Οι σημερινές εκλογές θα αναδείξουν τα 56 νέα μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων για την επόμενη πενταετή θητεία μέσω ενός σύνθετου και διαδοχικού εκλογικού συστήματος που αποσκοπεί στην αναλογική εκπροσώπηση των πολιτικών δυνάμεων.
Η πρώτη κατανομή των βουλευτικών εδρών διενεργείται ξεχωριστά σε κάθε εκλογική περιφέρεια από τους οικείους εφόρους Εκλογής, με βάση τα αποτελέσματα που προκύπτουν σε τοπικό επίπεδο και το εκλογικό μέτρο της κάθε περιφέρειας. Στη συνέχεια, ακολουθεί η δεύτερη κατανομή, κατά την οποία οι αδιάθετες έδρες συγκεντρώνονται και κατανέμονται σε παγκύπριο επίπεδο από τον γενικό έφορο Εκλογών, λαμβάνοντας υπόψη τα υπόλοιπα ψήφων των κομμάτων.
Σε περίπτωση που παραμείνουν αδιάθετες έδρες, πραγματοποιείται και τρίτη κατανομή, με την οποία διαμορφώνεται η σύνθεση της νέας Βουλής.
Ειδικότερα, ευθύς αμέσως μετά το πέρας της ψηφοφορίας, κάθε κάλπη ανοίγεται επιτόπου στο εκλογικό κέντρο, υπό την ευθύνη και εποπτεία του προεδρεύοντος υπαλλήλου και παρουσία των αντιπροσώπων των υποψηφίων αρχίζει η διαδικασία της διαλογής και καταμέτρησης των ψήφων. Στη διαδικασία δύναται να παρευρίσκονται στο εκλογικό κέντρο οι επί καθήκοντι υπάλληλοι, οι υποψήφιοι, οι αντιπρόσωποι των συνδυασμών και των μεμονωμένων υποψηφίων και ουδείς άλλος. Με την ολοκλήρωση της καταμέτρησης των ψήφων αρχίζει η διαδικασία κατανομής των 56 εδρών.
Οι έδρες 1ης κατανομής
Το εκλογικό μέτρο σε κάθε εκλογική περιφέρεια διαφέρει και προκύπτει ως εξής: Το σύνολο των έγκυρων ψήφων κάθε εκλογικής περιφέρειας διαιρείται με το σύνολο των βουλευτικών εδρών που αντιστοιχούν σ' αυτήν. Το πηλίκο που προκύπτει, παραλειπομένου του κλάσματος, αποτελεί το εκλογικό μέτρο σε κάθε εκλογική περιφέρεια. Στη συνέχεια, με το εκλογικό μέτρο διαιρείται το σύνολο των έγκυρων ψήφων που συγκέντρωσε κάθε κόμμα στη συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια. Κάθε κόμμα καταλαμβάνει τόσες έδρες όσες φορές το εκλογικό μέτρο περιέχεται στην εκλογική του δύναμη.
Παράδειγμα: Ας υποθέσουμε ότι στην εκλογική περιφέρεια Λευκωσίας στην οποία αναλογούν 19 βουλευτικές έδρες έχουμε συνολικά 140.000 έγκυρες ψήφους. Για να εξευρεθεί το εκλογικό μέτρο της εκλογικής περιφέρειας Λευκωσίας διαιρούμε το σύνολο των έγκυρων ψήφων µε το σύνολο των βουλευτικών εδρών της εκλογικής περιφέρειας. Δηλαδή, 140.000 έγκυρες ψήφοι : 19 έδρες = 7.368 ψήφοι είναι το εκλογικό μέτρο για την περιφέρεια Λευκωσίας για σκοπούς της πρώτης κατανομής εδρών.
Για να εξευρεθεί ο αριθμός των βουλευτικών εδρών που θα λάβει το κάθε κόμμα στην εκλογική περιφέρεια Λευκωσίας θα πρέπει να διαιρέσουμε το σύνολο των έγκυρων ψήφων που έλαβε με το εκλογικό μέτρο της περιφέρειας Λευκωσίας.
Αν ο ΔΗΣΥ έλαβε 40.000 ψήφους τότε οι έδρες του κόμματος υπολογίζονται ως εξής: 40.000 ψήφοι : 7.368 ψήφους που είναι το εκλογικό μέτρο = 5 έδρες και παραμένουν 3.160 ψήφοι ως αχρησιμοποίητο υπόλοιπο, οι οποίες θα προσμετρήσουν προς όφελος του κόμματος για σκοπούς της δεύτερης κατανομής εδρών. Οι 3.160 αχρησιμοποίητες ψήφοι προέκυψαν από την ακόλουθη πράξη: 40.000 ψήφοι - 36.840 ψήφοι που αντιστοιχούν στις πέντε έδρες (5Χ7.368) = 3.160 ψήφοι.
