Για ευκαιρίες που διανοίγονται για την Κύπρο μέσω της Συμφωνίας ΕΕ – χωρών του Mercosur, κάνει λόγο το Υπουργείο Γεωργίας Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, στον απόηχο των αντιδράσεων αγροτικών οργανώσεων της Κύπρου και ενόψει της αυριανής συνεδρίασης για το θέμα στην Κοινοβολευτική Επιτροπή Γεωργίας, όπου θα ζητηθούν εξηγήσεις για τη θετική ψήφο της Κύπρου την περασμένη Παρασκευή, κατά τη διαδικασία έγκρισης της Συμφωνίας από την πλειοψηφία των χωρών μελών σε επίπεδο Επιτροπής Μονίμων Αντιπροσώπων (COREPER), ώστε το ερχόμενο Σάββατο η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ταξιδέψει στην Παραγουάη για την τελετή υπογραφής μεταξύ της ΕΕ και τoυ εμπορικού συνασπισμού της Νότιας Αμερικής, ο οποίος περιλαμβάνει τα μέλη Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη και Βολιβία.
Υπενθυμίζεται ότι αγροτικές οργανώσεις προειδοποιούν για κινδύνους στην ασφάλεια των τροφίμων, το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα, κάνοντας λόγο για αθέμιτο ανταγωνισμό σε βάρος των Κύπριων αγροτών. Την ίδια ώρα εκφράζουν ανησυχίες για το χαλλούμι, διότι δε συμπεριλήφθηκε στη λίστα 350 ευρωπαϊκών προϊόντων προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ), τα οποία θα προστατεύονται από τη Συμφωνία, από απομιμήσεις στις χώρες της Mercosur.
Διαβάστε επίσης: Συμφωνία Mercosur: Οι αγρότες βλέπουν «περιπέτειες» για το χαλλούμι
Γιατί δεν περιλήφθηκε το χαλούμι στον κατάλογο προστασίας ΠΟΠ
«Το χαλλούμι δεν περιλήφθηκε στον κατάλογο καθότι όταν καταρτιζόταν ο κατάλογος, δεν είχε εγγραφεί ως ΠΟΠ», όπως αναφέρει σε σημείωμά του στον «Π» το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος. Ωστόσο, προσθέτει, η Συμφωνία προβλέπει τη δυνατότητα αναθεώρησης του καταλόγου αμέσως μετά την επικύρωση της ολοκληρωμένης «Εταιρικής Συμφωνίας ΕΕ–Mercosur (EMPA)», για να τονίσει ότι αυτές οι προστασίες ενισχύουν την εξωστρέφεια και την προστιθέμενη αξία των κυπριακών προϊόντων στις διεθνείς αγορές.
Ποια κυπριακά προϊόντα κατοχυρώθηκαν
Για την ώρα ανάμεσα στα 350 ευρωπαϊκά προϊόντα, τα οποία η Συμφωνία προστατεύει από απομιμήσεις στην αγορά του Mercosur, κάνοντας, σύμφωνα με το Υπουργείο, τα αυθεντικά προϊόντα πιο διακριτά με υψηλότερη προστιθέμενη αξία, περιλαμβάνονται οι εξής προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις της Κύπρου:
- Λουκούμι Γεροσκήπου
- Τοπικοί Οίνοι Λεμεσού
- Τοπικοί Οίνοι Πάφου
- Κουμανδαρία (Commandaria)
- Ούζο
- Ζιβανία / Τζιβανία / Ζιβάνα
Καταγραφή ευκαιριών για επιχειρήσεις και παραγωγούς
Αναφερόμενο σε σημαντικές προοπτικές για επιχειρήσεις και παραγωγούς της Κύπρου, το Υπουργείο, το οποίο επικαλείται σχετικό ενημερωτικό σημείωμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σημειώνει ότι συνοπτικά, η συμφωνία σημαίνει ότι:
- Οι κυπριακές επιχειρήσεις και μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα βρουν πολύ ευκολότερο και φθηνότερο τρόπο να δραστηριοποιηθούν στις χώρες του Mercosur.
- Οι κυπριακές εταιρείες παροχής υπηρεσιών θα έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση και μπορούν να προσφέρουν υπηρεσίες πιο αποδοτικά και με λιγότερα διοικητικά εμπόδια.
- Οι παραγωγοί αγαθών και γεωργικών προϊόντων από την Κύπρο θα έχουν βελτιωμένη πρόσβαση σε εξαγωγές στις αγορές του Mercosur.
