Μια πρώτη καταγραφή των συγκλίσεων στο Κυπριακό έγινε την περίοδο 2008-2012 και αφορούσε τα συμφωνηθέντα, κυρίως μεταξύ Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, και στη συνέχεια μεταξύ Χριστόφια και Ντερβίς Έρογλου. Το δεύτερο κύμα ουσιαστικών συγκλίσεων προέκυψε επί προεδρίας Αναστασιάδη με τον Τ/Κ ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί, από το 2015 έως και τη διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Κραν Μοντανά, το 2017.
Οι συγκλίσεις μπορούν να διαχωριστούν ως εξής:
- Στις καταγεγραμμένες συγκλίσεις της περιόδου 2008-2012,
- στις υπό όρους ή μερικές συγκλίσεις,
- στις νέες συμφωνίες Αναστασιάδη-Ακιντζί και
- στην κατάσταση στην οποία έφθασαν τα κεφάλαια στο Κραν Μοντανά.
Τι ακριβώς ήταν το έγγραφο Ντάουνερ
Το έγγραφο με τίτλο «Convergences – 2008-2012», ημερομηνίας 30 Απριλίου 2013, συγκέντρωνε το αποτέλεσμα των συνομιλιών, κυρίως μεταξύ Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλί Ταλάτ και, στη συνέχεια, μεταξύ Χριστόφια και Ντερβίς Έρογλου.
Το ίδιο το έγγραφο χώριζε το υλικό σε δύο κατηγορίες:
Τμήμα 1: Συγκλίσεις, περιλαμβανομένων κοινών εγγράφων σύγκλισης.
Τμήμα 2: Συμφωνίες επί της αρχής, κοινές αντιλήψεις, υπό όρους ή εξαρτώμενες συγκλίσεις και ζητήματα στα οποία εκτιμάτο ότι η διαφορά μπορούσε να γεφυρωθεί.
Τα θέματα στα οποία δεν υπήρχε καμία σύγκλιση δεν περιλήφθηκαν καθόλου.
Συνεπώς, το έγγραφο δεν αποτελούσε ολοκληρωμένη συμφωνία ούτε σήμαινε ότι όλα τα αναφερόμενα σημεία είχαν το ίδιο πολιτικό βάρος.
Οι συγκλίσεις της περιόδου 2008-2012
Ομοσπονδιακή εκτελεστική εξουσία
Είχε καταγραφεί ότι:
- Ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος θα προέρχονταν από διαφορετικές συνιστώσες πολιτείες.
- Η προεδρία θα εκλεγόταν απευθείας από τους πολίτες.
- Η προεδρική θητεία θα ήταν εξαετής.
- Δεν θα μπορούσε να ανατραπεί με πρόταση δυσπιστίας.
- Θα υπήρχε Συμβούλιο Υπουργών με συμφωνημένη αναλογία Ε/Κ και Τ/Κ.
- Οι υπουργοί θα διορίζονταν κατ' αρχήν από κοινού από τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο.
- Το Συμβούλιο Υπουργών θα επιδίωκε τη συναίνεση. Όταν αυτή δεν ήταν δυνατή, οι αποφάσεις θα λαμβάνονταν με πλειοψηφία, με απαραίτητη συμμετοχή θετικών ψήφων και από τις δύο κοινότητες.
Η εξαετής θητεία με αναλογία 4 προς 2 στην άσκηση της προεδρίας είχε καταγραφεί ως υπό όρους σύγκλιση, συνδεδεμένη με το συνολικό πακέτο για τις εξωτερικές σχέσεις, την άμυνα και την ασφάλεια. Επίσης, δεν είχε κλείσει πλήρως ο ακριβής αριθμός των θετικών ψήφων που θα απαιτούνταν από κάθε κοινότητα στο Υπουργικό Συμβούλιο.
