Οι περιορισμοί στην πυρηνική παραγωγή, η σταδιακή απεξάρτηση της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια και η ανάδειξη της Ανατολικής Μεσογείου σε εναλλακτική πηγή φυσικού αερίου και πράσινου ηλεκτρισμού, προσθέτουν μια νέα διάσταση στη συζήτηση για την ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου-Ελλάδας-Ισραήλ. Ο GSI δύσκολα μπορεί να μετατραπεί μόνος του σε «σωτήρα» της Ευρώπης. Μπορεί, όμως, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αποτελέσει τμήμα ενός νέου ενεργειακού διαδρόμου από την Ανατολική Μεσόγειο προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Η συζήτηση για τον Great Sea Interconnector διεξαγόταν μέχρι πρόσφατα στην Κύπρο κυρίως με όρους κόστους: Πόσο θα πληρώσει ο Κύπριος καταναλωτής, εάν το έργο είναι οικονομικά βιώσιμο και κατά πόσον η μικρή κυπριακή αγορά χρειάζεται μια ηλεκτρική διασύνδεση €2 δισ. Η ενεργειακή πραγματικότητα γύρω από την Κύπρο, όμως, μεταβάλλεται τόσο γρήγορα ώστε η εξίσωση δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται αποκλειστικά στην εγχώρια αγορά.
Μέσα σε λίγα χρόνια η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με δύο διαφορετικούς, αλλά αλληλένδετους κινδύνους: Τη γεωπολιτική ανασφάλεια των καυσίμων και την κλιματική ανασφάλεια της ίδιας της ηλεκτροπαραγωγής.
Πυρηνική ενέργεια
Το καλοκαίρι του 2026 προσέφερε ίσως την καθαρότερη εικόνα του δεύτερου κινδύνου. Στη Γαλλία, η ακραία ζέστη και οι υψηλές θερμοκρασίες των ποταμών ανάγκασαν την EDF να περιορίσει ή να διακόψει προσωρινά τη λειτουργία πυρηνικών μονάδων. Στα μέσα Αυγούστου υπολογιζόταν ότι περίπου το 15% της γαλλικής πυρηνικής δυναμικότητας θα επηρεαζόταν από τον καύσωνα, ενώ μονάδες όπως το Bugey και το Golfech τέθηκαν προσωρινά εκτός λειτουργίας, ώστε να τηρηθούν τα περιβαλλοντικά όρια για τη θερμοκρασία των υδάτων που χρησιμοποιούνται για ψύξη.
Ακόμη πιο δραματική ήταν η εικόνα στον Δούναβη. Η Ρουμανία αναγκάστηκε στα τέλη Ιουλίου να θέσει εκτός λειτουργίας και τους δύο αντιδραστήρες του Cernavoda, λόγω ιστορικά χαμηλής στάθμης του ποταμού. Οι δύο μονάδες, συνολικής ισχύος περίπου 1.400 MW, καλύπτουν περίπου το 20% της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας. Αντίστοιχα προβλήματα αντιμετώπισαν η Ουγγαρία και η Βουλγαρία, με το Paks να περιορίζει δραστικά την παραγωγή και το Kozloduy να μειώνει για πρώτη φορά την ισχύ του λόγω των χαμηλών νερών του Δούναβη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η πυρηνική ενέργεια παύει να αποτελεί βασικό πυλώνα της Ευρώπης. Σημαίνει, όμως, ότι η κλιματική αλλαγή εισάγει έναν νέο παράγοντα αστάθειας, ακόμη και σε μορφές παραγωγής που θεωρούνταν παραδοσιακά σταθερές. Οι καύσωνες αυξάνουν ταυτόχρονα τη ζήτηση ηλεκτρισμού για κλιματισμό και περιορίζουν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, τη δυνατότητα παραγωγής. Το αποτέλεσμα είναι ακριβώς αυτό που κατέγραψε φέτος η ευρωπαϊκή αγορά, με θερινές τιμές ηλεκτρισμού που σε ορισμένες περιόδους πλησίασαν επίπεδα τα οποία μέχρι πρόσφατα συνδέονταν κυρίως με τον χειμώνα.
Η δεύτερη αβεβαιότητα είναι γεωπολιτική
Παράλληλα, η Ευρώπη αποσυνδέεται σταδιακά και πλέον θεσμικά από τη ρωσική ενέργεια. Η εξάρτηση δεν έχει μηδενιστεί: Το 2025 η Ρωσία εξακολουθούσε να αντιπροσωπεύει περίπου το 13% των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ, έναντι 19% το 2024. Όμως τον Ιανουάριο του 2026 τα κράτη μέλη ενέκριναν τη σταδιακή απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, με πλήρη κατάργηση του LNG από τις αρχές του 2027 και του αερίου μέσω αγωγών από το φθινόπωρο του ίδιου έτους.
