Οι κοινότητες της κοιλάδας του Διαρίζου ξεχωρίζουν για τη μοναδική φυσική τους ομορφιά και τον πλούτο του περιβάλλοντός τους. Ο ποταμός Διαρίζος, που διασχίζει την περιοχή, δίνει ζωή στην πλούσια βλάστηση, δημιουργώντας ένα τοπίο με καταπράσινες πλαγιές, δάση, παραδοσιακούς αμπελώνες, ελαιώνες και οπωρώνες και προσφέρει ένα ήρεμο και αυθεντικό σκηνικό, που αναδεικνύει τη φυσική κληρονομιά της περιοχής. Η αρμονική συνύπαρξη του φυσικού περιβάλλοντος με τους παραδοσιακούς οικισμούς, που παλαιότερα έσφυζαν από ζωή, τα οινοποιεία που δημιουργήθηκαν, τους δρόμους του κρασιού, τα μονοπάτια της φύσης, προσφέρουν ευκαιρίες για πεζοπορία, παρατήρηση της άγριας ζωής και επαφή με το φυσικό περιβάλλον.
Με αφορμή τις διαβουλεύσεις που γίνονται στο πλαίσιο της πορείας υλοποίησης του έργου ένταξης της περιοχής στο Παγκόσμιο Δίκτυο Αποθεμάτων Βιόσφαιρας της UNESCO, ο «Π» επισκέφθηκε τις κοιλάδες των ποταμών Ξερού (γνωστός κι ως Ξεροπόταμος) και Διαρίζου, και καταγράφει σε ένα οδοιπορικό τη σημασία της προστασίας αυτού του πολύτιμου οικοσυστήματος, που διασφαλίζει ότι οι κοινότητες του Διαρίζου θα συνεχίσουν να αποτελούν έναν τόπο ξεχωριστής περιβαλλοντικής αξίας και φυσικής ομορφιάς.
Στον χάρτη
Με τη μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο σύμπλεγμα της κοιλάδας Διαρίζου και Ξεροπόταμου έχουν περιληφθεί οι 32 κοινότητες της περιοχής. Τα Χολέτρια που είναι η διοικητική έδρα του συμπλέγματος και τα χωριά: Στατός-Άγιος Φώτιος, Κελοκέδαρα, Αγία Μαρίνα Κελοκεδάρων, Νατά, Αρμίνου, Άγιος Γεώργιος, Άγιος Νικόλαος, Άγιος Ιωάννης, Αμαργέτη, Αναρίτα, Αξύλου, Γαλαταριά, Ελεδιώ, Κέδαρες, Κιδάσι, Κοιλίνια, Κούκλια, Μαμώνια, Μανδριά, Μέσανα, Μηλικούρι, Νικόκλεια, Παναγιά, Πενταλιά, Πραιτώρι, Πραστειό, Σαλαμιού, Φασούλα, Σταυροκόννου, Τρόζενα και Φιλούσα.
Στον φάκελο της UNESCO για την προστασία της περιοχής, που ακόμη διαμορφώνεται, εντάσσονται και εγκαταλελειμμένοι οικισμοί της περιοχής που παρά την ερήμωσή τους διατηρούν τεράστιο αρχαιολογικό, αρχιτεκτονικό και οικολογικό ενδιαφέρον. Πρόκειται για ιστορικά χωριά που ερημώθηκαν κυρίως λόγω των δικοινοτικών ταραχών ή των μεγάλων γεωλογικών καθιζήσεων των περασμένων δεκαετιών που προκλήθηκαν από τους μεγάλους σεισμούς που έπληξαν την επαρχία Πάφου. Ο Φοίνικας είναι ένα από τα διάσημα «χωριά-φαντάσματα» της Πάφου. Βρίσκεται δίπλα στο φράγμα του Ασπρόκρεμμου στην κοιλάδα του Ξεροπόταμου και ήταν η ιστορική έδρα της ανωτάτης διοίκησης των Ναϊτών Ιπποτών στην Κύπρο (Commandaria della Finicha). Εγκαταλείφθηκε οριστικά το 1974. Η Σουσκιού είναι γνωστή για τα σπουδαία αρχαιολογικά της ευρήματα και τα σταυρόσχημα ειδώλια της Χαλκολιθικής περιόδου. Εγκαταλείφθηκε επίσης το 1974.
