Συνέντευξη Χρήστου Στυλιανίδη: Μπολιασμένος στην κληριδική σχολή σκέψης

ΤΑ ΝΕΑ/ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΗΤΣΟΣ

Τρία πράγματα ξέρω καλά», μου είπε. «Τα εστιατόρια, την πολιτική και την οδοντιατρική». Για το τελευταίο δεν έχω άποψη. Πολιτικό, πάλι, ο Χρήστος Στυλιανίδης δεν θυμίζει με τίποτα. Ο λόγος του, ας πούμε, δεν είναι ξύλινος. Παθιάζεται μ' αυτά που κάνει. Και ο τρόπος που τα περιγράφει σε πείθει ότι θα τα πετύχει κιόλας. Έχει άλλωστε πλούσια εμπειρία από την Κύπρο, όπου διετέλεσε βουλευτής, ευρωβουλευτής και κυβερνητικός εκπρόσωπος. Είναι γνωστές οι προσπάθειες που έκανε με την τελευταία του ιδιότητα να πρυτανεύσει η ψυχραιμία εκείνες τις μαύρες ώρες του Μαρτίου του 2013, όταν το νησί έπαιζε με το μέλλον του.

Σου εμπνέουν εμπιστοσύνη τέτοιοι άνθρωποι, πώς να το κάνουμε. Δεν τους καταδιώκουν σύνδρομα ανωτερότητας. Δεν θέλουν να κάνουν πολιτική καριέρα. Ούτε να βγάλουν λεφτά από την πολιτική. Πιστεύουν σε κάτι και το κάνουν.

Κληριδική σχολή σκέψης

«Θα σας πω μια προσωπική ιστορία. Ο πατέρας μου πολέμησε για επτά χρόνια με τον αγγλικό στρατό εναντίον του φασισμού και του ναζισμού, γιατί υπήρχε και η υπόσχεση ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα, ήταν αγωνιστής της ΕΟΚΑ. Μετά, ως άνθρωπος σοβαρός, ρεαλιστής, δίχως οποιαδήποτε ακαδημαϊκά ή εκπαιδευτικά προσόντα, απόφοιτος δημοτικού ήταν, είχε την καθημερινή σοφία όμως, απεδέχθη και υιοθέτησε την «κληριδική» σχολή σκέψης, που ήταν ο ρεαλισμός, ο συμβιβασμός και η συνύπαρξη Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, ειδικά στο ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς. Με βιώματα από έναν τέτοιο πατέρα, θα μου ήταν δύσκολο να αρνηθώ την πρόσκληση που μου απηύθυνε η ελληνική πολιτεία, διά του Πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη».

Το έθνος και το κράτος

Η επιλογή του δεν προκάλεσε μόνο θετικά σχόλια. Υπήρξαν κι εκείνοι που ειρωνεύτηκαν τον Μητσοτάκη επειδή, αντί να διαλέξει ένα στέλεχος από το κόμμα του, κατέφυγε σε έναν Κύπριο, ο οποίος, έλεγαν, δεν ξέρει καλά-καλά ποια είναι τα βουνά και τα ποτάμια της Ελλάδας. Ο Στυλιανίδης παραδέχεται ότι τον ενόχλησε λίγο ο τρόπος που αντιμετωπίζεται ο Ελληνισμός της Κύπρου. «Υπάρχει μια σύγχυση ανάμεσα στην κρατική ιδιότητα και την εθνική ταυτότητα. Εγώ, ακόμα και σε στιγμές που στην Κύπρο καλλιεργείτο η άποψη ότι έπρεπε να ξεπεράσουμε τις εθνικές μας ταυτότητες για να συνυπάρξουμε με τους Τουρκοκυπρίους, επέμενα ότι για να μπορέσουμε να αποδεχθούμε τον άλλο, πρέπει να είμαστε οι εαυτοί μας. Γι' αυτό έχω καλές σχέσεις με τόσους Τουρκοκυπρίους, αλλά και με τον Μουσταφά Ακιντζί. Έλεγα επίσης πάντα ότι η εθνική ταυτότητα είναι συμπληρωματική της ευρωπαϊκής».

