Τα αγρινά πέφτουν νεκρά, με πρώτη πληγή στην καρωτίδα - Ζημιά στην πανίδα και κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία από ανεξέλεγκτες απελευθερώσεις ζώων

Πριν μερικές εβδομάδες, ο γνωστός στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, φυσιοδίφης, Γεώργιος Παπαπέτρου, δημοσίευσε ένα βίντεο για τον θάνατο που επέφερε σε ένα ενήλικο αρσενικό αγρινό μία αγέλη αδέσποτων άγριων σκύλων. Θύμα και θύτες βρέθηκαν μπροστά του, σε δασικό δρόμο της περιοχής Ορκόντα, απέναντι από την κατεχόμενη Λεύκα. «Αυτό είναι το θύμα. Αυτοί είναι οι θύτες. Και εδώ έγινε η τελική μάχη. Για πολλοστή φορά αδέσποτοι άγριοι σκύλοι περνούν από τη νεκρή ζώνη και κατασπαράζουν αγρινά και όχι μόνο. Το ανησυχητικό δε της υπόθεσης είναι ότι μεταφέρουν και πάρα πολλές ασθένειες. Μία εξ αυτών είναι ο εχινόκοκκος, ο οποίος μεταδίδεται και στον άνθρωπο. Δεν πρόκειται για σκύλους συντροφιάς, ούτε για κυνηγετικά σκυλιά, αλλά για μεγάλες ράτσες διασταυρωμένων σκύλων μαχών και προστασίας», ανέφερε στο βίντεο. Μιλώντας στον «Π», τόνισε  ότι το περιστατικό αυτό είναι ένα από τα πολλά που κατέγραψε. Όμως, όπως είπε, «το ποτήρι ξεχείλισε», γι' αυτό αποφάσισε να δημοσιεύσει και να κοινοποιήσει την εμπειρία του.

Μέσα από τις άνω των 15 χρόνων καταγραφές του, είναι σε θέση να περιγράψει τις στιγμές της έντρομης φυγής του αγρινού, υπό το κυνηγητό των σκύλων μέσα στο δάσος. Θα το ακολουθούσαν 6-7 ώρες, μέχρι που το κούρασαν. Όταν δεν μπορούσε να προχωρήσει άλλο, στάθηκε στον δρόμο, τότε το περικύκλωσαν και το άρπαξαν. Με τον ίδιο τρόπο που συνηθίζουν: πρώτα από τον λαιμό, για να το πνίξουν. Η απουσία από ένα νεκρό αγρινό μέρος του λαιμού είναι τεκμήριο, εξήγησε, ότι ο θάνατός του προήλθε από αγέλη αδέσποτων άγριων σκύλων. «Στην Κύπρο, ο μόνος που μπορεί να σκοτώσει αγρινό, πέραν του ανθρώπου, είναι ο σκύλος - ούτε η αλεπού, εκτός από νεογέννητο αγρινό. Για έναν και μόνο λόγο: μπορεί να το κυνηγά μέχρι 6-7 συνεχόμενες ώρες, σε αγέλη πάντα, δηλαδή τριών σκύλων και πάνω, μέχρι να κουραστεί και να μην μπορεί να κάνει άλλο βήμα, γιατί έχει μεγάλη αντοχή ο σκύλος», είπε. 

Σύμφωνα με τον ανώτερο λειτουργό της Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας, Νίκο Κασίνη, το πρόβλημα με τους θανάτους των αγρινών από αγέλες άγριων σκύλων απαντάται σε ολόκληρο το Δάσος της Πάφου, αλλά κυρίως στις περιοχές από τη Λεύκα μέχρι τον Κάτω Πύργο Τηλλυρίας, καθώς τα κατεχόμενα είναι μια «μαύρη τρύπα», από όπου έρχονται συνεχώς αδέσποτοι σκύλοι. Την ίδια ώρα, τα ρεπορτάζ αναφέρουν ότι κατά καιρούς κάτοικοι της περιοχής, όπως της κοινότητας του Κάμπου, καταγγέλλουν επιθέσεις από αυτούς τους σκύλους. Το ερώτημα είναι αν πρέπει να οδηγηθούμε σε μοιραίες καταστάσεις για να ευαισθητοποιηθούν οι Αρχές.

Νεκρό αρσενικό αγρινό μετά από επίθεση από αγέλη άγριων αδέσποτων σκύλων. Πηγή: Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας.

