αυτό λέχθηκε και τον Νοέμβριο του 2025, την τελευταία φορά που συζητήθηκε το θέμα στην Επιτροπή Περιβάλλοντος, χωρίς, όπως τόνισε, να αλλάξει κάτι.

Η κα Στυλιανοπούλου είπε ότι το θέμα των αγωγών αποστράγγισης πρέπει να το αντιμετωπίσουν άμεσα με ελέγχους και άλλες ενέργειες, σημειώνοντας ότι αυτή η προσπάθεια ήδη άρχισε. 

Λειτουργός του Τμήματος Περιβάλλοντος ενημέρωσε ότι στη Λεμεσό αδειοδοτήθηκαν 8 ψηλά κτήρια για αποστράγγιση κατά τη διάρκεια της ανέγερσης. Σημείωσε ότι ολοκληρώθηκαν οι εργασίες και έμειναν δύο-τρεις αγωγοί, μεταξύ των οποίων και η περίπτωση κοντά στο Δασούδι, ο οποίος είναι ημιτελής. Οι άλλοι αγωγοί, σημείωσε, είναι ολοκληρωμένοι και είναι σε μεγάλο βάθος, των 40 μέτρων. Το Τμήμα Περιβάλλοντος έχει σκοπό να τους χαρτογραφήσει, σημείωσε.

Πρόστιμο στον σταθμό του ΕΟΑ στη Μονή

Σύμφωνα με την κα Στυλιανοπούλου, για τον σταθμό του ΕΟΑ στη Μονή, όταν εντοπίστηκε αστοχία (5 Αυγούστου) επιβλήθηκε ο Νόμος με πρόστιμο. Το Τμήμα Περιβάλλοντος είναι σε επαφή με τον σταθμό για να λειτουργήσει σωστά, είπε.

Το συμβάν οφείλεται σε ηλεκτρική βλάβη, είπε από την πλευρά του ο πρόεδρος του ΕΟΑ Λεμεσού, Γιάννης Τσουλόφτας, σημειώνοντας ότι έγινε απόρριψη για δύο ώρες.

Παράλληλα ανέφερε ότι σε καμία περίπτωση δεν υπάρχει δυνατότητα να πάνε λύματα στη θάλασσα από το δίκτυο λυμάτων του ΕΟΑ και δεν πρέπει να συνδέεται με τη ρύπανση ακτών λουομένων το συγκεκριμένο εργοστάσιο στη Μονή, κάτι που αποδείχθηκε από τις δειγματοληψίες του Τμήματος Περιβάλλοντος σε παραλίες της περιοχής.

Μετά το συμβάν έχουν προχωρήσει, είπε, σε δύο ενέργειες:

1. Μέρος των λυμάτων μεταφέρεται σε άλλο σημείο της Λεμεσού.
2. Πλεόν, όταν υπάρχει πρόβλημα, το δευτεροβάθμιας επεξεργασίας νερό θα πηγαίνει σε ειδική δεξαμενή και όχι στη θάλασσα.

«Η Λεμεσός αδικείται, πληρώνει για να στηρίξει την οικονομία της χώρας»

Στην τοποθέτησή του ο δρ. Άγγελος Μενελάου, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Frederick και σύμβουλος του Υφυπουργείου Ναυτιλίας για θέματα θαλάσσιας ρύπανσης, ήταν έντονος σχέση με τις πιέσεις που δέχεται σήμερα ο κόλπος της Λεμεσού, αναφέροντας χαρακτήριστικά ότι «στη Λεμεσό κάναμε τη θάλασσα ''γιαούρτι'', με λιμάνι, μαρίνες και άδειες αποστράγγισης κτηρίων».