Πόσο ξέρει την Ελλάδα;

Τελικά, μελέτησε γεωγραφία πριν εγκατασταθεί στον Φάρο, όπως λέγεται το κτήριο που στεγάζει το υπουργείο; «Φοίτησα στο Παγκύπριο Γυμνάσιο, το πιο ιστορικό σχολείο του Ελληνισμού, ιδρύθηκε το 1812. Ήταν το πρότυπο σχολείο στην Κύπρο και όχι μόνο κάναμε Ιστορία, κάναμε και ειδική Γεωγραφία κατά νομό της Ελλάδος και ήξερα τα χωριά όλης της Ελλάδας. Μετά τα 18 μου έζησα στην Ελλάδα πάρα πολλά χρόνια, εκεί πήρα το πρώτο μου πτυχίο, ενώ στη συνέχεια την επισκεπτόμουν τουλάχιστον είκοσι φορές τον χρόνο. Έχω οικογένεια άλλωστε εδώ, είναι ο αδερφός μου».

«Ευρωλιγούρης»

Μπορεί ο Στυλιανίδης να ήταν στενός συνεργάτης του Κληρίδη, στα νιάτα του όμως, όταν σπούδαζε Οδοντιατρική στη Θεσσαλονίκη, ήταν στον Ρήγα. Σήμερα τι δηλώνει, δεξιός ή αριστερός; «Δεν θέλω να βάλω στον εαυτό μου ιδεολογικές ταμπέλες. Στην αρχή της νιότης μου είχα επαναστατικές διαθέσεις και τώρα έχω γίνει μεταρρυθμιστής. Παραμένω όμως μόνιμα και σταθερά, όπως μου λένε οι πολιτικοί μου αντίπαλοι στην Κύπρο, ευρωλιγούρης». Μιας και πιάσαμε όμως τις συστάσεις, να λύσουμε και το άλλο ζητηματάκι. Είναι Έλληνας ή Κύπριος; Ή είναι το ίδιο; «Είμαι Έλληνας της Κύπρου, όπως ήταν για χρόνια ο Έλληνας της Ρόδου ή ο Έλληνας της Κωνσταντινούπολης. Πιστεύω στο κυπριακό κράτος, πιστεύω στην Κυπριακή Δημοκρατία ως μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πιστεύω σε μια συμβιβαστική λύση στο Κυπριακό που θα κατοχυρώνει τον Ελληνισμό της Κύπρου. Είμαι επίσης Σεφερικός. Μ' αρέσουν οι Δοκιμές περισσότερο από τα ποιήματα. Κι εκείνες οι επιστολές στη Μαρώ, τι γλώσσα, τι ευαισθησία...».

Ένα βράδυ στην Μπεκαά

Ο Χρήστος Στυλιανίδης θυμάται ένα χαρακτηριστικό γεγονός που τον σημάδεψε την περίοδο που ήταν επίτροπος της ΕΕ. «Ένα βράδυ στην Κοιλάδα Μπεκάα στον Λίβανο, είχε αρχίσει η κρίση στη Συρία, πήγα με ένα μεγάλο χρηματικό ποσό για να βοηθήσουμε τους πρόσφυγες, να τους βάλουμε σε τσαντίρια, να τους δώσουμε φαγητό, ρούχα, τα πάντα. Εκεί βρήκα μια μάνα με έξι παιδιά που είχε χάσει τον άντρα της, είχε σκοτωθεί. Της πήγα ένα δέμα, έμεινα λίγη ώρα στο μισόχτιστο σπίτι της, κι όταν έκανα να φύγω βγήκε μαζί μου έξω, ήταν-δεν ήταν 40 χρονών, μου έπιασε ντροπαλά το χέρι και μου είπε, ευχαριστώ για αυτά που μας φέρατε, αλλά τα παιδιά μου θέλουν μέλλον, θέλουν εκπαίδευση, θέλουν σχολείο. Κι έτσι έβαλα στοίχημα να αυξήσω το ποσοστό της εκπαίδευσης στον προϋπολογισμό της ανθρωπιστικής βοήθειας για περιοχές κρίσεων από το 1% στο 10%».

Διαφωνία για διαβατήρια

Είχα πάντα την απορία πώς γίνεται να μην ανανεωθεί η θητεία ενός τόσο επιτυχημένου επιτρόπου. Γιατί ο πρόεδρος Αναστασιάδης έστειλε τον Στυλιανίδη σπίτι του; Είναι αλήθεια ότι οι δύο άνδρες είχαν συγκρουστεί για την υπόθεση των «χρυσών» διαβατηρίων; «Κατ' αρχήν πρέπει να δεχτούμε ότι είναι δικαίωμα του αρχηγού του κράτους να λάβει μια τέτοια απόφαση. Είναι αλήθεια, και το έχει δηλώσει ο ίδιος σε συνέντευξή του, ότι είχαμε διαφωνήσει για το Κυπριακό. Είναι αλήθεια επίσης πως όταν συζητήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το περιβόητο warning για το επενδυτικό πρόγραμμα της Κύπρου και της Μάλτας, εγώ ως Κύπριος επίτροπος υιοθέτησα αυτή την προειδοποίηση προς την Κύπρο».

