Φαίνεται ότι η προσοχή της κοινής γνώμης, τουλάχιστον όπως αυτή αποτυπώνεται στα ΜΜΕ και στα ΜΚΔ, είναι μονοσήμαντα στραμμένη στα σκάνδαλα, που διαδέχονται το ένα το άλλο. Σκάνδαλο «Σάντη», σκάνδαλο κακοδιαχείρισης του αφθώδους πυρετού, σκάνδαλο ανεπαρκούς αντιμετώπισης του κτηριακού αποθέματος, σκάνδαλο της κατασπατάλησης των ΑΠΕ, σκάνδαλο διαχείρισης επιδομάτων πρόνοιας, σκάνδαλο ανεξέλεγκτης εγκληματικότητας, σκάνδαλο διπλοπληρωμών του ΓΕΣΥ, κ.ο.κ.
Αν σε αυτά προστεθούν και κάποια άλλα προβλήματα που εξελίσσονται σε κρίσεις όπως, για παράδειγμα, οι σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στον τουρισμό από τον πόλεμο στο Ιράν, αλλά και η προκλητικότατη δραστηριότητα του τουρκικού στρατού κατοχής στην Πύλα, που και τα δύο πρέπει να τύχουν της ταχύτατης δυνατής διαχείρισης πριν είναι αργά, τότε δημιουργείται η εντύπωση μιας κατάστασης εκτός ελέγχου που προσομοιάζει σε ακυβερνησία.
Αυτό όμως δεν είναι σωστό και ούτε ακριβές, αφού την ίδια ώρα που συμβαίνουν όλα τα πιο πάνω, η καθημερινότητα μας δεν μαρτυρεί το «χάος» που αποτυπώνεται στη δημόσια σφαίρα. Οι άνθρωποι πάνε στις δουλειές τους, τα παιδιά στο σχολείο τους, οι επιχειρήσεις και οι κυβερνητικές υπηρεσίες λειτουργούν, τα χρήματα, τα προϊόντα και οι υπηρεσίες αλλάζουν χέρια, και η ζωή, με άλλα λόγια, συνεχίζεται. Σίγουρα, πολλά προβλήματα είναι και σοβαρά και υπαρκτά αλλά η Κύπρος δεν είναι Αϊτή, όπως δεν είναι, άλλωστε, ούτε και Ελβετία.
Οπότε, εύλογα μπορεί κανείς να αναρωτηθεί αν όλα όσα μας απασχολούν, αποτελούν όντως σκάνδαλα ή ακόμα και σοβαρά ζητήματα, που μας επηρεάζουν στην καθημερινότητά μας ή αν απλώς μονοπωλείται η προσοχή μας από αυτής της φύσεως τα ζητήματα, ώστε να έχουμε κάτι να «διασκεδάζουμε», όπως κάνουμε π.χ. όταν παρακολουθούμε κάποιο τηλεοπτικό δράμα. Όπου, δηλαδή, η εθελοντική αναστολή της δυσπιστίας (voluntary suspension of disbelief), μια νοητική κατάσταση που μας προκαλεί αληθινά συναισθήματα έστω και αν συνειδητά γνωρίζουμε ότι τα όσα παρακολουθούμε είναι κατασκευασμένα, ακριβώς για να προκαλέσουν κάποια πολύ συγκεκριμένα συναισθήματα.
Αυτή η εθελοντική αναστολή της δυσπιστίας είναι που καθιστά ένα καλά φτιαγμένο εικονικό δράμα τόσο συναρπαστικό και ενδιαφέρον, ικανό να προκαλέσει αισθήματα συγκίνησης, αγαλλίασης, αγωνίας, φόβου, απέχθειας, γαλήνης, ευδαιμονίας, κ.ο.κ. Ως νοητική κατάσταση, έχει μελετηθεί σε βάθος από τους δραματουργούς, τους λογοτέχνες, τους ηθοποιούς, τους επικοινωνιολόγους, τους δημοσιογράφους, τους κοινωνικούς ψυχολόγους και τους πολιτικούς επιστήμονες.
