Σε μιαν εποχή που η Κύπρος αντιμετωπίζει σοβαρό στεγαστικό πρόβλημα, πέρα από το προφανές της ανάγκης να κτιστούν κατοικίες για αύξηση του στεγαστικού αποθέματος, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι η ανάγκη για στέγη είναι άμεσα συνυφασμένη με την ποιοτική στέγη. Το στεγαστικό δεν θα λυθεί κτίζοντας πολλές πολυκατοικίες στη σειρά, σε άσχημα, μη λειτουργικά και αντιαισθητικά κτήρια, αλλά με σωστές παρεμβάσεις, εκεί και όπου πρέπει, με σεβασμό στο δικαίωμα της αξιοπρεπούς και ποιοτικής στέγης. Άλλωστε, αποτελεί και μία σύγχρονη πρόκληση για τους αρχιτέκτονες να εφεύρουν εκείνες τις λύσεις που θα συγκεράσουν και, γιατί όχι, να ξεπεράσουν τα σύγχρονα προβλήματα μοντέλων κοινωνικής ή προσιτής κατοίκησης, από το αυξημένο κατασκευαστικό κόστος μέχρι τις αποξενωμένες κοινωνίες.
Λάρνακα (Αραδίππου): Γεώργιος Κανάκης – UMBRAL ARCHITECTURE.
Επτά συγκροτήματα
Στις αρχές Δεκεμβρίου του 2025, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε εξαγγείλει την πολιτική βούληση της κυβέρνησης για τη δημιουργία 500 νέων οικιστικών μονάδων, ως μέρος της κυβερνητικής πολιτικής για άμβλυνση του στεγαστικού. Το προβλεπόμενο κόστος στην 1η εξαγγελία έλεγε για €70 εκατ. και οριοθετούσε τον ορίζοντα υλοποίησης στα τέσσερα χρόνια. Το όλο σχέδιο αφορά επτά κρατικά τεμάχια γης, εκ των οποίων τρία στη Λεμεσό, καθώς η πόλη παρουσιάζει και το μεγαλύτερο πρόβλημα, δύο στη Λευκωσία, ένα στη Λάρνακα και ένα στην Πάφο. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι νέες αυτές κατοικίες που θα ανεγερθούν στα επτά συγκροτήματα θα περάσουν στη διαχείριση του ΚΟΑΓ, ο οποίος και θα έχει την ευθύνη διανομής τους με προσιτό ενοίκιο, σύμφωνα με τα σχέδια του οργανισμού, χωρίς όμως άλλη εμπλοκή του ΚΟΑΓ.
Η μεγαλύτερη καινοτομία του εγχειρήματος αυτού, είναι ότι για πρώτη φορά το κράτος - δια μέσου του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως - έλαβε την απόφαση να προχωρήσει στην ανέγερση των συγκροτημάτων μέσα από τη διενέργεια αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, ενώ ακολούθως, την υλοποίηση των κατασκευαστικών σχεδίων θα αναλάβουν ιδιώτες εργολάβοι με τη μέθοδο «Μελέτης-Κατασκευής-Συντήρησης».
Λεμεσός 1 (Επισκοπή): Ανδρέας Κωνσταντίνου και Ειρήνη Κλειδαρά
Υποβλήθηκαν 52 ιδέες, βραβεύθηκαν 18
Οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί υποβολής ιδεών έχουν ήδη γίνει και η πρόθεση είναι οι πρώτοι νικητές να έχουν εμπλοκή μέχρι και την αδειοδότηση του έργου. Η διαφορά αυτού του μοντέλου από τον «συνολικό» αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, έγινε κυρίως για σκοπούς περιορισμού του κόστους. Σημειώνεται ακόμη ότι και πάλι για να συγκρατηθεί το κατασκευαστικό κόστος είχαν τεθεί περιορισμοί και σε άλλα ζητήματα, όπως για παράδειγμα ότι δεν υπάρχει πρόνοια για δημιουργία υπόγειων χώρων στάθμευσης ή πιλοτής στις πολυκατοικίες.