Ομοσπονδιακή Βουλή
Σε ό,τι αφορά την Ομοσπονδιακή Βουλή, υπήρχε σύγκλιση για:
- Δικοινοβουλευτικό νομοθετικό σώμα, αποτελούμενο από Γερουσία και Βουλή των Αντιπροσώπων.
- Ίση ε/κ και τ/κ εκπροσώπηση στη Γερουσία.
- Αναλογική εκπροσώπηση στη Βουλή, αλλά με ελάχιστο ποσοστό εκπροσώπησης το ένα τέταρτο για κάθε συνιστώσα πολιτεία.
- Έγκριση της νομοθεσίας και από τα δύο σώματα.
- Ειδικές πλειοψηφίες σε καθορισμένα ζητήματα.
- Μηχανισμό «κώδωνα κινδύνου», μέσω του οποίου μέλη μιας κοινότητας θα μπορούσαν να αναστείλουν νομοσχέδιο που θεωρούσαν ότι έβλαπτε σοβαρά την κοινότητα ή τη συνιστώσα πολιτεία τους.
- Παραπομπή τέτοιων διαφορών στο Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο.
Δικαστική εξουσία και ανεξάρτητοι θεσμοί
Είχε επιτευχθεί ευρεία σύγκλιση για:
- Ομοσπονδιακό Ανώτατο Δικαστήριο με ισότιμη ε/κ και τ/κ συμμετοχή.
- Τελική επίλυση από το Ανώτατο Δικαστήριο διαφορών μεταξύ ομοσπονδιακής κυβέρνησης και συνιστωσών πολιτειών.
- Ομοσπονδιακά ποινικά δικαστήρια.
- Ομοσπονδιακή Δημόσια Υπηρεσία και Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας.
- Ανεξάρτητους αξιωματούχους και θεσμούς, όπως Γενικό Ελεγκτή και Βοηθό Γενικό Ελεγκτή, οι οποίοι θα προέρχονταν από διαφορετικές κοινότητες.
- Μηχανισμούς επίλυσης αδιεξόδων στα ομοσπονδιακά όργανα.
Ομοσπονδιακές αρμοδιότητες
Στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση θα ανήκαν, μεταξύ άλλων:
- Οι εξωτερικές σχέσεις και οι διεθνείς συνθήκες,
- οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση,
- η αμυντική πολιτική,
- η ομοσπονδιακή ιθαγένεια, η μετανάστευση, το άσυλο και οι απελάσεις,
- η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, του οργανωμένου εγκλήματος, του ξεπλύματος και της διακίνησης ναρκωτικών,
- η Κεντρική Τράπεζα, η νομισματική πολιτική και η εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος,
- ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός, οι έμμεσοι φόροι, τα τελωνεία και η εμπορική πολιτική,
- οι τηλεπικοινωνίες, η πολιτική αεροπορία, ο εναέριος χώρος και το FIR,
- η διεθνής ναυσιπλοΐα, τα χωρικά ύδατα, η υφαλοκρηπίδα και η αποκλειστική οικονομική ζώνη,
- η ομοσπονδιακή αστυνομία και η ομοσπονδιακή απονομή δικαιοσύνης.
Βασική αρχή ήταν ότι η Κύπρος θα μιλούσε με μία φωνή διεθνώς, ενώ οι συνιστώσες πολιτείες θα συμμετείχαν στη διαμόρφωση πολιτικών όταν επηρεάζονταν δικές τους αρμοδιότητες. Οι εξουσίες που δεν παραχωρούνταν ρητά στην ομοσπονδία θα ασκούνταν από τις συνιστώσες πολιτείες.
Το Περιουσιακό
Στο έγγραφο Ντάουνερ οι πλήρεις συγκλίσεις στο περιουσιακό ήταν περιορισμένες και πιο τεχνικές από τις συμφωνίες που επιτεύχθηκαν μετά το 2015.