Με τον τρόπο αυτόν βρίσκουμε ότι ο ΔΗΣΥ θα λάβει στην πρώτη κατανομή εδρών συνολικά 5 έδρες στην εκλογική περιφέρεια Λευκωσίας. Οι υπόλοιπες 3.160 ψήφοι που παραμένουν ως αχρησιμοποίητο υπόλοιπο, θα χρησιμοποιηθούν προς όφελος του κόμματος για σκοπούς της δεύτερης κατανομής εδρών.
Με τον ίδιο τρόπο υπολογίζεται το εκλογικό μέτρο σε κάθε εκλογική περιφέρεια και γίνεται η κατανομή των εδρών.
Αν το σύνολο των έγκυρων ψήφων ενός κόμματος σε μια εκλογική περιφέρεια είναι μικρότερο από το εκλογικό μέτρο, τότε το κόμμα δεν θα δικαιούται να λάβει έδρα στην πρώτη κατανομή εδρών. Στο παράδειγμα που δώσαμε πιο πάνω, το εκλογικό μέτρο καθορίστηκε για την εκλογική περιφέρεια Λευκωσίας στις 7.368 ψήφους. Όσα κόμματα λάβουν στην εν λόγω περιφέρεια λιγότερες από 7.368 ψήφους δεν θα καταλάβουν έδρα στην πρώτη κατανομή. Η ίδια πρακτική ακολουθείται σε κάθε άλλη εκλογική περιφέρεια με βάση το εκλογικό μέτρο που προκύπτει από τη διαίρεση του συνόλου των έγκυρων ψήφων της µε τον αριθμό των βουλευτικών εδρών που αντιστοιχούν σ' αυτήν.
Με βάση το παράδειγμα που περιγράφουμε πιο πάνω, οι 5 βουλευτικές έδρες που έλαβε ο ΔΗΣΥ στην εκλογική περιφέρεια Λευκωσίας στην πρώτη κατανομή θα παραχωρηθούν στους 5 υποψήφιους βουλευτές του κόμματος στη Λευκωσία που έλαβαν τις περισσότερες ψήφους.
Σε περίπτωση ισοψηφίας μεταξύ δύο ή περισσοτέρων υποψήφιων βουλευτών του κόμματος η παραχώρηση της έδρας κρίνεται µε κλήρωση που διενεργείται από τον οικείο έφορο Εκλογής, παρουσία των υποψηφίων του συνδυασμού.
Οι ανεξάρτητοι
Όσον αφορά τους ανεξάρτητους υποψήφιους βουλευτές, για να εκλεγούν θα πρέπει να συγκεντρώσουν από την πρώτη κατανομή εδρών ίσες ή περισσότερες ψήφους από το εκλογικό μέτρο της περιφέρειας στην οποία υπέβαλαν υποψηφιότητα. Σε αντίθετη περίπτωση δεν μπορούν να εκλεγούν, ούτε δικαιούνται να μεταφέρουν τις ψήφους τους στη δεύτερη κατανομή εδρών.
Η δεύτερη κατανομή
Για σκοπούς της δεύτερης κατανομής εδρών ολόκληρη η Δημοκρατία θεωρείται ενιαία εκλογική περιφέρεια. Τα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα των ψήφων κάθε κόμματος σε κάθε εκλογική περιφέρεια αθροίζονται και λαμβάνουν μέρος στη δεύτερη κατανομή εδρών. Ταυτόχρονα, μεταφέρονται και αθροίζονται όλες οι αδιάθετες από την πρώτη κατανομή έδρες από όλες τις εκλογικές περιφέρειες για να εξευρεθεί το σύνολο των αδιάθετων εδρών που θα διατεθούν στα κόμματα µε τη διαδικασία της δεύτερης κατανομής εδρών. Στην εν λόγω διαδικασία συμμετέχουν μόνο:
- Τα κόμματα που συγκέντρωσαν ποσοστό 3,6% των έγκυρων ψήφων σε ολόκληρη τη Δημοκρατία.
- Οι συνασπισμοί δύο κομμάτων που συγκέντρωσαν ποσοστό 10% των έγκυρων ψήφων σε ολόκληρη τη Δημοκρατία.
- Οι συνασπισμοί περισσότερων των δύο κομμάτων που συγκέντρωσαν ποσοστό 20% του συνόλου των έγκυρων ψήφων σε ολόκληρη τη Δημοκρατία.
Στις σημερινές βουλευτικές εκλογές δεν έχουμε συνασπισμούς κομμάτων. Συνεπώς, στη δεύτερη κατανομή εδρών θα συμμετάσχουν τα κόμματα που θα εξασφαλίσουν παγκύπρια ποσοστό 3,6% των έγκυρων ψήφων.
