Η δημόσια συζήτηση που άνοιξε ο ευρωβουλευτής Φειδίας Παναγιώτου για την τιμή του ηλεκτρισμού έφερε στο προσκήνιο μία από τις μεγαλύτερες δυσχέρειες της κυπριακής οικονομίας και κοινωνίας, με συστημικές στρεβλώσεις. Βρισκόμαστε σε μια χώρα με άφθονο ήλιο και δυνατότητες παραγωγής φθηνής ενέργειας από φωτοβολταϊκά, η οποία ωστόσο εξακολουθεί να εξαρτάται από ακριβά εισαγόμενα καύσιμα, ενώ ποσότητες πράσινης ενέργειας περικόπτονται επειδή το σύστημα δεν μπορεί να τις αξιοποιήσει.
11η ακριβότερη χώρα
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για το β’ εξάμηνο του 2025, η Κύπρος παρουσιάζεται ως η 11η ακριβότερη χώρα στην ΕΕ ως προς την ονομαστική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά. Η τιμή διαμορφώνεται στα 27,7 σεντ/kWh, ελαφρώς χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 28,96 σεντ/kWh. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι, σε απόλυτους αριθμούς, η Κύπρος δεν συγκαταλέγεται πλέον στις ακριβότερες χώρες της Ευρώπης. Η Eurostat καταγράφει μάλιστα ότι η Κύπρος είχε τη μεγαλύτερη ετήσια μείωση τιμής ηλεκτρισμού στην ΕΕ -14,7% μεταξύ β΄ εξαμήνου 2024 και β΄ εξαμήνου 2025. Ωστόσο αυτό δεν οφειλόταν σε εγχώριες διαφοροποιήσεις αλλά στο γεγονός ότι υπήρξε αποκλιμάκωση της ενεργειακής κρίσης του 2022–2023, ενώ ταυτόχρονα στις χώρες της ΕΕ καταγράφηκαν αυξημένοι φόροι και τέλη. Σε αρκετές χώρες υπήρξε και απόσυρση κρατικών μέτρων στήριξης που εφαρμόστηκαν στη διάρκεια της κρίσης, κάτι που δεν έγινε στην Κύπρο. Αν βεβαίως συνυπολογιστεί η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών (PPS), η χώρα ανεβαίνει στην 9η ακριβότερη θέση, με την πραγματική επιβάρυνση για την τσέπη του Κύπριου καταναλωτή να παραμένει συγκριτικά υψηλή. Τα στοιχεία του 2026 αναμένεται να δείξουν αυξήσεις δεδομένης της αύξησης των καυσίμων λόγω του πολέμου στο Ιράν.
Τι είπε ο Φειδίας
Στο «challenge» προς τον ΠτΔ για μείωση των λογαριασμών ηλεκτρισμού κατά 20%, ο κ. Παναγιώτου έθεσε μεν ένα σωστό ερώτημα, έδωσε ωστόσο μια απλή απάντηση. Όπως υποστήριξε, τα ιδιωτικά φωτοβολταϊκά πάρκα μπορούν να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια περίπου στα 5-8 σεντ/kWh αλλά αυτή καταλήγει να πωλείται σε επίπεδα 25-30 σεντ/kWh. Συμπέρανε ότι εάν η κυβέρνηση περιόριζε αυτά τα περιθώρια κέρδους, οι λογαριασμοί ηλεκτρισμού θα μπορούσαν να μειωθούν κατά 20%.
Οι αριθμοί, ωστόσο, δεν τον επιβεβαιώνουν. Γιατί το πρόβλημα είναι πιο σύνθετο και βρίσκεται στο σύστημα με το οποίο παράγεται, αποθηκεύεται, μεταφέρεται, τιμολογείται και τελικά καταναλώνεται η ηλεκτρική ενέργεια στην Κύπρο. Ας δούμε τα δεδομένα.
Εγκατεστημένη ισχύς 2.695 ΜW
- Η εγκατεστημένη ισχύς συμβατικών μονάδων ανέρχεται σε 1.478 MW: Βασιλικό 868 MW, Δεκέλεια 460 MW, Μονή 150 MW.