Είχε συμφωνηθεί ότι:
- Η δημόσια περιουσία, πλην της ομοσπονδιακής, θα ανήκε στη συνιστώσα πολιτεία στην οποία βρισκόταν.
- Θα καταρτιζόταν κατάλογος της ομοσπονδιακής περιουσίας.
- Περιουσία που θα απαλλοτριωνόταν για λόγους δημόσιου συμφέροντος θα συνοδευόταν από αποζημίωση του εκτοπισμένου ιδιοκτήτη.
- Θα μπορούσε να συγκληθεί διεθνής διάσκεψη δωρητών και να δημιουργηθεί χρηματοδοτικός μηχανισμός για τις αποζημιώσεις.
- Η αξιοποίηση επηρεαζόμενων περιουσιών θα άρχιζε κατά προτεραιότητα από κενές περιουσίες ή από ακίνητα που δεν χρησιμοποιούνταν ως κατοικίες.
- Είχαν καταγραφεί κοινές κατηγορίες «επηρεαζόμενης περιουσίας».
Ως συμφωνίες επί της αρχής ή γεφυρώσιμες διαφορές είχαν καταγραφεί:
- Οι θεραπείες της αποκατάστασης, της ανταλλαγής και της αποζημίωσης,
- τα κριτήρια για κάθε θεραπεία,
- τα ανώτατα όρια αποκατάστασης,
- η αποζημίωση για απώλεια χρήσης,
- οι μέθοδοι αποτίμησης,
- η δημιουργία Επιτροπής Περιουσιών και Δικαστηρίου Περιουσιών,
- η διαδικασία υποβολής και εξέτασης αιτήσεων,
- η μετεγκατάσταση και η παροχή εναλλακτικής κατοικίας.
Αυτά, όμως, δεν αποτελούσαν ακόμη ολοκληρωμένο κοινό καθεστώς περιουσιών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση
Υπήρχε ήδη εκτεταμένο πλέγμα συγκλίσεων για:
- Ομοσπονδιακό Υπουργείο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων.
- Μόνιμη Αντιπροσωπεία της ενωμένης Κύπρου στην ΕΕ.
- Ομοσπονδιακή αρμοδιότητα για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις.
- Μηχανισμό συντονισμού της κοινής κυπριακής θέσης στα ευρωπαϊκά όργανα.
- Συμμετοχή των συνιστωσών πολιτειών όταν ένα ζήτημα αφορούσε κυρίως ή αποκλειστικά δική τους αρμοδιότητα.
- Εφαρμογή του ευρωπαϊκού κεκτημένου σε ολόκληρη την Κύπρο.
- Μεταβατικές ρυθμίσεις, ευρωπαϊκή οικονομική στήριξη και διαδικασίες σε περίπτωση παραβίασης του κεκτημένου.
- Εκπροσώπηση της ομοσπονδιακής Κύπρου στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.
Μέχρι το 2017 τα περισσότερα ευρωπαϊκά ζητήματα θεωρούνταν λυμένα. Παρέμεναν οι μόνιμες παρεκκλίσεις και η ενσωμάτωση της συμφωνίας στο πρωτογενές ευρωπαϊκό δίκαιο, ο ακριβής τρόπος καθορισμού κοινών θέσεων, η σύνθεση της αρμόδιας κοινής επιτροπής και ο καταλογισμός ευθύνης σε διαδικασίες παράβασης.
Η Οικονομία
Οι συγκλίσεις αφορούσαν σχεδόν ολόκληρη την οικονομική αρχιτεκτονική:
- Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών.
- Κοινή μακροοικονομική και δημοσιονομική πολιτική.
- Κεντρική Τράπεζα, κοινό νόμισμα και ενιαία νομισματική πολιτική.
- Εποπτεία τραπεζών, ασφαλιστικών εταιρειών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
- Ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, διαχείριση δημόσιου χρέους και δημόσια περιουσία.