Αναφερόμενος στις ενδεχόμενες πηγές ρύπανσης αναφέρθηκε σε τέσσερις κατηγορίες:

1. Σταθερές. Ροές από τη στεριά προς τη θάλασσα, φυσικές ή από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως οι αγωγοί αποστράγγισης. «Μια από τις 15 δράσεις που έχω εισηγηθεί είναι να χαρτογραφηθούν για να τις ελέγξουμε», είπε ο δρ. Μενελάου. 
2. Αυτές μέσα στο υποθαλάσσιο σύστημα, συγκεκριμένα η αφαλάτωση και οι ιχθυοκαλλιέργειες. 
3. Κινητές - πλοία. Αυτά, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι πιο στοχεύσιμα και μπορεί κανείς να τα ελέγξει πιο εύκολα, επίσης διέπονται από διεθνείς κανονισμούς. 
4. Σκάφη αναψυχής και ακτοπλοϊκά που δένουν σε μαρίνες. «Αυτά είναι δύσκολα στον έλεγχο», τόνισε. 

Σύμφωνα με τον καθηγητή, «η Λεμεσός αδικείται, πληρώνει με τις περισσότερες πιέσεις, για να στηρίξει την οικονομία της χώρας, με λιμάνι, μαρίνα, μονάδες αφαλάτωσης, ιχθυοκαλλιέργεια κτλ.» Εδώ διατύπωσε τη θέση ότι πρέπει και οι άλλες επαρχίες να δώσουν χώρους. Τόνισε ότι πριν την αδειοδότηση για ένα έργο ή δραστηριότητα, θα πρέπει να γίνεται έρευνα αντικτύπου.

Τον Οκτώβριο λειτουργεί η ΟΕΣΑΡ

Εκπρόσωπος του Υφυπουργείου Ναυτιλίας ανέφερε ότι τον συντονισμό των εμπλεκόμενων υπηρεσιών ανέλαβε το Υφυπουργείο Ναυτιλίας. Σημείωσε ότι τον Οκτώβριο αναμένεται να συσταθεί με εκτελεστικές αρμοδιότητες η Ομάδα Εποπτείας και Συντονισμού Αντιμετώπισης της Ρύπανσης (ΟΕΣΑΡ) για τη θαλάσσια ρύπανση σε παγκύπρια βάση υπό το Υφυπουργείο.

Φέτος έγιναν έκτακτοι έλεγχοι σε... 5 ακτοπλοϊκά σκάφη

Ερωτηθείς για τους ελέγχους που γίνονται σε ακτοπλοϊκά σκάφη της Κύπρου, ο εκπρόσωπος του Υφυπουργείου Ναυτιλίας είπε ότι αυτά είναι 230 συνολικά και ελέγχονται σε ετήσια βάση για την απαραίτητη έκδοση πιστοποιητικού ασφάλειας. Σημείωσε ότι επιθεωρούνται τακτικά και έκτακτα. Σύμφωνα με τις αναφορές του, φέτος έγιναν έκτακτοι ελέγχοι (Μάιος και Ιούνιος) σε 5 σκάφη σε 10 διαφορετικούς χώρους και 230 τακτικοί έλεγχοι για όλα τα σκάφη, ώστε να λάβουν το πιστοποιητικό ασφάλειας. Μεταξύ άλλων, οι έλεγχοι καλύπτουν και τη δεξαμενή κατακράτησης λυμάτων, η οποία, όπως είπε, απαγορεύεται να έχει διέξοδο στη θάλασσα, αλλά στο κατάστρωμα. Φέτος παραβάσεις δεν βρέθηκαν κατά τους ελέγχους, όμως πέρυσι εντοπίστηκε μία.  

Από την πλευρά του ο δήμαρχος Λεμεσού, Γιάννης Αρμεύτης κατήγγειλε «αλαλούμ αρμοδιοτήτων» για το πρόβλημα της θαλάσσιας ρύπανσης στη Λεμεσό και ζήτησε ειδικό ουλαμό επέμβασης για ακτοπλοϊκά σκάφη που απορρίπτουν παράνομα στη θάλασσα. Συγχρόνως ανέφερε ότι στη Λεμεσό είναι «κοινό μυστικό» ότι γίνονται απορρίψεις από ακτοπλοϊκά σκάφη.  

