Οι αυξημένοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, οι οικονομικές και δημοσιονομικές πιέσεις προμηνύουν μια δύσκολη χρονιά για τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει ο οίκος αξιολόγησης Moody’s σε έκθεσή του με τίτλο «Προοπτικές για το 2026 - Αρνητικές λόγω γεωοικονομικών και γεωπολιτικών κινδύνων, δημοσιονομικών δυσκολιών».
Ειδικότερα, ο αμερικανικός οίκος σχολιάζει ότι οι προοπτικές για τα θεμελιώδη πιστωτικά μεγέθη των κρατών της ΕΕ το 2026 είναι αρνητικές, με την Ευρώπη να βρίσκεται στο στόχαστρο γεωοικονομικών και γεωπολιτικών μετατοπίσεων. «Η κυριαρχία της Κίνας σε κρίσιμες πρώτες ύλες και οι εμπορικές τριβές με τις ΗΠΑ ασκούν πίεση στην οικονομική ανθεκτικότητα της Ευρώπης. Ο γεωπολιτικός κίνδυνος παραμένει υψηλός λόγω των συνεχιζόμενων απειλών από τη Ρωσία και μιας πιθανής αποχώρησης των ΗΠΑ από τον ιστορικό τους ρόλο ως εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας», σχολιάζει ο Moody’s.
Ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα
Ο οίκος εκφράζει τη θέση ότι η εξασθένηση της ανταγωνιστικότητας και οι διαρθρωτικές δυσκολίες εξακολουθούν να επηρεάζουν αρνητικά τις προοπτικές ανάπτυξης. Μετά από τρία χρόνια ανάπτυξης κάτω του αναμενόμενου, η ανάκαμψη του πραγματικού ΑΕΠ της ΕΕ θα είναι αδύναμη, στο 1,4% το 2026. «Ενώ το μεγάλο δημοσιονομικό πακέτο της Γερμανίας υποστηρίζει την ανάπτυξη και αναμένουμε επιπτώσεις και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αρκετοί παράγοντες εξακολουθούν να περιορίζουν την ανάπτυξη. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η επιδείνωση της ανταγωνιστικότητας από τα ακόμη ισχυρά επίπεδα και η γήρανση του πληθυσμού, καθώς και οι γεωπολιτικές και γεωοικονομικές μετατοπίσεις», προστίθεται.
Άμυνα και ασφάλεια
Ο οίκος υποδεικνύει ακόμη ότι η αύξηση των αμυντικών δαπανών ενισχύει την ασφάλεια της περιοχής αλλά προσθέτει επίσης στην αυξανόμενη δημοσιονομική πίεση.
Προβλέπει, επίσης, ότι το δημόσιο χρέος και το κόστος εξυπηρέτησής του θα επιδεινωθεί για τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη το 2026. Αντίθετα, οι δείκτες δημόσιου χρέους της Ελλάδας, της Κύπρου, της Πορτογαλίας και της Ιρλανδίας θα συνεχίσουν να βελτιώνονται. Ως εκ τούτου, ενώ ορισμένες από τις μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ αντιμετωπίζουν δημοσιονομικά προβλήματα, τα δημόσια οικονομικά ορισμένων από τα μικρότερα κράτη βελτιώνονται, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων από τις χώρες που είχαν συμμετάσχει σε πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής, γνωστό ως Μνημόνιο.
Εκλογές σε εννέα χώρες
Στο αρνητικό κλίμα προστίθεται και ο αυξανόμενος κοινοβουλευτικός κατακερματισμός εν αναμονή έξι εθνικών εκλογών το 2026, το αποτέλεσμα των οποίων θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει την πολιτική δυναμική και να επηρεάσει τη χάραξη οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής.
«Οι εγχώριοι πολιτικοί κίνδυνοι και τα διχασμένα Κοινοβούλια περιπλέκουν τη χάραξη πολιτικής, μετριάζοντας τις δυνατότητες μεταρρύθμισης και τους σταθερούς θεσμούς. Ο πολιτικός κατακερματισμός εντείνεται σε ολόκληρη την περιοχή. Σε χώρες όπως η Γαλλία και η Πολωνία περιπλέκει τη δημοσιονομική εξυγίανση και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Παρά τις δυσκολίες αυτές, οι ισχυροί και εύρωστοι θεσμοί της περιοχής συμβάλλουν στον μετριασμό των πολιτικών κινδύνων», τονίζεται. Συνολικά θα πραγματοποιηθούν εννέα εκλογικές αναμετρήσεις: έξι κοινοβουλευτικές, σε Κύπρο, Δανία, Ουγγαρία, Λετονία, Σλοβενία και Σουηδία, και τρεις προεδρικές, σε Βουλγαρία, Εσθονία και Πορτογαλία.
Ισχυροί οι θεσμοί
Κόντρα στην αβεβαιότητα, γραμμή άμυνας αποτελούν οι ισχυροί θεσμοί της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου. Παραμένουν ισχυροί, υποστηριζόμενοι από γενικά υψηλή θεσμική ποιότητα και αποτελεσματικότητα πολιτικής. Αρκετά από τα κράτη της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της Δανίας, της Φινλανδίας, του Λουξεμβούργου, της Ολλανδίας, της Σουηδίας, της Γερμανίας και της Ιρλανδίας, διαθέτουν τους υψηλότερου επιπέδου θεσμούς και τους πιο αποτελεσματικούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής παγκοσμίως.