- Κατανομή φορολογικών εσόδων μεταξύ ομοσπονδίας και συνιστωσών πολιτειών.
-Διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.
- Ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων.
- Κοινό πλαίσιο για εταιρικό δίκαιο, κρατικές ενισχύσεις, ανταγωνισμό και πρότυπα.
- Ρυθμίσεις για εργασία, κοινωνικές ασφαλίσεις, συντάξεις και υγειονομική περίθαλψη.
- Πολιτικές οικονομικής σύγκλισης για τη μείωση των διαφορών μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Το 2017 ο Γενικός Γραμματέας χαρακτήρισε την οικονομία ως το κεφάλαιο που βρισκόταν πλησιέστερα στην πλήρη ολοκλήρωση. Τα εναπομείναντα θέματα αφορούσαν κυρίως την εφαρμογή, τη μετάβαση και ορισμένες συνδέσεις με τη διακυβέρνηση.
Ιθαγένεια, διαμονή και μετανάστευση
Στο έγγραφο Ντάουνερ είχε συμφωνηθεί ότι:
- Όσοι ήταν πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας πριν από τον Δεκέμβριο του 1963, καθώς και οι σύζυγοι, τα παιδιά και οι απόγονοί τους, θα γίνονταν πολίτες της ενωμένης Κύπρου.
- Πρόσθετος αριθμός προσώπων και από τις δύο πλευρές θα αποκτούσε ιθαγένεια κατά την έναρξη ισχύος της λύσης, βάσει ανταλλαγής στοιχείων και των απογραφών.
- Η ιθαγένεια, η μετανάστευση, το άσυλο και οι αλλοδαποί θα αποτελούσαν ομοσπονδιακή αρμοδιότητα.
- Οι πολίτες θα μπορούσαν να εγκαθιστούν μόνιμη διαμονή στην άλλη συνιστώσα πολιτεία, υπό συμφωνημένους περιορισμούς.
- Οι περιορισμοί στη μόνιμη διαμονή δεν θα εμπόδιζαν την ελεύθερη διακίνηση, την εργασία, την άσκηση επαγγέλματος και την οικονομική δραστηριότητα σε ολόκληρη την Κύπρο.
- Θα υπήρχε μία ομοσπονδιακή ιθαγένεια και παράλληλο καθεστώς «εσωτερικής ιθαγένειας», συνδεδεμένο κυρίως με την άσκηση πολιτικών δικαιωμάτων στις συνιστώσες πολιτείες.
Δεν είχε συμφωνηθεί συγκεκριμένος τελικός αριθμός εποίκων ή νέων πολιτών. Είχε συμφωνηθεί ότι οι αποφάσεις δεν θα έπρεπε να μεταβάλλουν τη δημογραφική αναλογία μεταξύ των κοινοτήτων.
Επίσης, υπήρχε καταρχήν αποδοχή από την ελληνοκυπριακή πλευρά της παραχώρησης των τεσσάρων ελευθεριών σε Τούρκους υπηκόους, υπό την προϋπόθεση ότι:
- Θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από την ΕΕ,
- δεν θα άλλαζε τη δημογραφική ισορροπία,
- και θα επιτυγχανόταν συνολική συμφωνία για τους Τούρκους υπηκόους που διέμεναν στα κατεχόμενα πριν από τη λύση.
Μέχρι το 2017 το κεφάλαιο της ιθαγένειας θεωρείτο σχεδόν ολοκληρωμένο, με ορισμένες λεπτομέρειες να εκκρεμούν.
Εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια
Εσωτερική ασφάλεια: Είχαν επιτευχθεί σημαντικές συγκλίσεις για:
- Ομοσπονδιακή Αστυνομία με ίσο αριθμό Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
- Κοινή Ανακριτική Αρχή, επίσης με ίση εκπροσώπηση.
- Αρχηγό και υπαρχηγό από διαφορετικές κοινότητες.
