της Πενέλοπε Βάσκες Χατζηλύρα
Η κατάρρευση προ διμήνου του κτηρίου στην καρδιά της Λεμεσού δεν ήταν ένας κεραυνός εν αιθρία. Ήταν μια προδιαγεγραμμένη τραγωδία, μόνο που αυτή τη φορά το προβλέψιμο έγινε μοιραίο και δύο συνάνθρωποί μας έχασαν τη ζωή τους κάτω από τους τόνους του τσιμέντου. Το πραγματικό σοκ, ωστόσο, ήρθε με την επίσημη αντίδραση του Επαρχιακού Οργανισμού Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) Λεμεσού. Μια ανακοίνωση-μανιφέστο με τίτλο «Η Ασφάλεια των Οικοδομών είναι Ευθύνη των Ιδιοκτητών», η οποία επιχειρεί να οχυρωθεί πίσω από το γράμμα του νόμου, αποσείοντας κάθε θεσμική ευθύνη την ώρα του πένθου.
Το νομικό επιχείρημα του ΕΟΑ είναι, τυπικά, ορθό. Η πρωταρχική ευθύνη για τη συντήρηση μιας ιδιωτικής οικοδομής ανήκει στον ιδιοκτήτη. Είναι επίσης αλήθεια ότι υπάρχουν ιδιοκτήτες που αγνοούν τις φθορές, είτε από αδιαφορία είτε από οικονομική αδυναμία. Αυτό δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποσιωπηθεί. Όμως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι ιδιοκτήτες φέρουν ευθύνη την οποία προφανώς και φέρουν. Το ερώτημα είναι «τι πράττει η συντεταγμένη Πολιτεία και η αρμόδια Αρχή όταν αυτοί αδρανούν;»
Υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά μεταξύ της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και της δημόσιας ασφάλειας. Ένα κτήριο, ως περιουσιακό στοιχείο, μπορεί να ανήκει σε έναν ιδιώτη, όμως ο δημόσιος χώρος, το πεζοδρόμιο, ο ανυποψίαστος πεζός, ο ένοικος ή ο εργαζόμενος προστατεύονται από το κοινωνικό συμβόλαιο. Ο Περί Ρυθμίσεως Οδών και Οικοδομών Νόμος δίνει ήδη σαφείς και ισχυρές εξουσίες στις αρμόδιες Αρχές συμπεριλαμβανομένου να κηρύσσουν κτήρια επικίνδυνα, να εκδίδουν διατάγματα εκκένωσης, να σφραγίζουν χώρους και να επιβάλλουν κυρώσεις. Αυτές οι εξουσίες δεν θεσπίστηκαν για να ενεργοποιούνται κατόπιν εορτής, πάνω από τα συντρίμμια. Υπάρχουν για να λειτουργούν προληπτικά.
Στην ιστορία της μηχανικής υπάρχει ένα εμβληματικό μάθημα. Το 1831, η γέφυρα του Broughton στην Αγγλία κατέρρευσε όταν ένα Σώμα 74 στρατιωτών πέρασε πάνω της βαδίζοντας σε απόλυτο συγχρονισμό, δημιουργώντας το καταστροφικό φαινόμενο του μηχανικού συντονισμού. Οι Αρχές τότε δεν περιορίστηκαν στο να κατηγορήσουν τους στρατιώτες για τον τρόπο που επέλεξαν να περπατήσουν. Αντίθετα, θεσμοθέτησαν αμέσως έναν παγκόσμιο, απαράβατο κανόνα του στρατιωτικού παραγγέλματος «σπάστε τον βηματισμό» πριν από κάθε γέφυρα. Αυτή ακριβώς είναι η φιλοσοφία μίας αρμόδιας Αρχής. Να αναγνωρίζει το συστημικό ρίσκο, να παρεμβαίνει στο αστικό περιβάλλον και να προλαμβάνει το μοιραίο.
Όταν ο ΕΟΑ δηλώνει με μια ψυχρή ανακοίνωση ότι δεν έχει ευθύνη επιθεώρησης συμπεριφέρεται σαν μια Αρχή που βλέπει μια διμοιρία να βαδίζει ρυθμικά προς το κενό και σφυρίζει αδιάφορα, μεταθέτοντας την ευθύνη στον εργολάβο της γέφυρας.
Πρέπει να είμαστε δίκαιοι στο ότι ο ΕΟΑ Λεμεσού δεν δημιούργησε το πρόβλημα. Κληρονόμησε δεκαετίες συσσωρευμένης αδράνειας συμπεριλαμβανομένης της απουσίας ενός ψηφιοποιημένου και επικαιροποιημένου Μητρώου Επικίνδυνων Οικοδομών, το διαχειριστικό χάος στα κοινόκτητα κτήρια και ένα κράτος που καθυστερεί εγκληματικά τη θεσμοθέτηση του Πιστοποιητικού Καταλληλότητας Κτηρίων. Όμως, η κληρονομιά ενός προβλήματος αποτελεί λόγο για επείγουσα, ριζοσπαστική δράση και όχι άλλοθι για τη διαιώνιση της ίδιας αδράνειας κάτω από μια νέα, βαρύγδουπη ταμπέλα.
Εδώ ακριβώς προκύπτει και η βαριά ευθύνη της νέας Βουλής. Σχεδόν ο μισός πληθυσμός της Κύπρου ζει σήμερα σε κοινόκτητες οικοδομές, εγκλωβισμένος σε ένα απαρχαιωμένο νομικό πλαίσιο που αφήνει πολυκατοικίες να ρημάζουν χωρίς συντήρηση, ενώ οι διαχειριστικές δυσλειτουργίες μετατρέπουν τη φθορά σε μόνιμη κατάσταση. Οι νεοεκλεγέντες βουλευτές δεν έχουν την πολυτέλεια ατέρμονων συζητήσεων σε Επιτροπές ούτε της μετάθεσης ευθυνών στο μέλλον. Η νέα Βουλή οφείλει να αναλάβει άμεσα δράση και να ολοκληρώσει χωρίς άλλη καθυστέρηση το νέο πλαίσιο για τη διαχείριση των κοινόκτητων οικοδομών.
Η μεταρρύθμιση πρέπει να ξεκινήσει από συγκεκριμένες και άμεσες τομές με διαχειριστικές επιτροπές με πραγματική νομική υπόσταση και δυνατότητα επιβολής αποφάσεων, υποχρεωτικά αποθεματικά ταμεία για τη στατική συντήρηση των κτηρίων, καθολική εφαρμογή του Πιστοποιητικού Καταλληλότητας Κτηρίων και ένα ψηφιοποιημένο, επικαιροποιημένο Μητρώο Επικίνδυνων Οικοδομών. Παράλληλα, απαιτείται ένα σαφές θεσμικό πλαίσιο που να επιτρέπει στους ΕΟΑ να παρεμβαίνουν έγκαιρα, με ξεκάθαρες διαδικασίες, πόρους και λογοδοσία, πριν μια επικίνδυνη οικοδομή μετατραπεί σε τραγωδία. Αν η Νομοθετική Εξουσία συνεχίσει να κωλυσιεργεί, τότε δεν θα μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν γνώριζε τις συνέπειες της αδράνειας.
Τα μπάζα στη Λεμεσό είναι ήδη βαμμένα με αίμα. Η επίκληση της «ατομικής ευθύνης» δεν είναι πλέον επαρκές νομικό επιχείρημα αλλά μια επικίνδυνη μορφή θεσμικής υπεκφυγής.