Σε κίνδυνο η ανθρώπινη υγεία

Το περιστατικό από τον θάνατο του προστατευόμενου θησαυρού της κυπριακής πανίδας, το οποίο αφορά τον κίνδυνο του εχινόκκου, σύμφωνα με καταγεγραμμένα περιστατικά των τελευταίων χρόνων από τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, συνδέεται και με το πρόσφατο περιστατικό των δύο νεκρών χηνών στο Δασικό Πάρκο της Αθαλάσσας, κρουσμάτων της γρίπης των πτηνών, επίσης μεταδοτικής στον άνθρωπο. Ο λόγος είναι διότι εντάσσονται στο σοβαρό πρόβλημα της ανεξέλεγκτης απελευθέρωσης οικόσιτων ζώων στη φύση από ασυνείδητους πολίτες, παρά τη ρητή απαγόρευση από τη νομοθεσία. Η ομάδα χηνών απελευθερώθηκε στο παρελθόν από πολίτη, όμως όταν εμφανίζεται η γρίπη των πτηνών από τον ερχομό αποδημητικών πτηνών -αυτό εκτιμούν οι Αρχές- αυτές είναι ο ενδιάμεσος μηχανισμός μεταξύ άγριων πτηνών και ανθρώπου, ο οποίος σε επίσκεψη στο πάρκο σπεύδει να τις ταΐσει. Σκύλοι, γάτες, χήνες, πάπιες, προκαλούν ζημιά στο περιβάλλον και σε αρκετές περιπτώσεις, όπως με τα αγρινά και τις χήνες, θέτουν σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία.

Σθεναρή αντίδραση

Τόσο η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας όσο και το Τμήμα Δασών, ανέφεραν στον «Π» ότι ο λόγος που δεν προβαίνουν σε διαχείριση θανατώσεων για τους αδέσποτους σκύλους ή στην απομάκρυνση των πτηνών, συνδέεται με τη σθεναρή αντίδραση των φιλοζωικών οργανώσεων, τις συστηματικές απελευθερώσεις από πολίτες και την απουσία μίας οριζόντιας δράσης, όπου ενεργοποιείται ολόκληρος μηχανισμός, περιλαμβάνοντας, μεταξύ άλλων, τις κρατικές υπηρεσίες, τις τοπικές Αρχές, τους κτηνιάτρους, τις οργανώσεις και τα καταφύγια.

«Αναμφίβολα, η θανάτωση ζώων δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποτελεί την πρώτη επιλογή. Προηγούνται πάντοτε η πρόληψη, οι στειρώσεις, η περισυλλογή, οι υιοθεσίες και η υπεύθυνη διαχείριση των αδέσποτων πληθυσμών. Όμως, όταν όλες οι διαθέσιμες λύσεις έχουν αποτύχει και μια ανεξέλεγκτη αγέλη συνεχίζει να εξοντώνει προστατευόμενα ή απειλούμενα είδη, η πολιτεία καλείται να προστατεύσει και την άγρια πανίδα. Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν αγαπάμε τους σκύλους ή όχι, αλλά αν θεωρούμε ότι η ζωή ενός αδέσποτου άγριου σκύλου αξίζει περισσότερο από τη ζωή ενός ενδημικού είδους που απειλείται με εξαφάνιση», δήλωσε στον «Π» ο φυσιοδίφης και συγγραφέας, Γιώργος Κωνσταντίνου.

Μικρογραφία εκτροχιασμού

Το Εθνικό Δασικό Πάρκο Αθαλάσσας είναι μικρογραφία μίας εκτροχιασμένης κατάστασης που επικρατεί σε ολόκληρη την Κύπρο. Ειδικά σε δάση, πάρκα, υδατοφράκτες, ακόμα και γειτονιές. Τη γνωρίζουν πολύ καλά οι λειτουργοί της Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας, οι δασονόμοι και οι φυσιοδίφες. Οι υπόλοιποι, Αρχές και κοινωνία, παρά τις προειδοποιήσεις των πρώτων, παραμένουν αδρανείς. Υπάρχουν εκτιμήσεις, κυρίως από τις φιλοζωικές οργανώσεις, για τους αριθμούς είτε αδέσποτων σκύλων είτε ελεύθερα περιφερόμενων γατών. Ξεπερνούν και οι δύο περιπτώσεις το ένα εκατομμύριο. 

Αν και απαγορεύεται ρητά από τη νομοθεσία η απελευθέρωση οικόσιτων ζώων και παρά την τοποθέτηση σε αρκετά σημεία του πάρκου σχετικών πινακίδων, εντούτοις οι επιτήδειοι συστηματικά πράττουν το αντίθετο, όπως ανέφερε στον «Π» ο εκπρόσωπος Τύπου του Τμήματος Δασών, Γλαύκος Κυριάκου. Την ίδια ώρα, τόνισε, δασονόμοι έρχονται αντιμέτωποι με τις επιθέσεις των φιλοζωικών οργανώσεων, όταν επιχειρούν να απομακρύνουν κάποια ζώα ή να αποτρέψουν το τάισμα. Γάτες, πάπιες, χήνες, σκύλοι, ακόμα και σαρκοφάγες χελώνες, είναι μερικά από τα είδη που απελευθερώνονται παράνομα στο πάρκο, ειδικά σε νυχτερινές ώρες ή αργίες, όταν δεν εργάζονται οι παρκοφύλακες. Πρόκειται για έργο ασυνείδητων πολιτών, εξήγησε, οι οποίοι είτε βαρέθηκαν τα οικόσιτα ζώα τους είτε αδυνατούν να τα συντηρούν.

