Οι οικονομικές μελέτες και αξιολογήσεις που έγιναν μέχρι σήμερα για το Κυπριακό, δείχνουν ότι μια συνολική λύση μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη απ' ότι η συνέχιση της διαίρεσης. Ωστόσο οι διεθνείς οικονομικές και γεωπολιτικές εξελίξεις καθιστούν αναγκαία μια νέα επικαιροποιημένη αξιολόγηση, υποστηρίζει ο Αλέξανδρος Αποστολίδης. Όπως υπενθυμίζει ο ερευνητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο και οικονομικός ιστορικός, πριν από την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οικονομική διάσταση του Κυπριακού δεν αποτελούσε βασικό αντικείμενο των συνομιλιών. Μετά το 2004 πραγματοποιήθηκαν σημαντικές έρευνες από την Παγκόσμια Τράπεζα και τα Ηνωμένα Έθνη, ενώ έγιναν και τρεις μελέτες από το PRIO Cyprus (Peace Research Institute Oslo), ενός από τα σημαντικότερα ανεξάρτητα ερευνητικά κέντρα παγκοσμίως, στις οποίες συμμετείχε και ο ίδιος.
Όπως επισημαίνει, τα συμπεράσματα όλων των ερευνών συγκλίνουν ότι μια ενωμένη οικονομία διαθέτει σαφώς μεγαλύτερη αναπτυξιακή δυναμική από μια οικονομία που παραμένει διαιρεμένη. Σύμφωνα με τα στοιχεία, μια σταθερή λύση μπορεί μέσα σε 20 χρόνια να δημιουργήσει το λεγόμενο «μέρισμα της ειρήνης», αυξάνοντας το κυπριακό ΑΕΠ κατά €14 έως €18,9 δισεκατομμύρια, δηλαδή περίπου κατά ένα τρίτο σε σχέση με το σενάριο της διατήρησης της σημερινής κατάστασης.
Ο ίδιος θεωρεί ότι, σήμερα απαιτείται μια νέα μελέτη που θα λαμβάνει υπόψη τις αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία, αλλά και την αξιοποίηση σύγχρονων εργαλείων ανάλυσης δεδομένων (data analytics), ώστε ο Ελληνοκύπριος διαπραγματευτής να διαθέτει άμεση επιστημονική υποστήριξη για την αξιολόγηση των επιπτώσεων κάθε πρότασης που τίθεται στο τραπέζι των συνομιλιών.
Είναι επένδυση
Ο κ. Αποστολίδης θεωρεί λανθασμένο τον τρόπο με τον οποίο διαχρονικά παρουσιάζεται η οικονομική διάσταση της λύσης. Υπενθυμίζει ότι, πριν από το δημοψήφισμα του 2004 είχε διαρρεύσει έγγραφο της Κυπριακής Δημοκρατίας, στο οποίο καταγράφονταν επενδυτικές και χρηματοδοτικές ανάγκες ύψους 16 δισεκατομμυρίων κυπριακών λιρών. Όπως σημειώνει, το έγγραφο παρουσιάστηκε λανθασμένα ως «κόστος της λύσης», ενώ στην πραγματικότητα αφορούσε κυρίως παραγωγικές επενδύσεις.
Κατά την άποψή του, οι υποδομές που θα επιτρέψουν την επιστροφή των εκτοπισμένων δεν αποτελούν οικονομική ζημιά, αλλά επένδυση που θα ενισχύσει την οικονομία. Για τον λόγο αυτό προτείνει να γίνεται λόγος για τις χρηματοδοτικές ανάγκες της μετάβασης προς ένα ομόσπονδο κράτος και όχι για το «κόστος της λύσης».
Παράλληλα επισημαίνει ότι τα πρώτα χρόνια θα απαιτηθούν σημαντικές επενδύσεις, όπως η αποκατάσταση της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου, ενώ το νέο ομόσπονδο κράτος θα πρέπει να επιλέξει προσεκτικά ποιες επενδύσεις είναι απολύτως αναγκαίες για την εφαρμογή της συμφωνίας.
Δεν αποκλείει επίσης την ανάγκη εξωτερικής χρηματοδότησης, καθώς και ειδικών συμφωνιών με την Ευρωπαϊκή Ένωση για προσωρινές παρεκκλίσεις από τους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωζώνης.
