Η Κύπρος κατέχει ηγετική θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της αξιοποίησης ανακτημένου νερού για σκοπούς άρδευσης. Αξιοποιεί συστηματικά περίπου το 90% της συνολικής παραγωγής του συγκεκριμένου πόρου, καταγράφοντας μια από τις κορυφαίες επιδόσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, τα οποία δημοσιεύτηκαν αυτές τις μέρες, το 2025 η παραγωγή άγγιξε τα 32,6 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, με τα 30,1 εκατομμύρια εξ αυτών να διοχετεύονται στην άμεση ή έμμεση άρδευση. Τα τελεταία χρόνια η τάση αυτή είναι σταθερά ανοδική, καθώς το ποσοστό αξιοποίησης αυξήθηκε από 89% το 2023 σε 90% το 2024, φτάνοντας το 93% το 2025.
Ωστόσο την ίδια ώρα που η λειψυδρία στερεί σημαντικές ποσότητες νερού από τους γεωργούς, το ζητούμενο είναι να αυξηθούν οι διαθέσιμες ποσότητες. Η αξιοποίηση του ανακτημένου νερού αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό εργαλείο, καθώς εξασφαλίζει μια πιο σταθερή πηγή νερού για άρδευση και μειώνει την πίεση στα φράγματα και τους υπόγειους υδροφορείς.
Αποχετευτικά συστήματα
«Η πλήρης σύνδεση με τα αποχετευτικά συστήματα εκτιμάται ότι μπορεί να προσθέσει περίπου 22 εκατ. κυβικά μέτρα ανακτημένου νερού ετησίως, ενώ με την ολοκλήρωση νέων Σταθμών Επεξεργασίας Λυμάτων έως το 2030 οι ποσότητες θα αυξηθούν περαιτέρω», ανέφερε ο υπουργός Γεωργίας, σε συνέντευξή που φιλοξενήθηκε την περασμένη Κυριακή στον «Π». Αξίζει να σημειωθεί ότι η Κύπρος τελεί σε καθεστώς ευρωπαϊκής παράβασης από το 2012, λόγω μη ολοκλήρωσης των απαιτούμενων αποχετευτικών έργων, ενώ στην φετινή έκδοση συστάσεων σχετικά με την οικονομική, κοινωνική, διαρθρωτική και δημοσιονομική πολιτική και την πολιτική απασχόλησης της Κύπρου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητά, ανάμεσα σε τρεις κύριους πυλώνες, από την Κύπρο να βελτιώσει τη διαχείριση των λυμάτων, ενισχύοντας τις επενδύσεις σε υποδομές, αυξάνοντας τη διοικητική ικανότητα των τοπικών Αρχών και προωθώντας βιώσιμες πρακτικές χρήσης των υδάτων.
Έργο ανακτημένου νερού Λάρνακας
Το 2024 εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο το Εθνικό Επενδυτικό Πλάνο, το οποίο περιλαμβάνει πέραν των 90 έργων, εκτιμώμενης αξίας περίπου €1,2 δισ. για νέες υποδομές, αύξηση της παραγωγής νερού και μείωση των απωλειών. Τα έργα αυτά υλοποιούνται τόσο από το Κεντρικό Κράτος όσο και από τους αρμόδιους Φορείς Ύδρευσης της χώρας. Προς την ίδια κατεύθυνση, προχωρεί και το έργο ανακτημένου νερού Λάρνακας, ύψους €25,7 εκατ.
Επενδύσεις αποθήκευσης και μεταφοράς
Στη συνέντευξή του στον «Π» ο υπουργός προανήγγειλε και επενδύσεις σε υποδομές αποθήκευσης και μεταφοράς, ώστε περισσότερο ανακτημένο νερό να μπορεί να φτάνει εκεί όπου υπάρχει πραγματική ανάγκη για άρδευση. Υπενθυμίζεται ότι κατά τους χειμερινούς μήνες, όταν η ζήτηση για άρδευση είναι μηδενική, παρατηρείται το φαινόμενο της απόρριψης ανακυκλωμένου νερού στη θάλασσα, καθώς δεν υπάρχουν επαρκείς υποδομές (όπως μεγάλες δεξαμενές ή κατάλληλα φράγματα) για την αποθήκευσή του, ώστε να χρησιμοποιηθεί το καλοκαίρι.
Ενδεικτικές περιπτώσεις της απόρριψης ανακυκλωμένου νερού είναι τα τρία εργοστάσια επεξεργασίας λυμάτων του ΕΟΑ Λευκωσίας στη Βαθειά Γωνιά, στην Ανθούπολη και στη Μια Μηλιά. Αν και παράγουν καθημερινά περίπου 46.000 κυβικά μέτρα τριτοβάθμια επεξεργασμένου ανακυκλωμένου νερού, δηλαδή περίπου 17 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, μόνο το 24% της ποσότητας αυτής αξιοποιείται για αρδευτικούς σκοπούς, ενώ το υπόλοιπο 76% καταλήγει σε φυσικούς αποδέκτες, σύμφωνα με σημείωμα (06.07.26) του Προέδρου του ΕΟΑ Λευκωσίας, Κωνσταντίνου Γιωργκάτζη, ζητώντας Ενιαίο Φορέα Διαχείρισης Υδάτων.