Το εκλογικό μέτρο
Για να εξευρεθεί το εκλογικό μέτρο της δεύτερης κατανομής εδρών αθροίζεται το σύνολο των αχρησιμοποίητων υπολοίπων από την πρώτη κατανομή ψήφων και των έξι εκλογικών περιφερειών όλων των κομμάτων που δικαιούνται συμμετοχής στη δεύτερη κατανομή. Το άθροισμα των αχρησιμοποίητων υπολοίπων των ψήφων διαιρείται µε τον αριθμό των αδιάθετων από την πρώτη κατανομή εδρών. Το πηλίκο που προκύπτει από τη διαίρεση αυτή, αποτελεί το εκλογικό μέτρο της δεύτερης κατανομής εδρών.
Παράδειγμα: Ας υποθέσουμε ότι τα κόμματα ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, ΕΛΑΜ, ΑΛΜΑ και Άμεση Δημοκρατία Κύπρου δικαιούνται να λάβουν μέρος στη δεύτερη κατανομή και έχουν ως αχρησιμοποίητα υπόλοιπα που προκύπτουν από την πρώτη κατανομή των εδρών, σύνολο ψήφων 30.000, 22.000, 20.000, 15.000 και 12.000 αντίστοιχα (99 χιλ. ψήφους συνολικά).
Το εκλογικό μέτρο της δεύτερης κατανομής θα είναι σε τέτοια περίπτωση το αποτέλεσμα της διαίρεσης του αθροίσματος των αχρησιμοποίητων υπολοίπων των ψήφων και των πέντε κομμάτων, δηλαδή 99.000 ψήφοι, με τον αριθμό των εδρών που παρέμειναν αδιάθετες από την πρώτη κατανομή. Αν υποθέσουμε ότι το σύνολο των αδιάθετων εδρών από την πρώτη κατανομή και για τις έξι εκλογικές περιφέρειες είναι 18 έδρες, τότε το εκλογικό μέτρο για τη δεύτερη κατανομή θα υπολογιστεί ως ακολούθως: Αχρησιμοποίητα υπόλοιπα 99.000 ψήφοι : 18 έδρες = 5.500 ψήφοι το εκλογικό μέτρο για σκοπούς της δεύτερης κατανομής εδρών.
Για κάθε κομματικό συνδυασμό που αναφέρεται πιο πάνω θα έχουμε το ακόλουθο αποτέλεσμα:
- ΔΗΣΥ 30.000 : 5.500 = 5 έδρες και παραμένουν προς όφελος του κόμματος 2.500 ψήφοι, οι οποίοι θα χρησιμοποιηθούν στην τρίτη κατανομή. Οι αχρησιμοποίητες ψήφοι προέκυψαν από την ακόλουθη πράξη: 30.000 - 27.500 (5.500 ψήφοι Χ 5 έδρες) =2.500 ψήφοι.
- ΑΚΕΛ 22.000 : 5.500 = 4 έδρες ακριβώς χωρίς να παραμένει αχρησιμοποίητο υπόλοιπο. Άρα δεν θα συμμετάσχει στην τρίτη κατανομή εδρών.
- ΕΛΑΜ 20.000 : 5.500 = 3 έδρες και παραμένουν προς όφελος του κόμματος 3.500 ψήφοι.
- ΑΛΜΑ 15.000 : 5.500 = 2 έδρες και παραμένουν προς όφελος του κόμματος 4.000 ψήφοι.
- Άμεση Δημοκρατία Κύπρου 12.000 : 5.500 = 2 έδρες και παραμένουν προς όφελος του κόμματος 1.000 ψήφοι.
Όπως προκύπτει από τα πιο πάνω, από τη δεύτερη κατανομή εδρών διατίθενται συνολικά 16 έδρες και παραμένουν ακόμα 2 έδρες αδιάθετες, οι οποίες θα διατεθούν στην τρίτη κατανομή.
Οι αδιάθετες έδρες
Το επόμενο ερώτημα που προκύπτει είναι πώς κατανέμονται οι έδρες στη δεύτερη κατανομή με βάση το παράδειγμα που παραθέσαμε πιο πάνω. Η κατανομή των βουλευτικών εδρών γίνεται κατά σειρά στις εκλογικές περιφέρειες που τα κόμματα παρουσιάζουν τα υψηλότερα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα νοουμένου ότι υπάρχει κενή έδρα στη συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια. Σε αντίθετη περίπτωση, ο γενικός έφορος Εκλογών καταφεύγει στην επόμενη εκλογική περιφέρεια που το κόμμα παρουσιάζει το αμέσως επόμενο υψηλότερο αχρησιμοποίητο υπόλοιπο ψήφων.