Το πρώτο αυτό εγχείρημα συνοδεύτηκε με αθρόα συμμετοχή και για τα επτά τεμάχια του διαγωνισμού, προσελκύοντας πολλές ομάδες αρχιτεκτόνων, κυρίως από την Κύπρο και την Ελλάδα. Έχουν βραβευτεί συνολικά 18 προτάσεις από τους 52 συμμετέχοντες, οι οποίες έχουν δημοσιευτεί αναλυτικά στην ιστοσελίδα του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Κύπρου. Μέχρι την προκήρυξη του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού υπήρξαν κάποιες διαφοροποιήσεις, μετά κι από παρέμβαση και του ΕΤΕΚ, τόσο για την επιλογή των τεμαχίων αλλά και για τις δημιουργηθείσες μονάδες, μειώνοντας τον αριθμό των διαμερισμάτων από 500 σε 460, προσφέροντας όμως μεγαλύτερους δημόσιους και κοινόχρηστους χώρους και μεγαλύτερη άνεση. Μελανό σημείο, το οποίο προβλημάτισε πολλούς, είναι το γεγονός ότι τα επτά υπό εξέταση κρατικά τεμάχια γης βρίσκονται εκτός του σημερινού αστικού ιστού.
Κατά την προκήρυξη του διαγωνισμού, ο πρόεδρος του ΕΤΕΚ, Κωνσταντίνος Κωνσταντή, είχε υπογραμμίσει ότι η επιδίωξη της προσιτής στέγης δεν πρέπει να οδηγεί σε υποβάθμιση της αρχιτεκτονικής ποιότητας, επισημαίνοντας ότι οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί αποτελούν το καταλληλότερο εργαλείο για τη διασφάλιση της αρχιτεκτονικής αριστείας ήδη από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού. Όπως είχε αναφέρει, ο συγκεκριμένος διαγωνισμός συνέδεε την ανάγκη για προσιτή κατοικία με τη σύγχρονη αρχιτεκτονική δημιουργία, καλώντας τους μελετητές να προτείνουν λύσεις που να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις για ανθεκτικότητα, ενεργειακή και λειτουργική βιωσιμότητα, προσαρμοστικότητα, κοινωνική αξία και ουσιαστική ένταξη στο αστικό περιβάλλον. Είχε ακόμη επισημάνει ότι βασικοί στόχοι της προκήρυξης ήταν η αισθητική ποιότητα, η κοινωνική συμπερίληψη, η περιβαλλοντική ευαισθησία και η τήρηση του κόστους, τονίζοντας πως η αρχιτεκτονική ποιότητα επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Πού θα ανεγερθούν
Στο πλαίσιο του σχεδιασμού προβλέπεται η ανέγερση συνολικά 460 οικιστικών μονάδων σε πέντε περιοχές της Κύπρου, με τα έργα να κατανέμονται ως εξής:
Λευκωσία: Στο Γέρι θα ανεγερθούν 124 οικιστικές μονάδες σε δύο τεμάχια, εκ των οποίων 56 διαμερίσματα ενός υπνοδωματίου, 56 δύο υπνοδωματίων και 12 τριών υπνοδωματίων. Το μέγιστο ενδεικτικό κόστος του έργου ανέρχεται στα €16,2 εκατ.
Λεμεσός: Στην Επισκοπή προγραμματίζεται η κατασκευή 216 οικιστικών μονάδων σε τρία τεμάχια, με συνολικό ενδεικτικό κόστος €28,3 εκατ. Στο πρώτο τεμάχιο θα ανεγερθούν 56 μονάδες: 24 ενός υπνοδωματίου, 24 δύο υπνοδωματίων και 8 τριών υπνοδωματίων. Στο δεύτερο τεμάχιο θα ανεγερθούν 80 διαμερίσματα, 28 ενός υπνοδωματίου και 52 δύο υπνοδωματίων. Και στο τρίτο τεμάχιο θα ανεγερθούν ακόμη 80 διαμερίσματα, εκ των οποίων τα 28 ενός υπνοδωματίου και τα 52 δύο υπνοδωματίων.