- Αμοιβαία συνδρομή ομοσπονδιακής Αστυνομίας και αστυνομιών των συνιστωσών πολιτειών.
- Αποκλειστική κανονική δικαιοδοσία της κάθε πολιτειακής Αστυνομίας εντός της περιοχής της.
- Συνολική αναλογία περίπου 60 προς 40 στις αστυνομικές δυνάμεις των δύο συνιστωσών πολιτειών.
Εξωτερική ασφάλεια και εγγυήσεις: Εδώ η σύγκλιση ήταν ελάχιστη.
Η μοναδική ουσιαστική κοινή θέση ήταν ότι θα αποστρατιωτικοποιούνταν:
- Η Εθνική Φρουρά,
- η τουρκοκυπριακή Δύναμη Ασφαλείας και
- οι εφεδρικές δυνάμεις των δύο κοινοτήτων
Αντίθετα, δεν υπήρχε σύγκλιση για:
- Την αποχώρηση ή παραμονή ελληνικών και τουρκικών στρατευμάτων,
- τη Συνθήκη Εγγυήσεως,
- τη Συνθήκη Συμμαχίας,
- το δικαίωμα επέμβασης,
- τον συνολικό μηχανισμό εξωτερικής ασφάλειας.
Οι δύο πλευρές συμφωνούσαν μόνο ότι τα θέματα αυτά έπρεπε να συζητηθούν σε πολυμερή διάσκεψη, με τη συμμετοχή των εγγυητριών δυνάμεων.
Το Εδαφικό
Στο εδαφικό, το έγγραφο Ντάουνερ αναφέρει ρητά ότι στο Τμήμα 1, δηλαδή στις πλήρεις συγκλίσεις, δεν υπήρχε καμία.
Υπήρχε μόνο συμφωνία επί της αρχής ότι:
- Θα γινόταν εδαφική αναπροσαρμογή,
- οι χάρτες και τα ποσοστά θα συζητούνταν στην τελευταία φάση της διαδικασίας,
- η συζήτηση θα οδηγούσε σε πολυμερή διάσκεψη,
- όσοι Τ/Κ θα μετακινούνταν λόγω εδαφικών αναπροσαρμογών θα εξασφάλιζαν κατάλληλη εναλλακτική κατοικία,
- θα δημιουργούνταν μηχανισμοί χρηματοδότησης, μετεγκατάστασης, εποπτείας και σταδιακής μεταβίβασης της διοίκησης.
Δεν υπήρχε συμφωνημένο ποσοστό εδάφους, κοινός χάρτης ή τελική συμφωνία για συγκεκριμένες περιοχές, περιλαμβανομένης της Μόρφου.
Η Κοινή Διακήρυξη της 11ης Φεβρουαρίου 2014
Η Κοινή Διακήρυξη Αναστασιάδη-Έρογλου, παγίωσε πολιτικά τη βάση της λύσης και ενσωμάτωσε βασικά στοιχεία των προηγούμενων συγκλίσεων:
- Διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα.
- Μία κυριαρχία.
- Μία διεθνής νομική προσωπικότητα.
- Μία ενιαία κυπριακή ιθαγένεια.
- Η κυριαρχία θα πήγαζε εξίσου από Ελληνοκυπρίους και Τουρκοκυπρίους.
- Η ομοσπονδιακή Κύπρος θα αποτελείτο από δύο συνιστώσες πολιτείες ίσου καθεστώτος.
- Το ομοσπονδιακό Σύνταγμα θα ήταν ο υπέρτατος νόμος.
- Οι ομοσπονδιακές αρμοδιότητες θα καθορίζονταν στο Σύνταγμα και οι υπολειμματικές αρμοδιότητες θα ανήκαν στις συνιστώσες πολιτείες.
- Καμία πλευρά δεν θα μπορούσε να διεκδικεί εξουσία ή δικαιοδοσία επί της άλλης.