- Αιολική εγκατεστημένη ισχύς, 167 ΜW.
- Φωτοβολταϊκή εγκατεστημένη ισχύς, 1.038 MW.
- Εγκατεστημένη ισχύς βιομάζας, 12 MW.
Άλλες δύο συμβατικές μονάδες υψηλής αποδοτικότητας, της ΑΗΚ, 160 MW, και της ιδιωτικής PEC, 260 MW, βρίσκονται σε αχρησία γιατί καίνε μόνο φυσικό αέριο. Τα 460 MW στη Δεκέλεια έπρεπε ήδη να είχαν ήδη αποσυρθεί, γι’ αυτό και η ΑΗΚ με τεράστια καθυστέρηση παρήγγειλε νέες μονάδες που θα δουλεύουν με diesel 81MW. Οι νέες μονάδες θα εγκατασταθούν σταδιακά μέχρι το 2029. Όλα αυτά είναι κρίσιμα στην εξίσωση για την επάρκεια ρεύματος στη χώρα μας.
Τι δίνει στην παραγωγή κάθε τεχνολογία
Με βάση τα δεδομένα του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου για το 2026, η κάλυψη της ζήτησης σε ενέργεια ανά τεχνολογία το πρώτο 15νθήμερο κυμάνθηκε ως εξής:
- Ιανουάριο-Φεβρουάριο οι συμβατικές μονάδες παρήγαγαν το 80-81% της ενέργειας, τα φωτοβολταϊκά (μαζί με βιομάζα, η λεγόμενη διεσπαρμένη παραγωγή) το 12-14% και η αιολική γύρω στο 6,5%.
- Μάρτιο-Απρίλιο οι συμβατικές έπεσαν στο 75%, φωτοβολταϊκά/βιομάζα κυμάνθηκαν στο 18-20% και τα αιολικά στο 5-7%.
- Μάιο-Ιούνιο η ζήτηση καλύφθηκε από συμβατικές κατά 69-72%, από φωτοβολταϊκά/βιομάζα 22,5- 27,5% και από αιολικά 3,4 – 5,4%.
- Ιούλιο-Αύγουστο οι συμβατικές κάλυψαν 73-75% της ζήτησης, τα φωτοβολταϊκά/βιομάζα 23 – 24,5% και τα αιολικά περίπου το 2%.
Οικιακά, μικρά και εμπορικά φωτοβολταϊκά
Από 1.038 MW εγκατεστημένης ισχύος φωτοβολταϊκών,
- 640 MW, το 62%, αφορούν τα οικιακά (net metering) και τα μικρά εμπορικά σε επιχειρήσεις (nete billing).
- 400 MW, το 38%, αφορούν τα μεγάλα εμπορικά, εκ των οποίων τα 325 MW είναι ενταγμένα στην Ανταγωνιστική Αγορά Ενέργειας που άνοιξε 01/10/2025 και τα 76 MW απολαμβάνουν καθεστώς εγγυημένης τιμής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (feed-in tariff).
- Τα feed-in tariff αφορούν τα φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα που δημιούργησαν μέσω σχεδίων του Υπ. Ενέργειας ως επενδυτικό κίνητρο όταν οι τεχνολογίες ήταν πανάκριβες και η Κύπρος ουραγός στον τομέα. Το κόστος των συμβολαίων αυτών κυμαίνεται από 16 έως 26 σεντ/kWh. Η ΑΗΚ, με διάταγμα της ΡΑΕΚ, από το 2023 αγοράζει το ρεύμα που παράγουν τα feed-in tariff στην ανώτατη τιμή των 11 σεντ/kWh, με το υπόλοιπο κόστος των συμβολαίων να καλύπτεται από το Ταμείο ΑΠΕ-ΕΞΕ. Το πληρώνει δηλαδή ο πολίτης, όχι μέσω του λογαριασμού ρεύματος αλλά μέσω του τέλους ΑΠΕ και του κρατικού προϋπολογισμού.