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα στην κατάσταση πανικού του 2022. Έχει δημιουργήσει νέες εγκαταστάσεις LNG, έχει διαφοροποιήσει προμηθευτές και η Κομισιόν εκτιμά ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τον εφοδιασμό του χειμώνα 2026-27. Το ουσιαστικό ζήτημα, επομένως, δεν είναι ότι η Ευρώπη «ξεμένει» άμεσα από ενέργεια. Είναι ότι αναζητεί περισσότερες πηγές, περισσότερες διαδρομές και μεγαλύτερη δυνατότητα να μετακινεί ηλεκτρισμό από μία περιοχή στην άλλη όταν παρουσιάζονται ελλείψεις ή μεγάλες διαφορές τιμών. Εδώ αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον η Ανατολική Μεσόγειος.
Από ενεργειακό νησί σε δυνητικό εξαγωγέα
Η Κύπρος είναι σήμερα το τελευταίο κράτος μέλος της ΕΕ χωρίς ηλεκτρική σύνδεση με το ευρωπαϊκό σύστημα. Ο GSI σχεδιάζεται ακριβώς για να τερματίσει αυτή την απομόνωση. Το τμήμα Κρήτης-Κύπρου έχει μήκος περίπου 898 χιλιόμετρα, ενώ η σχεδιαζόμενη επέκταση Κύπρου-Ισραήλ θα προσθέσει άλλα περίπου 324 χιλιόμετρα. Η ονομαστική ικανότητα μεταφοράς είναι 1.000 MW, με αμφίδρομη ροή ηλεκτρικής ενέργειας.
Η ισχύς αυτή είναι εντυπωσιακή όταν συγκριθεί με το μέγεθος του κυπριακού συστήματος. Στις 23 Ιουλίου 2026 η Κύπρος κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ ζήτησης 1.372 MW. Ένα καλώδιο 1.000 MW δεν είναι συνεπώς συμπληρωματική λεπτομέρεια για την Κύπρο. Είναι υποδομή ικανή να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρισμού, επιτρέποντας τόσο μεγάλες εισαγωγές σε περιόδους έλλειψης, όσο και εξαγωγές όταν υπάρχει πλεονάζουσα παραγωγή. Και εδώ βρίσκεται ίσως το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της διασύνδεσης.
Η Κύπρος έχει πολύ περισσότερο ήλιο από όσο μπορεί σήμερα να αξιοποιήσει το απομονωμένο ηλεκτρικό της σύστημα. Οι περικοπές φωτοβολταϊκής παραγωγής έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά. Σύμφωνα με επεξεργασία των επίσημων δεδομένων του Διαχειριστή, μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουλίου 2026, περίπου 230 GWh φωτοβολταϊκής ενέργειας περιορίστηκαν, έναντι περίπου 178 GWh που διοχετεύθηκαν στο δίκτυο. Ο ίδιος ο Διαχειριστής δημοσιεύει πλέον καθημερινές αναφορές περικοπών ΑΠΕ. Χωρίς αποθήκευση και διασυνδέσεις, περισσότερα φωτοβολταϊκά δεν σημαίνουν αυτομάτως περισσότερη αξιοποιήσιμη ενέργεια. Με μία διασύνδεση, όμως, η πλεονάζουσα παραγωγή μπορεί, αντί να αποκόπτεται, να αποκτήσει αγοραστή.
Το αέριο ως «γέφυρα»
Στην ίδια εικόνα πρέπει να ενταχθούν τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει ήδη το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Κύπρο στρατηγικούς εταίρους στην προσπάθεια διαφοροποίησης των ευρωπαϊκών προμηθειών.
Η Κύπρος περνά, μάλιστα, από τη θεωρία στην παραγωγή. TotalEnergy και Eni έλαβαν τον Ιούλιο τελική επενδυτική απόφαση για τον «Κρόνο», με έναρξη παραγωγής το 2028 και στόχο περίπου 2,8 εκατ. τόνους LNG ετησίως. Το αέριο θα μεταφέρεται μέσω υποθαλάσσιου αγωγού στην Αίγυπτο, θα υγροποιείται στην Νταμιέτα και από εκεί θα διοχετεύεται και στην ευρωπαϊκή αγορά.
Αυτό αποδεικνύει τη νέα αξία της γεωγραφικής θέσης της Κύπρου, αλλά και τα όρια του επιχειρήματος. Το φυσικό αέριο δεν θα μεταφέρεται μέσω του GSI. Θα μπορούσε, όμως, σε βάθος χρόνου να χρησιμοποιείται και για ηλεκτροπαραγωγή στην περιοχή, με την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια να διοχετεύεται μέσω διασυνδέσεων.
Για την Αίγυπτο, μάλιστα, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Η χώρα διαθέτει τεράστιες υποδομές LNG, αλλά σήμερα αντιμετωπίζει πτώση της εγχώριας παραγωγής και έχει αναγκαστεί να εισάγει μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου. Η πραγματική προοπτική της Αιγύπτου ως εξαγωγέα ηλεκτρισμού προς την Ευρώπη συνδέεται περισσότερο με τις τεράστιες δυνατότητές της σε ηλιακή και αιολική ενέργεια και με το σχεδιαζόμενο καλώδιο GREGY προς την Ελλάδα, ισχύος έως 3.000 MW.