«Η διατήρηση της βιοποικιλότητας απαιτεί αποφάσεις που βασίζονται στην επιστήμη, τη νομοθεσία και τη διαχείριση των οικοσυστημάτων και όχι αποκλειστικά στο συναίσθημα. Η ακραία φιλοζωία συχνά συνοδεύεται και από την ανεξέλεγκτη παροχή τροφής σε μεγάλους πληθυσμούς αδέσποτων ζώων, χωρίς παράλληλα να εφαρμόζονται προγράμματα στειρώσεων και υπεύθυνης διαχείρισης. Ως αποτέλεσμα, οι πληθυσμοί αυξάνονται συνεχώς, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο, όπου γεννιούνται όλο και περισσότερα ζώα που υποφέρουν και στη συνέχεια χρειάζονται ακόμη περισσότερη φροντίδα», σχολίασε ο κ. Κωνσταντίνου.

Αγέλες σκύλων εμφανίζονται και στο Πάρκο της Αθαλάσσας. Σύμφωνα με τον κ. Κυριάκου, έρχονται από τα κατεχόμενα, σε ομάδες που μπορεί να φτάνουν και τα 10-15 ζώα. Τυχαίνει, σημείωσε, το Τμήμα Δασών να δέχεται τηλεφωνικές κλήσεις από νηπιαγωγούς που συνοδεύουν τα παιδιά στο πάρκο για εκπαιδευτικούς σκοπούς, ζητώντας βοήθεια μετά από περικύκλωση των έντρομων παιδιών από τους σκύλους. Τότε δασικοί λειτουργοί τρέχουν και απομακρύνουν τους σκύλους.

Εισβλητικό είδος χελώνας

Σοβαρό πρόβλημα έχει δημιουργήσει, σύμφωνα με τον κ. Κυριάκου, και το εισβλητικό ξένο είδος χελώνας Trachemys scripta elegans (Red-eared slider), με το χαρακτηριστικό κόκκινο σημάδι πίσω από τα αυτιά. Επειδή τα τελευταία χρόνια πολλοί ιδιοκτήτες, που τις προμηθεύονται από τα καταστήματα πώλησης ζώων, τις απελευθερώνουν, όταν μεγαλώνουν, σε λίμνες, όχι μόνο του Πάρκου, αλλά σε όλη την Κύπρο, αλλά και σε ποτάμια και άλλους υδροβιότοπους, οι χελώνες αυτές προκαλούν τεράστια οικολογική καταστροφή, εκτοπίζοντας την κυπριακή χελώνα του γλυκού νερού, Mauremys rivulata.

Εξάλλου, εκτός από το Δασικό Πάρκο Αθαλάσσας, οικόσιτα πτηνά έχει εντοπίσει η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας και σε υδατοφράκτες, όπως στα Λύμπια, την Καλαβασό, και την Άχνα. Επίσης σε λίμνες, όπως στην Ορόκλινη και το Παραλίμνι.

Το Πάρκο Αθαλάσσας είναι μικρογραφία μίας εκτροχιασμένης κατάστασης σε ολόκληρη την Κύπρο. Τη βρίσκουν μπροστά τους θηροφύλακες, δασονόμοι και φυσιοδίφες. Οι υπόλοιποι, αρχές και κοινωνία, παρά τις προειδοποιήσεις των πρώτων, είναι αδρανείς. Πάνω από ένα εκατομμύριο οι αδέσποτοι σκύλοι και γάτοι στην Κύπρο.

Κανένας έλεγχος σήμανσης

Για τους αδέσποτους σκύλους σε άλλες περιοχές του Δάσους της Πάφου, αλλά και στην υπόλοιπη Κύπρο, ο κ. Κασίνης χαρακτήρισε πηγή του προβλήματος την απουσία ελέγχου των σκύλων για σήμανση, από τις αρμόδιες Αρχές, που είναι οι δήμοι και οι κοινότητες. «Για όσους σκύλους φέρουν μκροτσίπ και είναι αδέσποτοι, θα μπορούσαν να εντοπίσουν τους ιδιοκτήτες τους, αλλά φαίνεται ότι υπάρχει ζήτημα», είπε. Επίσης, από τη στιγμή που είναι υποχρεωμένοι οι ιδιοκτήτες να τοποθετούν το μικροτσίπ, θα μπορούσαν οι τοπικές Αρχές να εντοπίζουν ποιοι σκύλοι δεν φέρουν και θα καταγγέλλονταν οι ιδιοκτήτες, πρόσθεσε.