Ευκαιρίες ανάπτυξης
Το εγχείρημα ένταξης στο Παγκόσμιο Δίκτυο Αποθεμάτων Βιόσφαιρας της UNESCO συγκεντρώνει θετικές προσδοκίες για την ανάπτυξη της υπαίθρου, χωρίς ωστόσο να λείπουν οι επιφυλάξεις, κυρίως σε ζητήματα που αφορούν το υδατικό και τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις. Η προσπάθεια για την ανακήρυξη του πρώτου Αποθέματος Βιόσφαιρας της UNESCO στην Κύπρο συνεχίστηκε την περασμένη εβδομάδα με νέα ενημερωτική συνάντηση και διαβούλευση της επιτρόπου Περιβάλλοντος με την περιοχή, με στόχο την ευρύτερη ενημέρωση των κατοίκων και την οικοδόμηση της απαραίτητης συναίνεσης γύρω από ένα εγχείρημα που φιλοδοξεί να συνδυάσει την προστασία της φύσης με τη βιώσιμη ανάπτυξη της κυπριακής υπαίθρου.
Μιλώντας στον «Π» ο πρόεδρος του συμπλέγματος κοιλάδων Διαρίζου και Ξεροπόταμου και εκπρόσωπος των 32 κοινοτήτων, Χάρης Πάζαρος, εκφράζει τη βαθιά του πίστη και αισιοδοξία ότι «αυτή η κοινή προσπάθεια μπορεί να ανοίξει νέες ευκαιρίες ανάπτυξης, συνεργασίας και προοπτικής για τις κοινότητές μας, φέρνοντας ξανά ζωή στην ύπαιθρό μας». Πρόσθεσε ακόμη ότι με ενότητα, όραμα και συνεργασία μπορεί να αναδειχθεί ο φυσικός και πολιτιστικός πλούτος της περιοχής προς όφελος των κατοίκων και των επόμενων γενεών.
Ανησυχούν για επέκταση Natura
Η πρόεδρος του κοινοτικού συμβουλίου Νικόκλειας, Βάσω Κανάρη, εξέφρασε στον «Π» τις επιφυλάξεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στις τοπικές κοινωνίες ως προς το εγχείρημα. Όπως ανέφερε, ζητούμενο αποτελεί η διαβεβαίωση ότι δεν θα υπάρξει περαιτέρω επέκταση των περιοχών του Δικτύου Natura 2000, ενώ τόνισε πως τόσο οι κοινοτάρχες όσο και οι γεωργοκτηνοτρόφοι ζητούν περισσότερη ενημέρωση προτού διαμορφώσουν οριστική θέση.
Σύμφωνα με την κ. Κανάρη, ο μεγαλύτερος προβληματισμός αφορά το υδατικό, ενώ αρκετοί κάτοικοι δεν έχουν ακόμη κατανοήσει πλήρως τι προβλέπει το πρόγραμμα του Αποθέματος Βιόσφαιρας της UNESCO και ποια θα είναι τα πρακτικά οφέλη για τις κοινότητές τους. Όπως είπε, έχει ζητηθεί από τους διοργανωτές να παρουσιαστούν παραδείγματα από περιοχές όπου εφαρμόζεται ήδη ο θεσμός, όπως η Κρήτη, ώστε οι κάτοικοι να ενημερωθούν μέσα από επιτυχημένες πρακτικές και πραγματικές εμπειρίες.
Καμία απόφαση χωρίς διαβούλευση
Όπως επιβεβαιώνει η επίτροπος Περιβάλλοντος Αντωνία Θεοδοσίου στον «Π» οι συναντήσεις με την τοπική κοινωνία και τους αρμόδιους φορείς, γίνονται όχι μόνο για ενημέρωση αλλά και για ανταλλαγή γνώσεων και απόψεων στο πλαίσιο της διαμόρφωση του φακέλου υποψηφιότητας. «Χωρίς συμμετοχή, διαβούλευση, ανταλλαγή απόψεων και προτάσεις δεν μπορεί να προχωρήσει η διαδικασία ετοιμασίας του φακέλου υποψηφιότητας», τονίζει. Η θεματική της συνάντησης της περασμένης εβδομάδας, εξηγεί, επικεντρώθηκε στον ρόλο της γεωργίας, της κτηνοτροφίας, της διαχείρισης των υδάτων και της προστασίας της βιοποικιλότητας στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου μοντέλου αειφόρου ανάπτυξης. Η ίδια χαρακτήρισε ιδιαίτερα ζωντανή τη συζήτηση, σημειώνοντας ότι οι πολίτες εξέφρασαν τόσο θετικές όσο και επιφυλακτικές απόψεις. Μία νέα συνάντηση προγραμματίζεται τέλη Σεπτεμβρίου στα Μανδριά.
Η επίτροπος πιστεύει στο μέλλον της κυπριακής υπαίθρου, επισημαίνοντας ότι η παρουσία νέων ανθρώπων που δραστηριοποιούνται στη γεωργία και την κτηνοτροφία ενισχύει τις προοπτικές του πρωτογενούς τομέα.