Τα μαθηματικά δεν βγαίνουν
Με αυτά τα δεδομένα, ας μπούμε τώρα στο ψητό της πρότασης Φειδία Παναγιώτου για μείωση της τιμής του ρεύματος.
- Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού (ΣΑΗ), οι ιδιώτες παραγωγοί ΑΠΕ, που βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης, αντιπροσωπεύουν περίπου το 6,4% της συνολικά εμπορευμένης ηλεκτρικής ενέργειας, αυτής δηλαδή που βρίσκεται ενταγμένη στην ΑΑΕ. Η υπόλοιπη ΑΑΕ αφορά τη συμβατική παραγωγή.
Συνεπώς, ακόμη και μια πολύ μεγάλη μείωση της τιμής στο 6,4% της ενέργειας δεν μπορεί εύκολα να προκαλέσει μείωση 20% στο 100% του λογαριασμού.
Σε προσομοίωση που παρουσίασε ο ΣΑΗ, εάν για την επίμαχη πράσινη ενέργεια χρησιμοποιηθεί τιμή των 11 σεντ/kWh, η επίδραση υπολογίζεται περίπου στο 1,8% και όχι στο 20%. Για παράδειγμα, σε έναν λογαριασμό €300, το 20% που προτείνεται στο challenge αντιστοιχεί σε €60 και θα κατέβαζε τον λογαριασμό στα €240. Μείωση 1,8%, αντίθετα, αντιστοιχεί σε €5,40. Να σημειωθεί ότι ο λογαριασμός του ρεύματος δεν αφορά μόνο το κόστος ενέργειας που καταναλώνει ο πελάτης αλλά κι άλλα τέλη όπως πάγιο, χρήση δικτύου, τέλος ΑΠΕ-ΕΞΕ, συνεπώς οι όποιες «εκπτώσεις» δεν αντιπροσωπεύουν τα πραγματικά δεδομένα.
Δεν στέκουν οι αριθμοί
«Νερό πίνει» και ο ισχυρισμός ότι τα εμπορικά φωτοβολταϊκά παράγουν στα 5-8σεντ/kWh και στη συνέχεια πωλούν την ίδια ενέργεια στην ΑΗΚ στα 25-30 σεντ/kWh.
1. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Π» από παραγωγούς ΑΠΕ που είναι ενταγμένοι στην ΑΑΕ, η δίκαιη τιμή χονδρικής πώλησης –περιλαμβανομένης της κεφαλαιουχικής δαπάνης, κόστους συντήρησης, σύνδεσης, λειτουργίας, ενοικίων, δανείων, της απόσβεσης και του κέρδους– είναι περίπου τα 11 σεντ/kWh.
2. Στους πρώτους 10 μήνες λειτουργίας της ανταγωνιστικής αγοράς, η μέση τιμή κατά τις ώρες ηλιακής παραγωγής ήταν τα 14,5 σεντ/kWh (χονδρική τιμή), σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο ΣΑΗ. Στην τιμή αυτή πωλούσαν οι παραγωγοί μέσω της ΑΑΕ στους προμηθευτές ενέργειας (ΑΗΚ Προμήθεια και 6-7 ιδιώτες/οι ιδιώτες αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% του συνόλου της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας).
3. Να σημειώσουμε ότι η χονδρική τιμή στην οποία πωλεί η ΑΗΚ ανέρχεται, με βάση τα στοιχεία της ΑΑΕ, στα 26 σεντ/kWh.
Οι περικοπές
Ο υπολογισμός των 5-8 σεντ/kWh θα μπορούσε να σταθεί εάν δεν υπήρχαν οι περικοπές από τα φωτοβολταϊκά πάρκα, ελλείψει αποθήκευσης και διασύνδεσης. Την περίοδο Ιανουαρίου-Μαΐου 2026 οι περικοπές παραγωγής ΑΠΕ έφθασαν, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ο κλάδος, μέχρι 65%. Οι παραγωγοί υποστηρίζουν ότι όταν ένα πάρκο δεν μπορεί να διαθέσει μεγάλο μέρος της δυνητικής παραγωγής του, το πραγματικό κόστος της ενέργειας που τελικά πωλεί αυξάνεται σημαντικά. Με 65% αποκοπές, ενδεχομένως και να διπλασιάζεται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνονται αποδεκτοί χωρίς έλεγχο οι υπολογισμοί των παραγωγών. Ωστόσο άλλο είναι το θεωρητικό κόστος παραγωγής και άλλο το συνολικό οικονομικό κόστος μιας επένδυσης της οποίας μεγάλο μέρος της δυνητικής παραγωγής περικόπτεται.