Η διαχείριση του 1971

Ο Γεώργιος Παπαπέτρου ανέφερε ότι για την αντιμετώπιση του προβλήματος των άγριων σκύλων που τρέφονται με αγρινά, η λύση είναι ένα πρόγραμμα διαχείρισης, όπως αυτό που εφάρμοσαν οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες τις δεκαετίες του ’70 και ’80, λόγω του εχινόκοκκου. Ανατρέξαμε σε σχετικό άρθρο του Κ. Πολυδώρου, που φιλοξενήθηκε στο Δελτίο της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας (22 Μαρτίου 1974). Αναφέρεται στην εκστρατεία, η οποία ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1971. Τότε οργανώθηκε ένα πρόγραμμα διάρκειας 15 ετών, με σκοπό την πλήρη εξάλειψη του εχινόκοκκου. Τα πρώτα 2,5 χρόνια θανατώθηκαν 33.748 αδέσποτοι σκύλοι, ενώ 2.532 θηλυκοί σκύλοι στειρώθηκαν με υστερεκτομή.

Σύμφωνα με επίσημο ενημερωτικό σημείωμα των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών, «την περίοδο 1971-1985 εφαρμόστηκε για την αντιμετώπιση του εχινόκοκκου ένα σχετικά φιλόδοξο πρόγραμμα. Το πρόγραμμα αυτό βοήθησε μεν στον περιορισμό της εξάπλωσης της νόσου, αλλά δέχτηκε έντονη κριτική από την κοινή γνώμη».

Οριζόντια λύση

Όπως εξήγησε ο κ. Κασίνης, η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας, με βάση τον νόμο, μπορεί να προχωρήσει σε πιο δραστικά μέτρα απέναντι στους άγριους αδέσποτους σκύλους, όταν είναι αδύνατη η σύλληψή τους, ειδικά όταν δημιουργούν ζημιά σε είδος προτεραιότητας, όπως το αγρινό. Όμως αυτό, κατά την εκτίμηση του, μπορεί να λύσει κάποιο πρόβλημα τοπικά. «Για οριζόντια λύση, είναι ολόκληρος μηχανισμός που πρέπει να ενεργοποιηθεί, δημοτικές αρχές, κτηνίατροι, δήμοι, κοινότητες, οργανώσεις και καταφύγια. Είναι πάρα πολλοί σκύλοι έξω ελεύθεροι και προκαλούν ζημιά το περιβάλλον», είπε.

«Η ανάγκη διαχείρισης των ανεξέλεγκτων θηρευτών δεν αποτελεί κυπριακή ιδιαιτερότητα, αλλά διεθνή πρακτική», επεσήμανε από την πλευρά του ο κ. Κωνσταντίνου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Αυστραλία, όπου οι άγριες (feral) γάτες θεωρούνται μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την αυτόχθονη πανίδα. Για τον λόγο αυτό, η κυβέρνηση εφαρμόζει εδώ και χρόνια ολοκληρωμένα εθνικά προγράμματα διαχείρισης των άγριων γατών, τα οποία περιλαμβάνουν παγίδευση, περίφραξη προστατευόμενων περιοχών, αυστηρό έλεγχο των πληθυσμών και, όπου επιστημονικά κρίνεται αναγκαίο, ελεγχόμενη θανάτωση για την προστασία απειλούμενων ειδών. Οι αποφάσεις αυτές δεν λαμβάνονται από μίσος προς τις γάτες, αλλά επειδή η προστασία της βιοποικιλότητας αποτελεί εθνική προτεραιότητα. Αντίστοιχα, στην Αυστραλία εφαρμόζονται προγράμματα διαχείρισης και για τους άγριους σκύλους και τα ντίνγκο (Canis dingo), όταν οι πληθυσμοί τους προκαλούν σοβαρές επιπτώσεις στην κτηνοτροφία ή σε άλλες περιοχές όπου απαιτείται προστασία ανθρώπινων δραστηριοτήτων», σημείωσε. 

Στη Δικοινοτική Επιτροπή

Το πρόβλημα της ανεξέλεγκτης δράσης αδέσποτων άγριων σκύλων που προέρχονται από τη νεκρή ζώνη απασχολεί τη Δικοινοτική Επιτροπή Περιβάλλοντος, σε μία προσπάθεια να βρεθούν κοινές λύσεις από Ε/Κ και Τ/Κ, σύμφωνα με τον Ελληνοκύπριο συμπρόεδρο της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής Περιβάλλοντος, Μιχάλη Λοϊζίδη. Μέχρι στιγμής βρίσκονται στο στάδιο των ιδεών, όπως η δημιουργία μεγάλου περιφραγμένου χώρου.