Το πραγματικό στοίχημα του GSI
Ο GSI, επομένως, δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως καλώδιο που θα καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες της Ευρώπης. Τα 1.000 MW είναι τεράστια ισχύς για την Κύπρο αλλά μικρή σε σχέση με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα. Η στρατηγική σημασία βρίσκεται αλλού.
Εάν συνδυαστούν ο GSI, το GREGY, οι ελληνικές διασυνδέσεις προς Βουλγαρία, Ιταλία και Βαλκάνια, η μεγάλη ανάπτυξη φωτοβολταϊκών και αιολικών στην Ανατολική Μεσόγειο και η διαθέσιμη παραγωγή φυσικού αερίου, δημιουργείται σταδιακά ένας νέος νότιος ενεργειακός διάδρομος προς την Ευρώπη.
Σε περιόδους χαμηλής παραγωγής στον βορρά ή στην Κεντρική Ευρώπη, η ενέργεια θα μπορεί να κινείται προς τα βόρεια. Σε περιόδους φθηνότερης ευρωπαϊκής παραγωγής, το ίδιο καλώδιο θα μπορεί να τροφοδοτεί την Κύπρο και αργότερα το Ισραήλ και ακόμα τον Λίβανο, τη Συρία και την Τουρκία. Η Τουρκία είναι μια τεράστια αγορά και θα μπορούσε να αποτελέσει έναν από τους στυλοβάτες του συστήματος, νοουμένου ότι θα ξεπεράσει τα προβλήματά της με το Ισραήλ και την Κύπρο.
Αυτό είναι το μεγάλο πλεονέκτημα των διασυνδέσεων. Όχι ότι εγγυώνται πάντοτε φθηνή ενέργεια, αλλά ότι αυξάνουν τις επιλογές.
Και ακριβώς επειδή η εποχή της ενεργειακής βεβαιότητας τελειώνει, είτε εξαιτίας πολέμων είτε εξαιτίας ξηρασίας, καυσώνων και ακραίων καιρικών φαινομένων, η δυνατότητα επιλογής αποκτά πλέον μεγαλύτερη οικονομική και γεωπολιτική αξία.
Υπό αυτή την έννοια, η κλιματική αλλαγή και οι γεωπολιτικές ανατροπές δεν αποδεικνύουν αυτομάτως ότι ο GSI είναι οικονομικά βιώσιμος. Αλλάζουν, όμως, τα δεδομένα πάνω στα οποία πρέπει να κριθεί η βιωσιμότητά του.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει στην Κύπρο ένα καλώδιο προς την Ελλάδα. Είναι και πόσο αξίζει για την Κύπρο να βρίσκεται, για πρώτη φορά, πάνω σε έναν ενεργειακό διάδρομο που ενδέχεται τις επόμενες δεκαετίες να συνδέει τον ήλιο και τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου με τις αγορές της Ευρώπης, της Εγγύς και της Μέσης Ανατολής.
Η λύση του Κυπριακού το κλειδί
Με λύση του Κυπριακού και ουσιαστική εξομάλυνση των σχέσεων Τουρκίας-Ισραήλ, ο ενεργειακός χάρτης της Ανατολικής Μεσογείου θα μπορούσε να αλλάξει εκ βάθρων. Η Τουρκία, με μια αγορά ηλεκτρισμού πολλαπλάσια εκείνων της Κύπρου και του Ισραήλ, και με υφιστάμενες ηλεκτρικές συνδέσεις προς την Ελλάδα και τη Βουλγαρία, θα μπορούσε να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως μεγάλος αγοραστής και ως δεύτερη πύλη της περιοχής προς την ευρωπαϊκή αγορά. Μια μελλοντική ηλεκτρική σύνδεση Κύπρου-Τουρκίας δεν θα χρειαζόταν μάλιστα να ανταγωνιστεί τον GSI. Αντίθετα, θα μπορούσε να τον συμπληρώνει, δημιουργώντας ένα πλέγμα διασυνδέσεων Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας-Τουρκίας. Την ίδια στιγμή, η επίλυση του Κυπριακού θα αφαιρούσε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά εμπόδια που αντιμετώπιζε επί χρόνια η ιδέα μεταφοράς ισραηλινού φυσικού αερίου προς την Τουρκία. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Κύπρος δεν θα ήταν πλέον το απομονωμένο άκρο του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος, αλλά ο κόμβος όπου θα συναντώνταν η ευρωπαϊκή, η τουρκική και η ενεργειακή αγορά της Ανατολικής Μεσογείου. Αυτό, βεβαίως, προϋποθέτει την ύπαρξη οράματος από τις πολιτικές ηγεσίες της Κύπρου, του Ισραήλ και της Τουρκίας, το οποίο δυστυχώς δεν υπάρχει εν αφθονία. Αυτό που υπάρχει και περισσεύει στην περιοχή μας είναι ένας ανόητος εθνικισμός, ο οποίος εμποδίζει κάθε σοβαρό σχεδιασμό για οικονομική ανάπτυξη προς όφελος των λαών μας.
