Καμπαρντίνα, σκοτεινό αυτοκίνητο παρκαρισμένο στη γωνία, κρυφή κάμερα και μια καταδίωξη που τελειώνει με την αποκάλυψη ενός καλά κρυμμένου μυστικού. Η εικόνα του ιδιωτικού ντετέκτιβ έχει χτιστεί σε μεγάλο βαθμό από τον κινηματογράφο. Στην πραγματικότητα, όμως, η δουλειά μοιάζει πολύ λιγότερο με ταινία δράσης και πολύ περισσότερο με ώρες αναμονής, διασταύρωση πληροφοριών, ψυχραιμία και αυστηρή προσήλωση στα όρια του νόμου.
Ο «Π» εντόπισε και συζήτησε με μια γυναίκα που ασχολείται με το επάγγελμα από το 2007. Ζήτησε, για ευνόητους λόγους, να μη δημοσιευτεί το όνομά της, δέχθηκε όμως να μιλήσει ως ιδιωτική ντετέκτιβ και να ανοίξει ένα μικρό παράθυρο σε μια δουλειά που, από τη φύση της, σπάνια γίνεται δημόσια. Η επιλογή της ανωνυμίας μοιάζει σχεδόν ταιριαστή. Άλλωστε, όπως θα πει στο τέλος της συζήτησης, για έναν άνθρωπο που κάνει αυτή τη δουλειά «καλό είναι να μην το γνωρίζει» ο περίγυρός του.
Με παρουσία στον χώρο για σχεδόν δύο δεκαετίες, θεωρεί ότι συγκαταλέγεται στους παλαιότερους επαγγελματίες στην Κύπρο, χωρίς να διεκδικεί τον τίτλο της παλαιότερης. Η εμπειρία αυτή ήταν αρκετή για να καταρρίψει έναν βασικό μύθο, ότι αυτό που χρειάζεται περισσότερο ένας ντετέκτιβ δεν είναι η θεαματική δράση, αλλά «πάρα πολλή υπομονή».
Πώς γίνεσαι ντετέκτιβ;
Το πρώτο και σημαντικότερο, εξηγεί, είναι η αδειοδότηση. «Πρώτα απ' όλα πρέπει να βγει η άδεια», τονίζει. Στην Κύπρο οι ιδιωτικές υπηρεσίες έρευνας για να λειτουργήσουν χρειάζονται σχετική άδεια από τον αρχηγό Αστυνομίας. Στις ιδιωτικές υπηρεσίες έρευνας περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η συλλογή πληροφοριών για την ταυτότητα και τον εντοπισμό προσώπου, τη διεύθυνση κατοικίας ή εργασίας και την επαγγελματική ή επιχειρηματική του δραστηριότητα.
Δεν υπάρχει, σύμφωνα με την ίδια, μία και μοναδική ακαδημαϊκή διαδρομή. Σπουδές εγκληματολογίας, γνώσεις γύρω από τη νομοθεσία, την ασφάλεια και την τεχνολογία, καθώς και σχετικά σεμινάρια μπορούν να προσφέρουν σημαντικά εφόδια.
Κάποια χαρακτηριστικά, όμως, δεν αποκτώνται μόνο μέσα από ένα πτυχίο. Η υπομονή, η παρατηρητικότητα, η ψυχραιμία και η καλή γνώση της νομοθεσίας βρίσκονται ψηλά στη λίστα των προσόντων που θεωρεί απαραίτητα.
Ζήτηση και ανταγωνισμός
Και δουλειά υπάρχει, «αρκετή» μάλιστα, όπως διευκρινίζει η ίδια σε ερώτηση για τη ζήτηση των υπηρεσιών της στην Κύπρο, ενώ επισημαίνει ότι αισθητός είναι και ο ανταγωνισμός.