Περιουσιακό και αποζημιώσεις
Κατά τον κ. Αποστολίδη, το μεγαλύτερο οικονομικό κονδύλι μιας συμφωνίας θα αφορά στις αποζημιώσεις των εκτοπισμένων που δεν θα επιστρέψουν στις περιουσίες τους. Παρότι το περιουσιακό αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα του Κυπριακού, επισημαίνει ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχει επαρκής οικονομική ανάλυση για το ποιος οργανισμός θα καταβάλει τις αποζημιώσεις, ποιοι θα είναι οι δικαιούχοι, ποια θα είναι τα ποσά και με ποιο τρόπο θα πραγματοποιούνται οι πληρωμές.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι αποζημιώσεις θα πρέπει να στηρίζονται σε ρεαλιστικό οικονομικό σχεδιασμό και να καταβάλλονται σταδιακά, σε ορίζοντα δεκαετίας ή εικοσαετίας. Με βάση τα σημερινά διεθνή δεδομένα, θεωρεί δύσκολο να υπάρξει ουσιαστική εξωτερική χρηματοδότηση για τον σκοπό αυτό.
Ποιος θα πληρώσει;
Απαντώντας στο διαχρονικό ερώτημα για το ποιος θα χρηματοδοτήσει τη λύση, ο ερευνητής εκτιμά ότι, οι μεγαλύτερες ανάγκες εξωτερικής στήριξης θα αφορούν στα πρώτα χρόνια, μέχρι να αρχίσει να αποδίδει το οικονομικό μέρισμα της ειρήνης. «Δυστυχώς, δεν έχει δοθεί αρκετή σημασία σε αυτό το καίριο θέμα. Η πιθανή χρηματοδότηση είναι πλήρως συνυφασμένη με τις αποφάσεις που θα ληφθούν από τις δύο κοινότητες. Όπως έχω ήδη αναφέρει, θεωρώ ότι η ανάγκη εξωτερικής χρηματοδότησης θα αφορά κυρίως τα πρώτα χρόνια, μέχρι να αυξηθεί σημαντικά το ΑΕΠ της Κύπρου μέσω του μερίσματος της ειρήνης», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Εκφράζει την εκτίμηση ότι, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πιθανό να χρηματοδοτήσει έργα υποδομής στις περιοχές που θα επιστραφούν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση και να στηρίξει την ταχεία εναρμόνιση της τουρκοκυπριακής κοινότητας με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Την ίδια ώρα εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός ως προς το ενδεχόμενο δημοσιονομικών παρεκκλίσεων από τους κανόνες της Ευρωζώνης, ενώ θεωρεί πιθανή και τη συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων στην ανοικοδόμηση, ξένων και εγχώριων, εφόσον διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα προσφέρει ικανοποιητικές αποδόσεις στους επενδυτές.
Σημειώνει ότι υπάρχουν ήδη ενδείξεις ενδιαφέροντος από διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, χωρίς όμως να μπορεί ακόμη να εκτιμηθεί το πραγματικό μέγεθος της πιθανής χρηματοδότησης. Όπως εξηγεί, όσο δεν έχουν προσδιοριστεί οι πραγματικές ανάγκες ενός μελλοντικού ομόσπονδου κράτους, παραμένει δύσκολη η αποτίμηση του ενδιαφέροντος.
Προσθέτει ότι η προώθηση κοινών επενδύσεων μεταξύ των δύο κοινοτήτων, όπως έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Πράσινη Γραμμή, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δοκιμαστικό πεδίο για τη συμμετοχή διεθνών επενδυτών.
Οι κλάδοι που θα ωφεληθούν
Επικαλούνος τις μελέτες του PRIO, ο Αλέξανδρος Αποστολίδης υποστηρίζει ότι τα οφέλη μιας λύσης δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένους τομείς αλλά διαχέονται στο σύνολο της οικονομίας. Ιδιαίτερα σημαντική ανάπτυξη προβλέπεται για τη ναυτιλία, λόγω της άρσης του τουρκικού εμπάργκο, αλλά και για τις επαγγελματικές υπηρεσίες, οι οποίες θα αποκτήσουν πρόσβαση στη μεγάλη τουρκική αγορά. Παράλληλα, η αυξημένη ανάγκη για έργα υποδομής θα ενισχύσει τον κατασκευαστικό τομέα.