- Θα απαγορευόταν η ένωση με άλλη χώρα, η διχοτόμηση, η απόσχιση ή άλλη μονομερής μεταβολή της κατάστασης.
- Η συμφωνία θα υποβαλλόταν σε χωριστά και ταυτόχρονα δημοψηφίσματα.
- Δεν θα υπήρχε επιδιαιτησία.
- Θα ίσχυε η αρχή ότι «τίποτε δεν θεωρείται συμφωνημένο μέχρι να συμφωνηθούν όλα».
Οι νέες συγκλίσεις Αναστασιάδη-Ακιντζί, 2015-2017
Η διαδικασία που άρχισε τον Μάιο του 2015 παρήγαγε περισσότερα από 565 κοινά έγγραφα και σημαντική πρόοδο σε όλα τα κεφάλαια.
Περιουσιακό – συμφωνία της 27ης Ιουλίου 2015
Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν ότι:
- Το ατομικό δικαίωμα ιδιοκτησίας θα γινόταν σεβαστό,
- θα υπήρχαν διαφορετικοί τρόποι άσκησης του δικαιώματος,
- τόσο ο εκτοπισμένος ιδιοκτήτης όσο και ο σημερινός χρήστης θα είχαν έννομα συμφέροντα,
- οι διαθέσιμες θεραπείες θα περιλάμβαναν αποζημίωση, ανταλλαγή και αποκατάσταση,
- οι θεραπείες θα εφαρμόζονταν βάσει συμφωνημένων κριτηρίων,
- θα δημιουργούνταν Επιτροπή Περιουσιών και Δικαστήριο Περιουσιών,
- θα ίσχυαν οι αρχές της δίκαιης ικανοποίησης και της αποφυγής αδικαιολόγητου πλουτισμού.
Αυτή ήταν σαφώς ευρύτερη και ουσιαστικότερη συμφωνία από τις περιορισμένες συγκλίσεις του εγγράφου Ντάουνερ.
Εδαφικό – Μον Πελεράν και Γενεύη
Στο πρώτο Μον Πελεράν, τον Νοέμβριο του 2016, οι ηγέτες συμφώνησαν σε εύρος ποσοστών για την έκταση των δύο συνιστωσών πολιτειών μετά την εδαφική αναπροσαρμογή.
Τον Ιανουάριο του 2017, στη Γενεύη, οι δύο πλευρές αντάλλαξαν για πρώτη φορά χάρτες με την προτεινόμενη εσωτερική διοικητική γραμμή. Οι χάρτες ελέγχθηκαν από εμπειρογνώμονες και φυλάχθηκαν σε θησαυροφυλάκιο του ΟΗΕ. Δεν έγιναν, όμως, κοινός χάρτης.
Ασφάλεια – οι παράμετροι της Γενεύης
Στη Διάσκεψη της Γενεύης, στις 12 Ιανουαρίου 2017, συμφωνήθηκαν οι γενικές αρχές ότι:
- Η ασφάλεια της μιας κοινότητας δεν μπορούσε να εξασφαλίζεται σε βάρος της άλλης,
- έπρεπε να αντιμετωπιστούν οι ιστορικοί φόβοι και των δύο κοινοτήτων,
- έπρεπε να δημιουργηθεί ένα σύγχρονο σύστημα ασφάλειας για το μέλλον.
Δεν συμφωνήθηκε ακόμη το περιεχόμενο του συστήματος, αλλά τέθηκε για πρώτη φορά κοινό πλαίσιο συζήτησης για εγγυήσεις, στρατεύματα και εφαρμογή της λύσης.