- Παραδοσιακά κυπριακά προϊόντα αναμένεται να πωλούνται σε premium τιμές στις αγορές αυτές, λόγω του καλύτερου εμπορικού περιβάλλοντος.
«Το χαλλούμι δεν περιλήφθηκε στον κατάλογο 350 ευρωπαϊκών προϊόντων ΠΟΠ, καθότι όταν καταρτιζόταν ο κατάλογος, δεν είχε εγγραφεί ως ΠΟΠ», όπως αναφέρει σε σημείωμά του στον «Π» το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος. Ωστόσο, προσθέτει, η Συμφωνία προβλέπει τη δυνατότητα αναθεώρησης του καταλόγου αμέσως μετά την επικύρωση της ολοκληρωμένης «Εταιρικής Συμφωνίας ΕΕ–Mercosur (EMPA)».
Επηρεάζονται θετικά οι εισαγωγές πρώτων υλών ζωοτροφών (σόγια)
Με δεδομένο ότι 99.000 θέσεις εργασίας στην Κύπρο υποστηρίζονται από κυπριακές και ευρωπαϊκές εξαγωγές σε διεθνείς αγορές ( δηλαδή 1 στις 5 θέσεις εργασίας σχετίζεται με το εμπόριο), στο σημείωμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής γίνεται ιδαίτερη αναφορά στο κυπριακό εμπόριο με τις χώρες της Mercosur. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι η Κύπρος και οι χώρες του Mercosur έχουν ήδη στενή εμπορική σχέση, με συνολικό όγκο εμπορίου που αντικατοπτρίζει την υπάρχουσα συνεργασία και το δυναμικό περαιτέρω ανάπτυξης. «Η συμφωνία εξαλείφει τους δασμούς στο 91% όλων των προϊόντων, ωφελώντας σχεδόν όλες τις εξαγωγές της Κύπρου προς Mercosur», προστίθεται. Σε αυτό το σημείο το Υπουργείο Γεωργίας της Κύπρου σημειώνει ότι με βάση ενημέρωση που έλαβαν από Υπουργείο Ενέργειας Εμπορίου και Βιομηχανίας, η Κύπρος αναμένεται να επηρεαστεί θετικά και στον τομέα των εισαγωγών, καθότι είναι καθαρός εισαγωγέας πρώτων υλών ζωοτροφών (σόγια), τις οποίες οι εν λόγω χώρες θα εξάγουν πλέον χωρίς δασμούς στην ΕΕ.
Βλέπουν ενίσχυση εξαγωγών από Κύπριους αγρότες
Όσον αφορά τις ευκαιρίες για τους αγρότες της Κύπρου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι λόγω του σημερινού υψηλού επιπέδου δασμών σε αγροτικά προϊόντα (π.χ. έως 55% σε ορισμένα αγροτικά είδη), η πρόσβαση στο Mercosur για κυπριακά αγροτικά προϊόντα είναι από πολύ περιορισμένη έως κλειστή. Όπως εκτιμά, η συμφωνία αναμένεται να ανοίξει αυτό το εμπόδιο, δίνοντας την ευκαιρία στους αγρότες της Κύπρου να ενισχύσουν τις εξαγωγές των προϊόντων τους.
Εξάλλου, οπως αναφέρθηκε πιο πάνω, η Συμφωνία θα προστατεύσει 350 ευρωπαϊκά προϊόντα από απομιμήσεις στην αγορά του Mercosur, κάνοντας τα αυθεντικά προϊόντα πιο διακριτά με υψηλότερη προστιθέμενη αξία. Σύμφωνα με το Υπουργείο Γεωργίας, αυτές οι προστασίες (για την Κύπρο: λουκούμι Γεροσκήπου, τοπικοί Οίνοι Λεμεσού, Τοπικοί Οίνοι Πάφου, Κουμανδαρία - Commandaria, Ούζο και Ζιβανία / Τζιβανία / Ζιβάνα) ενισχύουν την εξωστρέφεια και την προστιθέμενη αξία των κυπριακών προϊόντων στις διεθνείς αγορές.
Συμπερασματικά, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η συμφωνία ΕΕ-Mercosur προσφέρει στην Κύπρο:
- Μεγαλύτερη πρόσβαση στις αγορές της Λατινικής Αμερικής
- Μείωση δασμών σε ευρύ φάσμα προϊόντων
- Προστασία και προώθηση αυθεντικών κυπριακών προϊόντων ΓΕ
- Αύξηση της ανταγωνιστικότητας και των ευκαιριών για μικρές επιχειρήσεις
- Μηχανισμούς προστασίας για ευαίσθητους τομείς της παραγωγής.