«Η Λεμεσός μικρογραφία ολόκληρης της Κύπρου»

«Η Λεμεσός είναι η μικρογραφία του τι συμβαίνει σε ολόκληρη την Κύπρο», ανέφερε η εκτελεστική διευθύντρια του περιβαλλοντικού ιδρύματος Terra Cypria, καταγγέλλοντας μία υπέρμετρη ανάπτυξη, για την οποία υπάρχει αδυναμία ελέγχων από τους αρμόδιους φορείς, κατά την κατασκευή. «Εάν για μεγάλα έργα υπάρχει αυτό το κενό, φανταστείτε τι γίνεται με μικρότερες αναπτύξεις», είπε χαρακτηριστικά. Επίσης ζήτησε χαρτογράφηση όλων των αγωγών αποστράγγισης και βαριά πρόστιμα για περιπτώσεις όπως αγωγών αποστράγγισης μεγάλων αναπτύξεων που απασχόλησαν την Επιτροπή στη συνεδρίαση.

Οι δράσεις του Υφυπουργείου Ναυτιλίας

Μέσα στο σκηνικό που περιγράφτηκε στη συνεδρίαση, το Υφυπουργείο Ναυτιλίας επιχειρεί να περάσει από τις διαπιστώσεις σε ένα οργανωμένο σχέδιο δράσης. Το σχέδιο έχει ως κεντρική φιλοσοφία ότι «όλοι μαζί, με συνέργεια και συνεργίες, θα ολοκληρώσουμε όλες τις δράσεις και θα έχουμε ορατό αποτέλεσμα».

Τι περιλαμβάνουν

1. Η πρώτη ομάδα ενεργειών αφορά τη δημιουργία της βάσης πάνω στην οποία θα στηριχθεί ολόκληρο το εγχείρημα. Πρώτο βήμα είναι να καταγραφούν με ακρίβεια οι εμπλεκόμενοι, οι δεσμεύσεις και οι επιτηρήσεις τους, ποιος είναι αρμόδιος για τι, πότε πρέπει να ενεργεί και ποια αποτελέσματα οφείλει να παραδίδει.
2. Δεύτερον είναι η επικαιροποίηση της εθνικής πλατφόρμας EMMERA, ώστε να υπάρχει εντοπισμένη διαχείριση και επεξεργασία δεδομένων, αναφορές, reporting, KPIs και κοινή βάση πληροφόρησης.
3. Τρίτη δράση είναι η ενεργοποίηση του ΟΕΣΑΡ, του συστήματος που αφορά τον συντονισμό και την ετοιμότητα για αντιμετώπιση περιστατικών θαλάσσιας ρύπανσης, με επικαιροποίηση των σχεδίων και ενεργοποίηση επιμέρους μηχανισμών και ασκήσεων.
4. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η τέταρτη δράση, η δημιουργία ενός αξιοποιήσιμου και διαθεσμικού χώρου δεδομένων, μιας πλατφόρμας, με μέσα όπως ποσοτικά και τεχνολογικά εργαλεία, συμβάσεις και υπηρεσίες, ώστε οι συνέργειες και τα KPIs να στηρίζονται σε πραγματικά κοινά δεδομένα.
5. Η πέμπτη αφορά την ενίσχυση της διακυβέρνησης, της λογοδοσίας και της προόδου, με τακτικές συναντήσεις, υπεύθυνους ανά δράση, παραδοτέα, χρονοδιαγράμματα και συστηματική παρακολούθηση.

Τα επόμενα βήματα

Για τις χερσαίες πηγές, προβλέπεται χαρτογράφηση αγωγών και εκροών, έλεγχος συμμόρφωσης με τις άδειες και αξιοποίηση συστημάτων τηλεπισκόπησης ή άλλων μέσων ώστε να εντοπίζονται σημεία που χρήζουν διερεύνησης. Στα λιμάνια και τους λιμενίσκους προβλέπονται περισσότερες στοχευμένες και αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις, έλεγχος των δραστηριοτήτων bunkering και των απορριμμάτων, καθώς και καθορισμός συγκεκριμένων KPIs για την αποτελεσματικότητα των ελέγχων. Αντίστοιχα, για τα πλοία, τις μαρίνες και τα σκάφη, το σχέδιο προβλέπει ελέγχους στη διαχείριση λυμάτων και αποβλήτων, έλεγχο των συστημάτων υποδοχής και καταγραφή συμβάντων ή περιστατικών που μπορούν να επιβαρύνουν τη θάλασσα. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις λοιπές παράκτιες δραστηριότητες, από τις υδατοκαλλιέργειες και την αφαλάτωση μέχρι τα ενεργειακά και θαλάσσια έργα. Προβλέπονται έλεγχοι των όρων αδειοδότησης, καταγραφή συμβάντων και παραβάσεων και συντονισμός των εμπλεκόμενων υπηρεσιών.