Υπό κατασκευή το έργο μεταφοράς από τη Μια Μηλιά
Σύμφωνα με πληροφορίες του «Π», είναι υπό κατασκευή και αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2027 το έργο αξιοποίησης νερού, μέσου αγωγού, από τον δικοινοτικό σταθμό επεξεργασίας λυμάτων στη Μια Μηλιά. Θα καταλήγει στη Βιομηχανική Περιοχή Καϊμακλίου, δίνοντας περίπου 21.000 κ.μ. ημερησίως στην ελεύθερη Κύπρο. Κύριοι δικαιούχοι θα είναι οι γεωργοί στις περιοχές Ιδαλίου, Ποταμιάς και Λυμπιών, ενώ οι Δήμοι Γερίου και Λατσιών θα αξιοποιούν το νερό για χώρους πρασίνου.
Περιοχές με διαφορετικά επίπεδα κάλυψης
Σύμφωνα με το Υπουργείο Γεωργίας, το 93% ανακτημένου νερού που αξιοποιείται, καλύπτει σήμερα περίπου το 37% των αρδευτικών αναγκών σε παγκύπριο επίπεδο. Όμως εντοπίζονται περιοχές με διαφορετικά επίπεδα κάλυψης. Ενώ σε επαρχίες, όπως η Λεμεσός και η Πάφος, το ανακτημένο νερό συμβάλλει καθοριστικά στο υδατικό ισοζύγιο, σε άλλες περιοχές, όπως η ελεύθερη Αμμόχωστος (Κοκκινοχώρια), καλύπτει μόλις το 12% (3.9 εκατομ. κυβικά μέτρα) των συνολικών αρδευτικών αναγκών, λόγω χαμηλής συνδεσιμότητας με το δίκτυο αποχέτευσης και περιορισμένων υποδομών. Αυτό απορρέει από στοιχεία που έδωσε στις 2 Σεπτεμβριου στη Βουλή ο Υπουργός Γεωργίας, μετά από κοινοβουλευτική ερώτηση από τον βουλευτή του ΔΗΣΥ Αμμοχώστου Γιώργου Κάρουλλα. 47% (15 ΕΚΜ) των αναγκών καλύπτονται από φρέσκο νερό του Έργου Νοτίου Αγωγού και 41% (13.3 ΕΚΜ) από υπόγεια ύδατα.
Η συγκεκριμένη περιοχή αξίζει ιδιαίτερης προσοχής, καθώς το τελευταίο διάστημα προκύπτουν συνεχώς ανάγκες άρδευσης, με αποτέλεσμα να καταφθάνουν αιτήματα στο Υπουργείο Γεωργίας για επιπλέον ποσότητες νερού μέσου του Έργου του Νότιου Αγωγού. Έτσι, για δεύτερη φορά μέσα στο ίδιο έτος, το Υπουργικό Συμβούλιο πρόσφατα ενέκρινε πρόσθετη ποσότητα 3,5 εκατ. κ.μ. για άρδευση. Από αυτά, τα 3 εκατ. κυβικά μέτρα θα διατεθούν από το Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού, τα 2 εκατ. για τις φθινοπωρινές εποχιακές καλλιέργειες, περιλαμβανομένης της πατατοκαλλιέργειας, οι οποίες δεν είχαν λάβει κατανομή στο προηγούμενο σενάριο, και το 1 εκατ. για τις δενδρώδεις καλλιέργειες. Άλλες 500 χιλ. κυβικά μέτρα θα διατεθούν από το Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου.
Σύμφωνα με την απάντηση του κ. Σενέκη στο ερώτημα του κ. Κάρουλλα, στην περιοχή της ελεύθερης επαρχίας Αμμοχώστου λειτουργούν οι ακόλουθοι σταθμοί επεξεργασίας λυμάτων:
Από το 2002 ο Σταθμός Επεξεργασίας Λυμάτων (ΣΕΛ) Παραλιμνίου - Αγίας Νάπας. Το ανακτημένο νερό που παράγεται από την τριτοβάθμια επεξεργασία λυμάτων διατίθεται μέσω των δικτύων διανομής σε περιοχές των δημοτικών διαμερισμάτων Παραλιμνίου και Αγίας Νάπας για γεωργική χρήση και για άρδευση ιδιωτικών και δημόσιων χώρων πρασίνου.
Ο ΣΕΛ (Κοκκινοχωρίων) που βρίσκεται στην Άχνα. Ενώ η λειτουργία του έχει ξεκινήσει από την 1η Ιανουάριου του 2024, η διάθεση ανακτημένου νερού δεν έχει ακόμη ξεκινήσει, λόγω χαμηλών ροών λυμάτων. Η ποσότητα λυμάτων που παράγεται μέχρι σήμερα αποθηκεύεται και, σύμφωνα με τον υπουργό, αναμένεται σύντομα να ξεκινήσει η διάθεσή της.