Η συμφωνία θα επιτρέψει στην ΕΕ να εξάγει περισσότερα οχήματα, μηχανήματα, κρασιά και οινοπνευματώδη ποτά στη Λατινική Αμερική, ενώ θα διευκολύνει την είσοδο βόειου κρέατος και πουλερικών, ζάχαρης, ρυζιού, μελιού και σόγιας από τη Νότια Αμερική στην Ευρώπη.
Εφαρμογή της Συμφωνίας
Στην Κύπρο, το εμπορικό σκέλος της συμφωνίας εντάχθηκε βάσει αρμοδιοτήτων στον χειρισμό του Υπουργείου Εμπορίου, σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία. Οι διαπραγματεύσεις για τη Συμφωνία ΕΕ–Mercosur ξεκίνησαν το 1999 και ολοκληρώθηκαν στις 6 Δεκεμβρίου 2024. Το 2025 η Επιτροπή διαχώρισε τη συμφωνία σε «Εταιρική Συμφωνία (EMPA)» και «Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία (iTA)», ώστε να προωθηθεί άμεσα το εμπορικό σκέλος χωρίς αναμονή για όλες τις εθνικές κυρώσεις.
Στις 9/1/2026 η Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων (COREPER) ενέκρινε τη συμφωνία με ειδική πλειοψηφία. Η Κύπρος όπως και η πλειοψηφία, ψήφισε υπέρ της έγκρισης της Συμφωνίας. Κατά τη συμφωνίας τάχτηκαν η Γαλλία, η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Αυστρία και η Ιρλανδία, ενώ το Βέλγιο απείχε της ψηφοφορίας. Η συμφωνία θα απαιτήσει την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πριν από την επίσημη υιοθέτησή της από το Συμβούλιο, ωστόσο τη Δευτέρα, ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Όλοφ Γκιλ, δήλωσε ότι η συμφωνία μπορεί να εφαρμοστεί πριν από την έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, για να προσθέσει ότι καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για να εγκριθεί από την πλειοψηφία των ευρωβουλευτών.
Δασμοί και ποσοστώσεις
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή, η συμφωνία προβλέπει την προοδευτική εξάλειψη δασμών στο μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου μεταξύ ΕΕ και Mercosur. Η ΕΕ καταργεί δασμούς σε 91% των ευρωπαϊκών εξαγώγιμων προϊόντων προς Mercosur. Η Mercosur καταργεί δασμούς σε 92% των εξαγωγών της προς την ΕΕ. Για «ευαίσθητα» αγροτικά προϊόντα, η ΕΕ διατηρεί Tariff Rate Quotas (TRQs) – Όριο ποσοτήτων σε προτιμησιακή δασμολόγηση, ώστε να αποτραπεί απότομη μεταβολή στην προσφορά και να προστατευθεί η εσωτερική αγορά. Τα TRQs επιτρέπουν περιορισμένη ποσότητα εισαγωγών με χαμηλότερο δασμό, ενώ οι υπόλοιπες ποσότητες παραμένουν με υψηλότερη δασμολόγηση. Για τα «ευαίσθητα» για την ΕΕ γεωργικά προϊόντα, η Συμφωνία προβλέπει την εφαρμογή ποσοστώσεων ως προς τις ποσότητες που μπορούν να εισαχθούν χωρίς δασμούς, ως ακολούθως:
Η ποσόστωση για το βόειο κρέας αποτελεί το πλέον ευαίσθητο στοιχείο της συμφωνίας, ιδιαίτερα για χώρες με ισχυρούς κτηνοτροφικούς τομείς όπως η Ιρλανδία και η Γαλλία. Η συμφωνία επιτρέπει την είσοδο 99.000 τόνων βοείου κρέατος Mercosur στην αγορά της ΕΕ με προτιμησιακό δασμό 7,5%, ως εξής: 55% αφορά υψηλής αξίας νωπά ή ψυγείου τεμάχια, ενώ 45% αφορά χαμηλότερης αξίας κατεψυγμένο κρέας. Η ποσόστωση των 99.000 τόνων αντιστοιχεί μόλις στο 1,5% της συνολικής παραγωγής βοείου κρέατος στην Ευρώπη.