Οι υποθέσεις, μάλιστα, δεν είναι πάντα αυτές που φαντάζεται το κοινό. Ανάμεσα στα συχνότερα αιτήματα που δέχεται βρίσκονται ο εντοπισμός προσώπων και η επιβεβαίωση διευθύνσεων, ενώ υπάρχουν ακόμη προσωπικές υποθέσεις, έλεγχοι ιστορικού και εταιρικές έρευνες. Στην εικασία ότι το πιο συχνό αίτημα αφορά έρευνες για απάτες μέσα σε ερωτικές σχέσεις, η ντετέκτιβ απαντά ότι είναι συχνό, αλλά όχι όσο οι περιπτώσεις που αφορούν εντοπισμό προσώπου.
Τι προδίδει τον υπό παρακολούθηση
Καμπαρντίνες, μεταμφιέσεις, κρυφές κάμερες και ατελείωτες καταδιώξεις με αυτοκίνητα - η «φαντασίωση» του Σέρλοκ Χόλμς, εν ολίγοις. Η πραγματικότητα, όμως, απέχει αρκετά από όσα βλέπουμε στη μεγάλη και τη μικρή οθόνη.
Η πραγματική εργασία, όπως μας περιγράφει η ντετέκτιβ, περιλαμβάνει πολύ περισσότερο έρευνα, αναμονή, διασταύρωση πληροφοριών και σύνταξη αναφορών. Και αυτό μπορεί να σημαίνει πολλές ώρες κατά τις οποίες, φαινομενικά, δεν συμβαίνει απολύτως τίποτα.
Στην παρακολούθηση, ωστόσο, η λεπτομέρεια έχει σημασία και είναι αυτή που «προδίδει» το υπό παρακολούθηση άτομο. Όχι απαραίτητα επειδή ένα μεμονωμένο περιστατικό αποδεικνύει κάτι, αλλά επειδή μπορεί να αποτελεί κομμάτι ενός μεγαλύτερου μοτίβου. Αυτό που φαίνεται να έχει τη μεγαλύτερη σημασία στις παρακολουθήσεις, όμως, είναι η συνέπεια στις κινήσεις και τις συνήθειες του προσώπου που βρίσκεται υπό έρευνα. Η επαναληπτικότητα μπορεί έτσι να αποκαλύψει περισσότερα από ένα τυχαίο συμβάν.
Η εμπειρία δεν σημαίνει ότι ο ερευνητής μπορεί να βασίζεται απλώς σε μιαν υποψία. Αυτό που μετρά είναι η παρατήρηση, η σύγκριση κινήσεων και πληροφοριών και, τελικά, η τεκμηρίωση. Σε ένα επάγγελμα που περιστρέφεται γύρω από τις υποψίες των άλλων, ο ίδιος ο ντετέκτιβ δεν έχει την πολυτέλεια να θεωρεί κάτι δεδομένο χωρίς στοιχεία.
Μοιραία λάθη
Υπάρχει όμως και η αντίθετη πλευρά, τι είναι αυτό που μπορεί να προδώσει τον ίδιο τον ντετέκτιβ;
Για τον επαγγελματία, η βιασύνη και η έλλειψη υπομονής μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικά λάθη. Η υπερβολική προσέγγιση σε έναν στόχο αυξάνει, επίσης, τον κίνδυνο να γίνει αντιληπτός.
Και ναι, μπορεί να συμβεί, «σπάνια, αλλά μπορεί», λέει η ιδιωτική ντετέκτιβ και τότε, η αντίδραση είναι συγκεκριμένη και ξεκάθαρη: «Αποφεύγουμε την αντιπαράθεση». Εάν οι περιστάσεις το απαιτούν, η επιχείρηση μπορεί ακόμη και να διακοπεί.
Η ασφάλεια προηγείται
Η ίδια δεν έχει βρεθεί προσωπικά σε κατάσταση όπου να κινδυνεύσει εξαιτίας κάποιας υπόθεσης. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το επάγγελμα είναι πάντοτε ακίνδυνο. «Υπάρχουν υποθέσεις που υπάρχει κίνδυνος», αναφέρει και προσθέτει ότι «η ασφάλεια πάντα προηγείται».