Τελικά πόσο μειώθηκε το ρεύμα με την ΑΑΕ;
Όπως πληροφορείται ο «Π», η ΑΑΕ περιόρισε το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 3-4%. Όχι, βεβαίως, για τους οικιακούς καταναλωτές αλλά κυρίως για το 10% των μεγάλων επιχειρηματικών πελατών των ιδιωτών προμηθευτών. Μέχρι σήμερα δεν έχουν δημιουργηθεί προϊόντα για οικιακούς καταναλωτές που θα δημιουργήσουν τις συνθήκες στα νοικοκυριά να απολαύουν φθηνότερο ρεύμα (δυναμική τιμολόγηση όπως μεσημεριανό τιμολόγιο, ωριαίο τιμολόγιο κ.λπ.), παρότι υπάρχουν προμηθευτές που έχουν εκφράσει την πρόθεση να το κάνουν. Μεταξύ αυτών και η Cyta που πήρε το πράσινο φως για να εισέλθει στην αγορά ηλεκτρισμού.
Εκεί που ο Φειδίας έχει δίκιο
Το γεγονός ότι το 20% της πτώσης της τιμής δεν τεκμηριώνεται, δεν σημαίνει ότι η συζήτηση που άνοιξε ο Φειδίας Παναγιώτου δεν έχει αξία. Το βασικό ερώτημα παραμένει απολύτως θεμιτό. Πώς γίνεται μια χώρα με τόσο μεγάλη ηλιοφάνεια να εξακολουθεί να πληρώνει τόσο ακριβά για ηλεκτρική ενέργεια; Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό challenge.
- Πρώτον, πώς δεν θα «πετάμε» τη φθηνότερη ενέργεια από φωτοβολταϊκά και
- δεύτερον, πώς θα μειωθεί η τιμή της συμβατικής παραγωγής.
Τις παρεμβάσεις που θα οδηγήσουν σε ουσιαστική αποκλιμάκωση του κόστους στον ηλεκτρισμό, μέχρι και 30%, τις γνωρίζουμε.
1. Αποθήκευση με μπαταρίες. Η κεντρική αποθήκευση αναμένεται με την έναρξη της νέας θερινής σεζόν το 2027, οι δε ιδιωτικές επενδύσεις δεν προχωρούν με γοργούς ρυθμούς από τον ΔΣΜΚ.
2. Προώθηση οικιακής αποθήκευσης μέσω σχεδίων χορηγιών.
3. Δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων και υποδομών για παραγωγή ενέργειας από τα σκουπίδια, λύνοντας ταυτόχρονα και το πρόβλημα της διαχείρισης αποβλήτων.
4. Έλευση φυσικού αερίου –φθηνότερου από το μαζούτ και με μικρότερο κόστος εκπομπών ρύπων.
5. Ηλεκτρική διασύνδεση.
Πολλά από τα πιο πάνω έπρεπε ήδη να ήταν πραγματικότητα εδώ και χρόνια. Δυστυχώς, η απουσία στρατηγικής, ο ερασιτεχνισμός, τα λάθη και οι αστοχίες καταδικάζουν τον πολίτη, τις επιχειρήσεις και την οικονομία σε μόνιμο ηλεκτροσόκ. Γι’ αυτό και το πραγματικό challenge είναι πώς θα ξεπεράσουμε τις πολιτικές αγκυλώσεις, τις γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, τις συγκρούσεις συμφερόντων και την αδυναμία λήψης και υλοποίησης αποφάσεων, για να πάμε παρακάτω.