Λάρνακα: Στην Αραδίππου προβλέπεται η ανέγερση 52 οικιστικών μονάδων, εκ των οποίων 20 ενός υπνοδωματίου και 32 δύο υπνοδωματίων. Το μέγιστο ενδεικτικό κόστος του έργου υπολογίζεται στα €6,7 εκατ.
Πάφος: Στην Αχέλεια θα κατασκευαστούν 68 οικιστικές μονάδες, εκ των οποίων 20 ενός υπνοδωματίου και 48 δύο υπνοδωματίων. Το μέγιστο ενδεικτικό κόστος ανέρχεται στα €8,7 εκατ.
Όλες οι κατοικίες θα διαθέτουν ελάχιστο ωφέλιμο εμβαδόν 40 τ.μ. για τις μονάδες ενός υπνοδωματίου, 62 τ.μ. για τις μονάδες δύο υπνοδωματίων και 85 τ.μ. για τις μονάδες τριών υπνοδωματίων, ενώ θα περιλαμβάνουν καλυμμένες βεράντες ελάχιστου εμβαδού που αντιστοιχεί στο 15% του ωφέλιμου χώρου κάθε κατοικίας.
Πάφος (Αχέλεια): Νίκη Κούρτη, Σάββας Κακαλής, Ιάσονας Ντούνης και Αιμιλία Κρητικού.
Οι διαγωνισμοί φέρνουν ποιότητα
Μιλώντας εκ μέρους του ΕΤΕΚ στον «Π», ο αρχιτέκτονας Αλέξης Παπαδόπουλος, μέλος του γενικού συμβουλίου του ΕΤΕΚ, χαρακτηρίζει τη διαδικασία ως μια απόδειξη ότι το κράτος μπορεί να εμπιστευθεί την αρχιτεκτονική κοινότητα και να αξιοποιήσει τη γνώση και την ευθύνη της για την παραγωγή ποιοτικής κατοικίας.
Όπως εξηγεί, παρά το γεγονός πως το κράτος δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του απέναντι στη στεγαστική πολιτική, η διαδικασία των διαγωνισμών ανέδειξε τον ρόλο της αρχιτεκτονικής στη δημιουργία ποιοτικών χώρων διαβίωσης. Όπως αναφέρει, οι 52 προτάσεις που υποβλήθηκαν αποδεικνύουν ότι για κάθε τεμάχιο μπορούν να υπάρξουν πολλές διαφορετικές και ποιοτικές λύσεις, οι οποίες δεν περιορίζονται στην παραγωγή κατοικιών, αλλά ενισχύουν τη σχέση τους με τον δημόσιο χώρο, τις γειτονιές και την καθημερινή ζωή.
Κριτική στον ΚΟΑΓ
Ο κ. Παπαδόπουλος ασκεί παράλληλα κριτική στον ΚΟΑΓ, υποστηρίζοντας ότι -κατά την προσωπική του γνώμη- τα τελευταία χρόνια αρκείται σε σχεδιασμούς χαμηλής ποιότητας, φέρνοντας ως παράδειγμα την ανάπτυξη των 136 οικιστικών μονάδων στον Άγιο Νικόλαο Λεμεσού. Κατά τον ίδιο, το αποτέλεσμα των διαγωνισμών καταρρίπτει τα επιχειρήματα όσων αντιτίθενται στον θεσμό, ενώ υπογραμμίζει ότι οι πόλεις έχουν ανάγκη από ποιοτική αρχιτεκτονική και σεβασμό στον δημόσιο χώρο, ώστε να αποτελούν τόπους ειρήνης και ευημερίας.