Όταν διαπιστωθεί ότι μια κατάσταση μπορεί να ξεφύγει, γίνεται επανεκτίμηση της υπόθεσης. Και εφόσον κριθεί ότι χρειάζεται, μπορεί να ενημερωθεί η Αστυνομία. Η συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές, εξηγεί, έχει υπάρξει σε μεμονωμένες περιπτώσεις.
Τηλεπικοινωνιακά δεδομένα
Ένα από τα πιο ευαίσθητα πεδία της σύγχρονης ιδιωτικής έρευνας είναι πλέον η τεχνολογία. Κινητά τηλέφωνα, υπολογιστές και ψηφιακά δεδομένα μπορούν να κρύβουν κρίσιμες πληροφορίες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο ιδιωτικός ερευνητής έχει ελεύθερη πρόσβαση σε αυτά.
Η πρόσβαση σε δεδομένα σύγχρονων συσκευών, εξηγεί, είναι τεχνικά δύσκολη. Ακόμη σημαντικότερο όμως είναι το νομικό σκέλος, αφού χωρίς νόμιμη εξουσιοδότηση, η πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα μπορεί να αποτελεί παράνομη ενέργεια.
Εκεί βρίσκεται και μία από τις σημαντικότερες διαχωριστικές γραμμές του επαγγέλματος. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς εάν μια πληροφορία μπορεί τεχνικά να αποκτηθεί, αλλά εάν μπορεί να αποκτηθεί νόμιμα.
Από την έρευνα στο δικαστήριο
Τα στοιχεία μιας ιδιωτικής έρευνας μπορούν να φτάσουν και ενώπιον δικαστηρίου, υπό προϋποθέσεις.
«Εφόσον είναι νόμιμα αποκτημένα και αυθεντικά», λέει, μπορούν να παρουσιαστούν. Η έρευνα, προσθέτει, πρέπει να είναι «σωστά τεκμηριωμένη», ώστε στη συνέχεια να μπορεί να αξιολογηθεί από το δικαστήριο.
Δεν αρκεί, επομένως, να ανακαλύψει κάποιος κάτι. Μετρά εξίσου ο τρόπος με τον οποίο αποκτήθηκε, καταγράφηκε και τεκμηριώθηκε.
Ανάμεσα στους ανθρώπους που έχουν ζητήσει τις υπηρεσίες της υπήρξαν και πρόσωπα γνωστά στο ευρύ κοινό. Δεν αποκαλύπτει, φυσικά, ταυτότητες. Όταν τη ρωτάμε εάν η αναγνωρισιμότητα ενός πελάτη αλλάζει τον τρόπο χειρισμού μιας υπόθεσης, απαντά ότι όλες αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο και πάντοτε στη βάση του ισχύοντος νομικού πλαισίου.
Διπλή ζωή
Και αν στη συλλογική μας εικόνα ο ιδιωτικός ντετέκτιβ παραμένει συνήθως άνδρας, η πραγματικότητα αλλάζει. Όπως λέει, το επάγγελμα δεν είναι πλέον ένας αποκλειστικά ανδροκρατούμενος χώρος και σήμερα υπάρχουν και γυναίκες που το ακολουθούν.
Και το σημαντικότερο, ανεξαρτήτως φύλου, είναι όπως μάς λέει, να αγαπά κανείς τη δουλειά που επιλέγει. Διότι πίσω από το μυστήριο, τις παρακολουθήσεις και όσα φαντάζεται κάποιος ακούγοντας τη λέξη «ντετέκτιβ», κρύβεται κυρίως μια δουλειά υπομονής, λεπτομέρειας και αναμονής.
Και ίσως το παράδοξο είναι ότι ένας καλός ντετέκτιβ πρέπει να ανακαλύπτει πολλά για τους άλλους, κρατώντας όσο το δυνατόν λιγότερα γνωστά για τον ίδιο.
Γνωρίζει, λοιπόν, ο περίγυρός τους τη «διπλή ζωή» στην οποία επιδίδονται; «Το καλό είναι να μην γνωρίζει», καταλήγει.