Πού έφθασαν οι συγκλίσεις στο Κραν Μοντανά
Ο Αντόνιο Γκουτέρες παρουσίασε, στις 30 Ιουνίου 2017, ένα πλαίσιο έξι βασικών ζητημάτων, το οποίο επιδίωκε στρατηγική συμφωνία για:
- την πολιτική ισότητα και την αποτελεσματική συμμετοχή,
- την ομοσπονδιακή εκτελεστική εξουσία και την εκ περιτροπής προεδρία,
- το περιουσιακό,
- το εδαφικό,
- την ισότιμη μεταχείριση Ελλήνων και Τούρκων υπηκόων,
- την ασφάλεια, τις εγγυήσεις και τα στρατεύματα.
Το πλαίσιο δεν αποτέλεσε υπογεγραμμένη συμφωνία. Ήταν πρόταση συνολικού συμβιβασμού και όλα τα στοιχεία του συνδέονταν μεταξύ τους.
Διακυβέρνηση και αποτελεσματική συμμετοχή
Μέχρι το τέλος της διάσκεψης:
- Η λειτουργία των κύριων ομοσπονδιακών θεσμών είχε σε μεγάλο βαθμό συμφωνηθεί,
- οι ομοσπονδιακές αρμοδιότητες και οι σχέσεις ομοσπονδίας-πολιτειών ήταν ουσιαστικά καθορισμένες,
- το ζήτημα της αποτελεσματικής συμμετοχής των Τουρκοκυπρίων θεωρείτο ουσιαστικά λυμένο,
- είχε επιτευχθεί σχεδόν πλήρης συμφωνία για την ομοσπονδιακή εκτελεστική εξουσία.
Παρέμεναν ορισμένες λεπτομέρειες για τη σύνθεση και τη λήψη αποφάσεων σε χαμηλότερα ομοσπονδιακά όργανα. Η εκ περιτροπής προεδρία είχε πλησιάσει πολύ σε συμφωνία ως μέρος του συνολικού πακέτου, αλλά δεν έκλεισε σε υπογεγραμμένη τελική μορφή.
Ισότιμη μεταχείριση Τούρκων υπηκόων
Η διαφορά είχε περιοριστεί κυρίως στην ελεύθερη διακίνηση προσώπων. Σύμφωνα με την έκθεση του Γενικού Γραμματέα, επρόκειτο πλέον περισσότερο για ζήτημα πρακτικών λεπτομερειών και όχι για διαφωνία επί της αρχής.
Περιουσιακό – τα δύο καθεστώτα
Επιτεύχθηκε συμφωνία επί της αρχής για δύο διαφορετικά καθεστώτα:
- Στις περιοχές που θα παρέμεναν υπό τουρκοκυπριακή διοίκηση, τα κριτήρια θα έγερναν περισσότερο υπέρ του σημερινού χρήστη.
- Στις περιοχές που θα επιστρέφονταν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση μέσω εδαφικής αναπροσαρμογής, τα κριτήρια θα έγερναν περισσότερο υπέρ του εκτοπισμένου ιδιοκτήτη.
Παρέμενε να συμφωνηθούν τα ακριβή κριτήρια, οι εξαιρέσεις, τα όρια και ο τρόπος εφαρμογής των δύο καθεστώτων.
Εδαφικό
Στο Κραν Μοντανά διαμορφωνόταν, κατά τον Γενικό Γραμματέα, μια αρχόμενη συμφωνία και η εδαφική αναπροσαρμογή βρισκόταν «εντός εμβέλειας».
Δεν συμφωνήθηκαν, όμως:
- Τελικός κοινός χάρτης,
- τελική γραμμή,
- πλήρης κατάλογος περιοχών,
- τελική διευθέτηση της Μόρφου,
- χρονοδιάγραμμα επιστροφής και μεταβίβασης διοίκησης.
Το εδαφικό μπορούσε να κλείσει μόνο στο πλαίσιο της τελικής συνολικής συμφωνίας.