Η τελευταία μελέτη του PRIO εκτιμά ότι μέσα σε 20 χρόνια το εισόδημα του μέσου Ελληνοκύπριου μπορεί να αυξηθεί κατά 25%, ενώ του μέσου Τουρκοκύπριου κατά περίπου 70%, περιορίζοντας αισθητά τις οικονομικές ανισότητες μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Το «μέρισμα της ειρήνης» είναι μετρήσιμο
Ο Αλέξανδρος Αποστολίδης εξηγεί ότι το «μέρισμα της ειρήνης» δεν αποτελεί μια αυθαίρετη εκτίμηση, αλλά προκύπτει από τη σύγκριση δύο διαφορετικών σεναρίων: Πρώτο, μιας ενωμένης ομοσπονδιακής οικονομίας και δεύτερο της συνέχισης της σημερινής διαίρεσης του νησιού.
Παρότι επισημαίνει, δεν μπορεί να υπολογιστεί με απόλυτη ακρίβεια, όλες οι μέχρι σήμερα μελέτες καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα, ότι δηλαδή μια λύση δημιουργεί σημαντικά υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης.
Παραθέτει δεδομένα της τελευταίας έκθεσης του PRIO του 2020, κατά την οποία εκτιμάται ότι, το πραγματικό ΑΕΠ μιας ενωμένης Κύπρου θα μπορούσε σε βάθος 20ετίας να φθάσει τα €54,2 δισεκατομμύρια έναντι €40,3 δισεκατομμυρίων χωρίς λύση, δημιουργώντας οικονομικό όφελος περίπου €14 δισεκατομμυρίων και αυξάνοντας το κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά περίπου €8.723.
Τα τρία βήματα
Ο οικονομικός ιστορικός καταλήγει προτείνοντας τρεις άμεσες κινήσεις που, όπως εκτιμά, θα πρέπει να ξεκινήσουν πριν ακόμη υπάρξει συμφωνία.
1. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ανάγκη από ένα ερευνητικό κέντρο με αντικείμενο τη λύση του Κυπριακού. Το κέντρο αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει εργαλεία για την καλύτερη ανάλυση των πιθανών επιπτώσεων διαφορετικών παραμέτρων της λύσης, επιτρέποντας έτσι τη λήψη καλύτερων και πιο τεκμηριωμένων αποφάσεων.
2. Η σημερινή στασιμότητα στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης υπονομεύει την πάγια θέση της ελληνοκυπριακής ηγεσίας υπέρ μιας λύσης με ισχυρό ομόσπονδο κεντρικό κράτος. Τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης έχουν θετική επίπτωση στους πολίτες. Υπάρχουν σημαντικοί θετικοί οικονομικοί λόγοι για την προώθηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης που θα περιλαμβάνουν κοινές επενδύσεις, καθώς και την αύξηση του εμπορίου μέσω της Πράσινης Γραμμής.
3. Είναι ώρα να σκεφτούμε σοβαρά πώς θα υλοποιήσουμε ιδέες οικονομικής συνεργασίας, οι οποίες θα βοηθήσουν τους πολίτες σήμερα, αλλά ταυτόχρονα θα τους επιτρέψουν να αποκτήσουν ένα όραμα για την οικονομική συνεργασία μετά τη λύση του Κυπριακού προβλήματος.
Χρειαζόμαστε καταλήγει ο κ. Αποστολίδης, άμεσα ένα σύστημα ηλεκτρονικών πληρωμών που να επιτρέπει τις συναλλαγές μέσω της Πράσινης Γραμμής. Θα ήταν καλά να σκεφτούμε σοβαρά και πιο ευφάνταστες ιδέες οικονομικής συνεργασίας, όπως τη δημιουργία υποδομών ανακύκλωσης και τη δημιουργία αυτόνομης ζώνης εμπορίου και επιχειρηματικότητας στην Πράσινη Γραμμή.