Παράδειγμα: Ο ΔΗΣΥ, ο οποίος σύμφωνα με το πιο πάνω παράδειγμά μας έχει το υψηλότερο αχρησιμοποίητο υπόλοιπο ψήφων (30.000) σε σύγκριση με τα υπόλοιπα τέσσερα κόμματα που μετέχουν στη δεύτερη κατανομή, θα είναι και το πρώτο κόμμα από το οποίο θα αρχίσει η διαδικασία κατανομής των αδιάθετων εδρών. Η εκλογική περιφέρεια στην οποία το κόμμα αυτό παρουσιάζει το υψηλότερο υπόλοιπο αχρησιμοποίητων ψήφων θα είναι και η περιφέρεια στην οποία θα του παραχωρηθεί η πρώτη έδρα υπό την προϋπόθεση ότι στην περιφέρεια αυτή υπάρχει κενή έδρα.
Αν ο ΔΗΣΥ παρουσιάζει το υψηλότερο αχρησιμοποίητο υπόλοιπο ψήφων στην εκλογική περιφέρεια Λεμεσού και ταυτόχρονα υπάρχει κενή έδρα, τότε η πρώτη από τις πέντε έδρες που θα λάβει στη δεύτερη κατανομή θα είναι στην περιφέρεια Λεμεσού. Αν δεν υπάρχει κενή έδρα, τότε ο γενικός έφορος Εκλογών θα καταφύγει στην επόμενη εκλογική περιφέρεια στην οποία ο ΔΗΣΥ έχει το αμέσως επόμενο υψηλότερο αχρησιμοποίητο υπόλοιπο ψήφων.
Στη συνέχεια, ακολουθεί κατά σειρά το ΑΚΕΛ µε βάση την ίδια διαδικασία για να εξευρεθεί η εκλογική περιφέρεια στην οποία το κόμμα αυτό παρουσιάζει το υψηλότερο αχρησιμοποίητο υπόλοιπο ψήφων. Στην περιφέρεια αυτή, θα του παραχωρηθεί η πρώτη από τις τέσσερις έδρες που το ΑΚΕΛ έλαβε στη δεύτερη κατανομή. Η ίδια διαδικασία θα ακολουθηθεί και για τα υπόλοιπα κόμματα, ΕΛΑΜ, ΑΛΜΑ και Άμεση Δημοκρατία Κύπρου.
Η τρίτη κατανομή
Όπως προκύπτει από το παράδειγμά μας, στη δεύτερη κατανομή εδρών διατέθηκαν συνολικά 16 βουλευτικές έδρες και παρέμειναν 2 έδρες αδιάθετες, οι οποίες θα διατεθούν στην τρίτη κατανομή.
Οι δύο αδιάθετες βουλευτικές έδρες θα κατανεμηθούν στα κόμματα που παρουσιάζουν τα υψηλότερα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα που προέκυψαν μετά τη δεύτερη κατανομή εδρών.
Με βάση το παράδειγμα που αναφέρουμε πιο πάνω, στο οποίο ο ΔΗΣΥ παρουσιάζει αχρησιμοποίητα υπόλοιπα 2.500 ψήφους, το ΑΚΕΛ δεν παρουσιάζει κανένα υπόλοιπο, το ΕΛΑΜ παρουσιάζει υπόλοιπα 3.500 ψήφους, το ΑΛΜΑ παρουσιάζει υπόλοιπα 4.000 ψήφους και η Άμεση Δημοκρατία Κύπρου παρουσιάζει υπόλοιπα 1.000 ψήφους, τις δύο αδιάθετες έδρες θα λάβουν ανά μία, κατά σειρά, το ΑΛΜΑ και το ΕΛΑΜ που παρουσιάζουν τα υψηλότερα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα ψήφων.
Όσον αφορά τον καθορισμό των εκλογικών περιφερειών στις οποίες θα παραχωρηθούν οι έδρες στα κόμματα ΑΛΜΑ και ΕΛΑΜ, και κατ' επέκταση την υπόδειξη των υποψηφίων στους οποίους θα αποδοθούν οι βουλευτικές έδρες µε βάση τη διαδικασία της τρίτης κατανομής, ακολουθείται η ίδια διαδικασία που εφαρμόστηκε για σκοπούς της δεύτερης κατανομής. Δηλαδή, οι έδρες θα παραχωρηθούν, ανά μία, στα κόμματα ΑΛΜΑ και ΕΛΑΜ στις εκλογικές περιφέρειες που διαθέτουν κενές έδρες στις οποίες το κάθε κόμμα παρουσιάζει το υψηλότερο αχρησιμοποίητο υπόλοιπο ψήφων από την πρώτη κατανομή. Οι έδρες θα αποδοθούν στους υποψηφίους των δύο κομμάτων που έλαβαν τους περισσότερους σταυρούς προτίμησης.