Ασφάλεια και εγγυήσεις
Στο Κραν Μοντανά σημειώθηκε σημαντική μετατόπιση από το σύστημα του 1960 προς μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Ο Γενικός Γραμματέας έθεσε ως βάση ότι:
- Το σημερινό σύστημα εγγυήσεων και ιδιαίτερα το μονομερές δικαίωμα επέμβασης του άρθρου 4 ήταν μη βιώσιμο,
- χρειαζόταν νέο σύστημα ασφάλειας,
- έπρεπε να δημιουργηθεί αξιόπιστος μηχανισμός παρακολούθησης της εφαρμογής της συμφωνίας,
- οι υφιστάμενες εγγυήτριες δυνάμεις θα μπορούσαν να έχουν ρόλο στον μηχανισμό εφαρμογής, χωρίς αυτό να σημαίνει διατήρηση του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης.
Δεν υπήρξε, ωστόσο, τελική συμφωνία για:
- Την κατάργηση ή αντικατάσταση των Συνθηκών Εγγυήσεως και Συμμαχίας,
- τη μορφή του νέου συστήματος,
- την ημερομηνία και τον τρόπο αποχώρησης των στρατευμάτων,
- τον αριθμό στρατιωτών που ενδεχομένως θα παρέμεναν μεταβατικά,
- ρήτρα επανεξέτασης ή καταληκτική ημερομηνία αποχώρησης.
Τα ζητήματα των στρατευμάτων επρόκειτο να παραπεμφθούν στους Πρωθυπουργούς Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά η συνάντηση δεν πραγματοποιήθηκε επειδή δεν ολοκληρώθηκε το στρατηγικό πακέτο.
Συνολικός απολογισμός έως τις 7 Ιουλίου 2017
Σχεδόν ολοκληρωμένα κεφάλαια:
- Οικονομία.
- Ευρωπαϊκή Ένωση.
- Ομοσπονδιακές αρμοδιότητες.
- Βασική δομή εκτελεστικής, νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας.
- Ιθαγένεια και κριτήρια απόκτησής της.
- Εσωτερική ασφάλεια και Αστυνομία.
- Αποτελεσματική συμμετοχή στα ομοσπονδιακά όργανα.
Προχωρημένα αλλά όχι ολοκληρωμένα
- Εκ περιτροπής προεδρία και τελικές ρυθμίσεις της εκτελεστικής εξουσίας.
- Ισότιμη μεταχείριση Τούρκων υπηκόων.
- Περιουσιακό και ακριβή κριτήρια των δύο καθεστώτων.
- Εδαφική αναπροσαρμογή και κοινός χάρτης.
- Μεταβατικές ρυθμίσεις και πρακτική εφαρμογή της λύσης.
Βασικά ζητήματα που παρέμειναν ανοικτά
- Εγγυήσεις.
- Μονομερές δικαίωμα επέμβασης.
- Ελληνικά και τουρκικά στρατεύματα.
- Τελικός μηχανισμός ασφάλειας.
- Μηχανισμός εφαρμογής και εποπτείας.
- Τελικό εδαφικό πακέτο.
- Οριστικοποίηση των περιουσιακών κριτηρίων.
- Μετατροπή των συγκλίσεων σε ενιαίο συνταγματικό και νομικό κείμενο.
Η ακριβέστερη αποτίμηση είναι ότι μέχρι το Κραν Μοντανά είχε δημιουργηθεί ένα εξαιρετικά εκτεταμένο κεκτημένο συνομιλιών, αλλά όχι ολοκληρωμένη συμφωνία. Ο ίδιος ο Γκουτέρες εκτίμησε ότι η ουσία μιας συνολικής λύσης βρισκόταν «πρακτικά εκεί» και ότι αναδυόταν μια στρατηγική συμφωνία. Επειδή, όμως, δεν έκλεισε το συνολικό πακέτο, καμία από τις συγκλίσεις δεν απέκτησε αυτοτελή δεσμευτική ισχύ, βάσει της αρχής «τίποτε δεν συμφωνείται μέχρι να συμφωνηθούν όλα».