Προσπαθώ να φανταστώ τι θα γινόταν στην Ελλάδα αν είχε συμβεί κάτι παρόμοιο με τον Έλληνα επίτροπο και φοβάμαι πως θα είχε τύχει ακριβώς της ίδιας αποδοκιμασίας. Και οι δύο χώρες, βλέπετε, κάνουν το λάθος να πιστεύουν ότι οι επίτροποι βρίσκονται εκεί για να υπερασπίζονται τα στενά συμφέροντα της πατρίδας τους ακόμα και εάν υπονομεύουν το ευρωπαϊκό κεκτημένο».

Λύση εντός ΕΕ

«Ενωμένη Κύπρος μέσα στην Ενωμένη Ευρώπη» Το γκαρσόνι ρωτάει αν θα πάρουμε γλυκό και προς μεγάλη μου απογοήτευση ο Στυλιανίδης απαντάει αρνητικά - δεν θα γευτούμε τους περίφημους λουκουμάδες του μαγαζιού και θα αρκεστούμε σε λίγα φρούτα. Είναι η καλύτερη στιγμή να παραβώ τη συμφωνία που έχω κάνει και να ρωτήσω για το Κυπριακό. Υπάρχει ακόμη ελπίδα για λύση; Ο Στυλιανίδης αναστενάζει. «Η Κύπρος βρίσκεται σε πάρα πολύ δύσκολη φάση. Κάθε μέρα που περνά δεν οδηγεί απλώς στη διχοτόμηση, αλλά στο ενδεχόμενο μακροπρόθεσμα ο Ελληνισμός της Κύπρου να ζήσει πολύ σκληρές περιπέτειες. Συνεχίζω να πιστεύω ότι η ασπίδα που θα προστατεύσει τον κυπριακό Ελληνισμό στην Κύπρο είναι μια λύση όπου, ανεξαρτήτως δομής του κράτους, η Κύπρος θα είναι ενωμένη μέσα στην Ενωμένη Ευρώπη».

Ναι, αλλά υπάρχει συνομιλητής σε μια τέτοια κατεύθυνση; «Προσωπικά θεωρώ ότι υπάρχουν ακόμη περιθώρια για να διεκδικηθεί μια τέτοιας μορφής λύση. Θέλω να κάνω εδώ μια μνεία στον Γιάννο Κρανιδιώτη. Πίστεψε και πιστέψαμε από την αρχή ότι η γεωπολιτική της Ανατολικής Μεσογείου επιβάλλει η λύση του Κυπριακού να δοθεί μέσα στην Ενωμένη Ευρώπη, ώστε να είναι βιώσιμη και όσο το δυνατό πιο ισορροπημένη. Το πιστέψαμε και λόγω του ευρωπαϊκού προσανατολισμού που είχαμε, αλλά και διότι η Κύπρος, εάν αφεθεί στη μοίρα της γεωγραφίας, θα αποτελέσει μια νέα μεγάλη απώλεια του Ελληνισμού. Το Κυπριακό πάντα ήταν μια σύγκρουση Γεωγραφίας - Ιστορίας. Η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν Έλληνες, αλλά γεωγραφικά ανήκουμε στην Ανατολική Μεσόγειο με τη γνωστή γεωπολιτική επιρροή της Τουρκίας. Η ευρωπαϊκή ασπίδα εξουδετερώνει αυτή τη σύγκρουση Γεωγραφίας - Ιστορίας και εξασφαλίζει δημοκρατικά τα ανθρώπινα δικαιώματα των δύο κοινοτήτων».

Τελικά, ο Στυλιανίδης ήταν πιο εγκρατής απ' ό,τι περίμενα. Ακόμη και το τσίπουρο με το ζόρι το άγγιξε. Τον ευχαριστώ για την κουβέντα και τον καληνυχτίζω ήσυχος: ο Πρωθυπουργός έκανε καλή επιλογή.