Το σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη θεσμικές βελτιώσεις, ώστε να εντοπιστούν κενά ή αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων και να δημιουργηθεί σαφέστερος μηχανισμός παρακολούθησης μέχρι την τελική εφαρμογή των μέτρων, ενώ ίσως χρειαστούν και νομοθετικές αλλαγές.

Drones και αισθητήρες

Από τις πιο ενδιαφέρουσες δράσεις είναι εκείνη που αφορά την επιτήρηση και την έγκαιρη ανίχνευση περιστατικών. Στο τραπέζι μπαίνει η αξιοποίηση drones, καμερών και αισθητήρων, με πιλοτική εφαρμογή σε επιλεγμένες περιοχές. Ο στόχος είναι, αφενός, να εντοπίζεται γρηγορότερα ένα περιστατικό και, αφετέρου, να υπάρχουν δεδομένα που θα μπορούν να οδηγήσουν στην ταυτοποίηση της πηγής του και εντοπισμό παραβατών για επιβολή κυρώσεων. Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται διαδικασία διαβίβασης των δεδομένων στην κοινή πλατφόρμα. Ακόμη προβλέπεται καταγραφή περιστατικών, παρεμβάσεις σε προβληματικά σημεία και δράσεις υιοθέτησης του κόλπου της Λεμεσού από φορείς. Στον στρατηγικό σχεδιασμό, για κάθε μία από αυτές τις δράσεις, προτείνεται και συγκεκριμένος αρμόδιος φορέας ή εργαλεία που θα βοηθήσουν στην υλοποίηση, καθώς γίνεται αναφορά σε εκτεταμένη χρήση τεχνολογίας, ενώ το σχέδιο σημειώνει την ανάγκη για επιστράτευση δυτών, σκαφών παρακολούθησης αλλά και συνέργειες με τον ιδιωτικό τομέα.

Ποιοι θα τα υλοποιήσουν

Η επιτυχία του σχεδίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από κάτι που μέχρι σήμερα αποδεικνύεται δύσκολο έως αδύνατο, τον πραγματικό συντονισμό ενός πολύ μεγάλου αριθμού υπηρεσιών. Στη διαδικασία εμπλέκονται, μεταξύ άλλων, το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών, το Τμήμα Περιβάλλοντος, η Αρχή Λιμένων Κύπρου, η Λιμενική και Ναυτική Αστυνομία, το Κέντρο Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης, το Υφυπουργείο Τουρισμού, οι επαρχιακές διοικήσεις και οι τοπικές Αρχές, ο Επαρχιακός Οργανισμός Αυτοδιοίκησης Λεμεσού και οι πολίτες. Αυτό είναι, άλλωστε, και ένα από τα βασικά στοιχήματα του σχεδίου, να πάψει η θαλάσσια ρύπανση να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, με κάθε υπηρεσία να εξετάζει μόνο το κομμάτι που εμπίπτει στις δικές της αρμοδιότητες. Ο στρατηγικός σχεδιασμός και το πλάνο δράσεων 2026-2027 ετοιμάστηκαν από τον Άγγελο Μενελάου σε συνεργασία με το Υφυπουργείο Ναυτιλίας. Ο κ. Μενελάου είναι αναπληρωτής καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Ναυτιλίας και Εμπορίου του Frederick University, με το αντικείμενο του Τμήματος να καλύπτει, μεταξύ άλλων, τη ναυτιλία, τα λιμάνια, το θαλάσσιο περιβάλλον, τις παράκτιες πόλεις, την παρακολούθηση του παράκτιου περιβάλλοντος και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Από τη σύσταση της επιτροπής για τη θαλάσσια ρύπανση συμμετέχει ως αμισθί σύμβουλος του Υφυπουργείου Ναυτιλίας, ενώ είναι παράλληλα επιστημονικός σύμβουλος του Δήμου Λεμεσού.