Είναι τόσο ισχυρή η εκούσια συνειδητή απόφαση του ανθρώπινου μυαλού να αναστείλει προσωρινά τη δυσπιστία του – όταν τοποθετηθεί ενώπιον της δέουσας επικοινωνιακής συνθήκης, π.χ. όταν πάει στο σινεμά, όταν διαβάσει ένα κείμενο ή όταν ακούσει μια αφήγηση – που είναι ικανή (η εκούσια αναστολή της δυσπιστίας του) να τον συνταράξει συναισθηματικά. Αυτό παθαίνουμε όταν μας «απορροφά» μια εικονική εμπειρία.
Αυτό το φαινόμενο ανθρώπινης νοητικής κατάστασης δεν περιορίζεται στο άτομο, αλλά αφορά και το ανθρώπινο σύνολο. Δηλαδή μια ολόκληρη ομάδα αποδεκτών ενός μηνύματος δύναται να «επιλέξει» να αναστείλει τη δυσπιστία της και να βιώσει τα ίδια ή πανομοιότυπα συναισθήματα λόγω της ταυτόχρονης έκθεσής της σε ένα κοινό μήνυμα. Στην ιστορία της επικοινωνίας, υπάρχουν πολλά γνωστά παραδείγματα αυτού του φαινομένου.
Στο δε σκιώδες περιβάλλον του ψυχολογικού πολέμου (διανοητικός πόλεμος ή cognitive warfare με βάση το ΝΑΤΟ) και της «προπαγάνδας» και των «υβριδικών» επιχειρήσεων (6th domain warfare για τους ειδικούς), το ζήτημα της διαχείρισης των προκαταλήψεων (biases) ενός κοινού-στόχου, που μπορεί να είναι και ένας ολόκληρος λαός, αποτελεί σημαντικότατο πεδίο δράσης, ειδικά σήμερα λόγω των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης και των όσων τα χαρακτηρίζουν.
Πώς μπορούμε λοιπόν να επανατοποθετήσουμε το επικοινωνιακό πλαίσιο στην κοινωνία μας, ώστε να μπορέσουμε να ξεχωρίσουμε τι είναι σκάνδαλο, τι αξίζει να μας απασχολήσει, πώς αξίζει να μας απασχολήσει, γιατί αξίζει και για πόσο αξίζει να μας απασχολήσει; Πως μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ μιας συνθήκης που δημιουργεί μια διαρκή εκούσια αναστολή της δυσπιστίας μας και μιας συνθήκης όπου μπορούμε να διατηρήσουμε την αξιολογική προσοχή μας εκεί που πρέπει ώστε να εφαρμόσουμε την ορθολογιστική μας κρίση για να είμαστε ικανοί να ασκήσουμε το ρόλο μας ως πολίτες όπως πρέπει;
Η απάντηση είναι γνωστή. Δεν μπορούμε, όσο συνεχίζεται ο «κατακλυσμός» σκανδάλων κακοδιοίκησης, υπαρκτών και κατασκευασμένων και όσο η ίδια η πολιτεία αδυνατεί να προστατεύσει το θεσμικό της ρόλο. Δεν μπορούμε να στρέψουμε αλλού την προσοχή μας, ούτε να διακρίνουμε τη σημαντικότητα των ζητημάτων αυτών, αφού περιβαλλόμαστε από αυτή τη συνθήκη. Αντίστοιχα, όπως δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε ποιον αέρα (sic) θα αναπνεύσουμε, έτσι δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε το συναίσθημα που θα μας προκαλέσει η έκθεσή μας σε ένα συγκεκριμένο μήνυμα, όταν εκτεθούμε σε αυτό. Όταν η έκθεση είναι διαρκής, διαρκής θα είναι και η εκούσια καταστολή της δυσπιστίας μας.
Γι’ αυτό η επιλογή της διαφάνειας και της πλήρους πληροφόρησης γύρω από όλα τα θέματα σε συνάρτηση με την καλλιέργεια της κριτικής μας σκέψης και της δυναμικής και αποτελεσματικής διακυβέρνησης είναι η μοναδική επιλογή για να προστατευθεί η πολιτεία μας. Αλλά δυστυχώς, οι πρώτοι που θα έπρεπε να το πράξουν, δηλαδή οι πολιτικές μας ηγεσίες, είναι οι πρώτοι που θεωρούν, εσφαλμένα, ότι μπορούν να αναμοχλεύσουν, ο καθένας υπέρ του, αυτή την κατάσταση. Θα έχουν και δυστυχώς και εμείς μαζί τους, την τύχη εκείνου που προσπαθεί να «μαζέψει» έναν ανεμοστρόβιλο…