Μηχανισμός Διμερούς Ρήτρας Ασφαλείας
Στη συμφωνία υπάρχουν πρόνοιες ώστε να μπορεί να ανασταλεί προσωρινά το καθεστώς το προτιμησιακών δασμών, σε περίπτωση που καταγραφεί «επιβλαβής αύξηση» των εισαγωγών ή «αδικαιολόγητη μείωση» των τιμών στην αγορά της ΕΕ, ως ακολούθως:
Όγκος: Αυτόματη έναρξη διερεύνησης εάν οι προτιμησιακές εισαγωγές ευαίσθητων προϊόντων αυξηθούν >5% σε σχέση με τον μέσο όρο τριετίας.
Τιμή: Μείωση τιμής >5% έναντι του μέσου όρου τριετίας ή 5% υποτιμολόγηση έναντι των ενωσιακών προϊόντων.
Ταχεία Αντίδραση: Για ευαίσθητα γεωργικά προϊόντα, η Επιτροπή δύναται να επιβάλει προσωρινά μέτρα εντός 21 ημερών από κοινοποίηση, χωρίς αναμονή ολοκλήρωσης της διερεύνησης.
Παρακολουθηση: Η Επιτροπή υποχρεούται σε «συνεχή και προληπτική παρακολούθηση» και ενημέρωση ανά εξάμηνο προς Συμβούλιο και Κοινοβούλιο.
Πρόσθετες διατάξεις: Δυνατότητα επέκτασης του monitoring και σε μη ευαίσθητα προϊόντα κατόπιν αιτήματος των ενδιαφερόμενων κλάδων.
Οι επικριτές της συμφωνίας, με επικεφαλής τη Γαλλία, προειδοποιούν ότι θα εκθέσει τους αγρότες της ΕΕ σε αθέμιτο ανταγωνισμό από τις εισαγωγές γεωργικών προϊόντων της Λατινικής Αμερικής.
Ζήτημα Αμοιβαιότητας και “Mirror Clauses”
Ένα από τα πλέον επίμαχα σημεία της συζήτησης αφορούσε τις λεγόμενες “mirror clauses”, δηλαδή την απαίτηση οι εισαγωγές να συμμορφώνονται με τα ίδια πρότυπα παραγωγής που ισχύουν για τα ενδοενωσιακά προϊόντα. Παρότι δεν υπάρχουν πλήρως στη συμφωνία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τον Δεκέμβριο 2025 μηχανισμό (“reciprocity mechanism”), ο οποίος προβλέπει την υποχρέωση διερεύνησης από την Επιτροπή όταν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία ότι οι προτιμησιακές εισαγωγές δεν πληρούν ισοδύναμα πρότυπα σε περιβάλλον, ευημερία ζώων, υγεία & ασφάλεια τροφίμων, υγειονομικά/ φυτοϋγειονομικά μέτρα και εργασιακά δικαιώματα. Η αμοιβαιότητα στα πρότυπα αποτελεί προϋπόθεση για «δίκαιο ανταγωνισμό».
Διασφάλιση Υγείας και Ιχνηλασιμότητας (SPS Standards)
Το ζήτημα της υγείας ζώων, ασφάλειας τροφίμων και φυτοϋγειονομικών μέτρων ρυθμίζεται μέσω ειδικού κεφαλαίου Sanitary & Phytosanitary (SPS) της συμφωνίας. Στόχος είναι η εναρμόνιση διαδικασιών χωρίς την υποβάθμιση των ενωσιακών προτύπων. Η Επιτροπή υπογράμμισε ότι όλα τα προϊόντα που εισέρχονται στην αγορά της ΕΕ οφείλουν να συμμορφώνονται με τα πρότυπα της Ένωσης, ανεξαρτήτως εμπορικής συμφωνίας.
Προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από εισαγωγές και μείωσης του κόστους παραγωγής
Η ΕΕ ανέλαβε νομοθετικές πρωτοβουλίες που αφορούν μεταξύ άλλων την «εξαίρεση» λιπασμάτων από το επιπρόσθετο κόστος που θα επέφερε η εφαρμογή του κανονισμού CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) και αναστολή δασμών στο πλαίσιο των MFN (Most Favourable Nation).
Χρηματοδοτική αντιστάθμιση μέσω ΚΑΠ
Ενίσχυση του προϋπολογισμού της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) με επιπλέον 45 δις (+20%) από τον αποθεματικό προϋπολογισμό της ΕΕ ως νέο «αντιστάθμισμα» για την έγκριση της Συμφωνίας.