Κανένας περιορισμός
Ο γενικός διευθυντής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, Ανδρέας Γρηγορίου, διαβεβαιώνει τις κοινότητες ότι η ένταξη της περιοχής στο Παγκόσμιο Δίκτυο Αποθεμάτων Βιόσφαιρας της UNESCO, δεν συνεπάγεται νέους περιορισμούς στις αγροτικές ή άλλες δραστηριότητες. Κι εξηγεί πως η ένταξη στο δίκτυο δεν αντικαθιστά την εθνική νομοθεσία ούτε επιβάλλει νέους όρους ή περιορισμούς, με όλες τις δραστηριότητες να συνεχίζουν να διέπονται από την υφιστάμενη ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία. Υπογραμμίζοντας ότι οι κοιλάδες των ποταμών Ξερού και Διαρίζου διαθέτουν σημαντική φυσική, γεωλογική, αγροτική και πολιτιστική αξία, υπογραμμίζει ότι αυτό που προωθείται θα έχει ως αποτέλεσμα ένα αναπτυξιακό μοντέλο που να συνδυάζει την προστασία του περιβάλλοντος με την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την αντιμετώπιση της αστυφιλίας. Η φιλοσοφία της ένταξης στο Παγκόσμιο Δίκτυο Αποθεμάτων Βιόσφαιρας της UNESCO, τονίζει, βασίζεται στην αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης, δημιουργώντας προοπτικές ανάπτυξης μέσα από τον αγροτουρισμό, την έρευνα, την εκπαίδευση, την καινοτομία και την ανάδειξη των τοπικών προϊόντων.
Κάνει δε ιδιαίτερη αναφορά στον καθοριστικό ρόλο των αγροτών και των κτηνοτρόφων ως διαχειριστών του αγροτικού τοπίου και θεματοφυλάκων της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, επισημαίνοντας ότι η προστασία των φυσικών πόρων και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη της υπαίθρου.
Μοντέλο αρμονικής συνύπαρξης
Τη σημασία της υποψηφιότητας υπογραμμίζει και ο πρόεδρος του Πολιτιστικού-Περιβαλλοντικού Ομίλου Χλώρακας, Ανδρέας Κυριακού. Πρόκειται, αναγνωρίζει, για μία σημαντική αναπτυξιακή και περιβαλλοντική ευκαιρία για την περιοχή και τις τοπικές κοινότητες. Με απλά λόγια, εξηγεί, τα Αποθέματα Βιόσφαιρας της UNESCO δεν αποτελούν νέες προστατευόμενες περιοχές ούτε συνεπάγονται γενική απαγόρευση της ανάπτυξης. Αντίθετα, συνιστούν ένα διεθνώς αναγνωρισμένο μοντέλο που προωθεί την αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης, με στόχο την προστασία της βιοποικιλότητας και της πολιτιστικής κληρονομιάς, παράλληλα με την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας και της αειφόρου ανάπτυξης.
Η φιλοσοφία της UNESCO, προσθέτει, βασίζεται στη σωστή οργάνωση του χώρου μέσω ζωνών προστασίας και βιώσιμης ανάπτυξης. Στον πυρήνα των περιοχών δίνεται προτεραιότητα στη διατήρηση των οικοσυστημάτων, ενώ στις περιφερειακές ζώνες οι κάτοικοι μπορούν να συνεχίσουν τις δραστηριότητές τους, όπως η γεωργία, η επιχειρηματικότητα, ο αγροτουρισμός και ο οικοτουρισμός, με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον.
Παράλληλα, σημειώνει ότι η διεθνής αναγνώριση από την UNESCO ενισχύει το κύρος της περιοχής, δημιουργεί νέες προοπτικές για χρηματοδότηση έργων, προσελκύει επενδύσεις που συνδυάζουν την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου και διασφαλίζει ένα βιώσιμο μέλλον που συνδυάζεται με τη δημιουργία ενός φιλόξενου τόπου για τους επισκέπτες.
Στήριξη της γεωργίας
Τη δέσμευσή του για συνέχιση της στήριξη της βιώσιμης γεωργίας και κτηνοτροφίας επαναβεβαίωσε και ο Κυπριακός Οργανισμός Αγροτικών Πληρωμών (ΚΟΑΠ). Σύμφωνα με τον επίτροπο Αγροτικών Πληρωμών, Ανδρέα Κυπριανού, ο ΚΟΑΠ, ως στρατηγικός εταίρος των αγροτών στην προσπάθεια για έναν πιο ανθεκτικό και βιώσιμο πρωτογενή τομέα, επενδύει σε σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία και προωθεί δράσεις που ενισχύουν τους αγρότες απέναντι στις προκλήσεις της εποχής . Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, η συρρίκνωση των παραγωγικών ηλικιών και οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης δημιουργούν σημαντικές προκλήσεις για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα και στόχος του ΚΟΑΠ προσθέτει, είναι να στηρίξει τους παραγωγούς ώστε να παραμείνουν στην ύπαιθρο, διατηρώντας τον αγροτικό χαρακτήρα των κοινοτήτων και ενισχύοντας την αξία των κυπριακών προϊόντων.