Τι θα άλλαζε τις προοπτικές
Στην έκθεση σημειώνεται ότι οι προοπτικές θα μπορούσαν να αλλάξουν σε σταθερές εάν οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι και η αβεβαιότητα όσον αφορά τους δασμούς μειώνονταν σημαντικά. Μια πιο σημαντική οικονομική ανάκαμψη και ταχύτερη εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, που θα οδηγούσαν σε μια βιώσιμη αύξηση της τάσης ανάπτυξης, θα ήταν επίσης θετικές για την πιστοληπτική ικανότητα, όπως και οι δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις για την εξισορρόπηση των αυξημένων πιέσεων στις δαπάνες και τη σταθεροποίηση του δημόσιου χρέους.
Σε στάση αναμονής για την Κύπρο
Στην τελευταία του αξιολόγηση για την Κύπρο, ο αμερικανός οίκος τήρησε στάση αναμονής, καταγράφοντας τις προκλήσεις που αναδύονται από τη γήρανση του πληθυσμού αλλά και από την αύξηση των δαπανών που προκύπτουν μεταξύ άλλων και από την πρόσφατη συμφωνία για την ΑΤΑ, όπως επίσης και τους κινδύνους του τραπεζικού τομέα.
«Ενώ η χώρα είναι μικρή και επομένως λιγότερο ανθεκτική σε κραδασμούς από μια μεγαλύτερη οικονομία, έχει καλή θεσμική ικανότητα και η χάραξη πολιτικής είναι γενικά αποτελεσματική. Τα επίπεδα δημόσιου χρέους συνεχίζουν να ακολουθούν μια διαρκώς καθοδική πορεία και οι δείκτες εξυπηρέτησης του χρέους είναι σταθεροί. Παρ' όλα αυτά, η Κύπρος αντιμετωπίζει μια σειρά από πιστωτικές προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένου του μικρού μεγέθους της οικονομίας», τονίζεται.
Τα δημόσια οικονομικά έχουν βελτιωθεί σημαντικά αλλά οι πιέσεις δαπανών που σχετίζονται με το μισθολογικό κόστος του δημόσιου τομέα και το κόστος της γήρανσης αποτελούν έναν συνεχή κίνδυνο για τη μελλοντική πορεία των δημόσιων οικονομικών.
Ο οίκος υπογραμμίζει ότι η Κύπρος καλείται να διαχειριστεί τη σημαντική θεσμική πρόκληση της διαχείρισης των καλών οικονομικών περιόδων με ελάχιστο δημοσιονομικό χώρο προστασίας, καθώς θα έχει εξέλθει από το προληπτικό σκέλος των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων με το χρέος να πέφτει κάτω από το όριο του 60%.
Επιπλέον, εκτιμά ότι η δημοσιονομική πολιτική της Κύπρου είναι προκυκλική (οι αυξήσεις δαπανών της ήταν σε μεγάλο βαθμό διαρθρωτικής φύσης, ενώ η υπεραπόδοση των εσόδων είναι προσωρινή) και ευάλωτη σε δαπανηρά έκτακτα δημοσιονομικά σοκ.
«Ενώ τα βασικά στοιχεία είναι αρκετά ευνοϊκά, είναι ορατή κάποια επιδείνωση. Για παράδειγμα, οι κοινωνικές δαπάνες αυξάνονται και η τελευταία συμφωνία σχετικά με τις αλλαγές στην ΑΤΑ θα διαβρώσει περαιτέρω τον δημοσιονομικό χώρο με την πάροδο του χρόνου», επισημαίνεται.
Σε αυτό το περιβάλλον οι αξιολογήσεις για την Κύπρο θα μπορούσαν να αναθεωρούν προς το θετικότερο, εάν οι δημοσιονομικοί δείκτες και οι δείκτες χρέους της χώρας αποδώσουν καλύτερα από τις τρέχουσες προβλέψεις σε διαρκή βάση. Επιπλέον, μια υψηλότερη από την προβλεπόμενη τάση ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε βελτίωση των αξιολογήσεων, ενδεχομένως λόγω σημαντικού αντίκτυπου από ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις, αυξημένες άμεσες ξένες επενδύσεις ή/και καλύτερες από τις αναμενόμενες τάσεις στην αγορά εργασίας.
Ο αντίκτυπος των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Κύπρου θα μπορούσε να έχει πιο ουσιαστική επίδραση στην τάση ανάπτυξης και στην αξιολόγηση για τη θεσμική και διακυβερνητική ισχύ από ό,τι αναμένεται σήμερα.
Τέλος, η εκμετάλλευση των πόρων φυσικού αερίου, οι οποίοι επί του παρόντος δεν περιλαμβάνονται στις οικονομικές και δημοσιονομικές προβλέψεις, θα μπορούσε να δημιουργήσει ανοδικές πιέσεις στην αξιολόγηση μεσοπρόθεσμα.
Αντίθετα, οι αξιολογήσεις της Κύπρου θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε υποβαθμίσεις εάν τα δημοσιονομικά αποτελέσματα και τα αποτελέσματα του χρέους υπολείπονται σημαντικά των τρεχουσών προσδοκιών, οδηγώντας σε αντιστροφή της καθοδικής πορείας του δείκτη δημόσιου χρέους. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί λόγω λιγότερο συνετούς δημοσιονομικής πολιτικής, όπως η υψηλότερη από την αναμενόμενη αύξηση του μισθολογικού κόστους του δημόσιου τομέα ή η υλοποίηση πιέσεων στις δαπάνες στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης.