Παράλληλα, τονίζει ότι οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες δεν αρκούν από μόνες τους για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος, καλώντας το κράτος να διευρύνει τα διαθέσιμα εργαλεία στεγαστικής πολιτικής και να αξιοποιήσει τη δυνατότητα παραχώρησης πρόσθετου συντελεστή δόμησης για τη μαζικότερη παραγωγή προσιτής κατοικίας. Υποστηρίζει, επίσης, ότι η ανάπτυξη προσιτής στέγης θα πρέπει να ενισχυθεί κυρίως στα κέντρα των πόλεων, όπου οι κάτοικοι έχουν καλύτερη πρόσβαση σε οικονομικές δραστηριότητες και μέσα μετακίνησης.
Σχετικά με τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς ως διαδικασία, ο κ. Παπαδόπουλος σημειώνει ότι πρόκειται για μιαν ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία, που προϋποθέτει σημαντική επένδυση χρόνου, πόρων και συνεργασίας, χωρίς καμία διασφάλιση επιτυχίας. Για τον λόγο αυτό, θεωρεί ότι τα βραβεία θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο γενναιόδωρα, τόσο για να καλύπτουν μέρος των εξόδων των ομάδων όσο και για να αναγνωρίζουν την προσπάθειά τους και να ενθαρρύνουν περισσότερες ποιοτικές συμμετοχές στο μέλλον.
Τέλος, υπογραμμίζει τη σημασία της δημόσιας έκθεσης, προβολής και αρχειοθέτησης όλων των συμμετοχών με ελεύθερη πρόσβαση στο υλικό, επισημαίνοντας ότι οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί δεν παράγουν μόνο τα έργα που τελικά υλοποιούνται, αλλά και πολύτιμη γνώση, ιδέες και εναλλακτικές προσεγγίσεις, που εμπλουτίζουν διαχρονικά την αρχιτεκτονική κουλτούρα του τόπου.
Οι νικητές
Η διαδικασία του διαγωνισμού έφερε τις βραβεύσεις 18 συνολικά προτάσεων, από τις 52 που έχουν κατατεθεί. Το σύνολο των βραβευθέντων προτάσεων έχουν ήδη αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Κύπρου και είναι διαθέσιμοι, ενώ και οι 52 προτάσεις θα εκτεθούν σε ανοιχτή διαδικασία το επόμενο διάστημα. Για λόγους εξοικονόμησης χώρου, αναφέρονται μόνο τα Α’ βραβεία ανά περίπτωση. Σύμφωνα με τους όρους των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, για κάθε διαγωνισμό απονέμεται Α' βραβείο ύψους 20.000 ευρώ, Β' βραβείο 12.000 ευρώ, Γ' βραβείο 8.000 ευρώ, καθώς και έπαινος ύψους 3.000 ευρώ.
Οι νικητές θα πρέπει πλέον μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου να ωριμάσουν τα σχέδιά τους και να καταθέσουν την περαιτέρω προμελέτη, έτσι ώστε να πάρει τον δρόμο της αδειοδότησης και μετά της κατασκευής, σε βάθος τετραετίας, όπως ήταν ο στόχος που έθεσε η κυβέρνηση.
Τα πρώτα βραβεία ανά διαγωνισμό έλαβαν:
- Λευκωσία 1 (Γέρι): Θίασος Αρχιτεκτονική – Ειρήνη Ευγενίου και Παΐσιος Σκιτίνη
- Λευκωσία 2 (Γέρι): Γιάννος Κολιαντρής, Μαρία Κυριάκου και Μαρίνα Μιχαήλ
- Λεμεσός 1 (Επισκοπή): Ανδρέας Κωνσταντίνου και Ειρήνη Κλειδαρά
- Λεμεσός 2 (Επισκοπή): Παντελής Παπαδόπουλος, Ελένη Φλουρή και Λάουρα-Μαρία Φωτίου.
- Λεμεσός 3 (Επισκοπή): Ευτύχιος Σαββίδης και Μαρία Δαούτη.
- Λάρνακα (Αραδίππου): Γεώργιος Κανάκης – UMBRAL ARCHITECTURE.
- Πάφος (Αχέλεια): Νίκη Κούρτη, Σάββας Κακαλής, Ιάσονας Ντούνης και Αιμιλία Κρητικού.
