Παρόλο που η προσοχή και το ενδιαφέρον μας επικεντρώνεται αυτή την περίοδο στο Κυπριακό και το ελπιδοφόρο μήνυμα της εκλογής Έρχιουρμαν η οποία τρύπωσε ξανά την ελπίδα στην καρδιά μας για λύση του Κυπριακού με μια ομοσπονδιακή Κύπρο, οι δηλώσεις της εκπαιδευτικής συντεχνίας ΜΕ για μεγάλο πρόβλημα παραβατικότητας στα σχολεία μας το οποίο σίγουρα σχετίζεται με ναρκωτικά, μπούλινγκ, βία, βανδαλισμούς και τόσα άλλα που μαστίζουν τη σχολική κοινωνία, μας ώθησε να επανέλθουμε σε αυτό το πρόβλημα αφού σχετίζεται με τη νέα γενιά, την ελπίδα μας για το μέλλον της πατρίδας επειδή φαίνεται ότι είμαστε πολύ κοντά να περάσουμε την κόκκινη γραμμή. Επανερχόμαστε με μια μικρή μελέτη η οποία πιστεύω θα βοηθήσει τα μάλα να προλάβουμε πολλά από τα ως άνω παραστρατήματα των μαθητών και να είμαστε αρωγοί στην πορεία τους για το φως. Και ας μην ξεχνάμε ότι ο έφηβος μαθητής περνάει μια κρίσιμη περίοδο της ζωής του με πολλές δυσκολίες και κινδύνους να καραδοκούν. Το θέμα που αφορά προβλήματα των εφήβων μας πάντα παραμένει ενδιαφέρον λόγω της προκλητικά ελκυστικής φύσης του και σπουδαιότητάς του που συνοψίζεται επιγραμματικά στα λόγια του μεγάλου Πλάτωνα: «Όσο η νέα γενιά είναι και συνεχίζει να είναι καλώς διαπαιδαγωγημένη, το πολιτειακό καράβι μας θα είναι καλοτάξιδο. Διαφορετικά θα ήταν καλύτερα να μην μιλήσουμε για τις συνέπειες». Στο Α’ μέρος αυτής της μελέτης αναλύσαμε σημαντικές αλλαγές, σωματικές, διανοητικές και συναισθηματικές που επιδρούν καταλυτικά στη ζωή του εφήβου. Ζώντας στον μοντέρνο κόσμο της τεχνολογίας, έμφαση θα πρέπει να δίνεται στο «ξεδίπλωμα» της ικανότητας του εφήβου μέσω των διαφόρων εξειδικευμένων τεχνικών της εποχής μας για την απόκτηση ικανοτήτων σφαιρικής σκέψης. Οι εμπειρίες που προσφέρει αυτός ο τεράστια πολύπλοκος κόσμος αναγκαστικά αφήνουν το αποτύπωμά τους πάνω στην πνευματική και ηθική ζωή του νέου. Ως εκ τούτου είναι σημαντική η καθοδήγηση του εφήβου όχι μόνο γύρω από απόψεις αλλά και πώς τα διάφορα παρουσιαζόμενα προβλήματα θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν.
Ένας ακόμα σημαντικός τομέας καθοδήγησης που προκαλεί τρομερή ανησυχία αφορά την επιλογή καριέρας και τον μελλοντικό ρόλο του έφηβου στην κοινωνία. Είναι γι’ αυτό που ο έφηβος πρέπει να γίνει κοινωνός των διαφόρων πιθανοτήτων για τη μελλοντική του απασχόληση όπως και των ευκαιριών που θα του προσφερθούν.
Ένα κοινό χαρακτηριστικό των εφήβων είναι η αστάθεια που αφορά τα συναισθήματά τους καθώς και την ποικιλία των ενδιαφερόντων τους. Γίνονται περισσότερο κυκλοθυμικοί και υπερευαίσθητοι για τους εαυτούς τους αποφεύγοντας πολλές φορές τη συναναστροφή με άλλους. Αυτό το φαινόμενο πηγάζει βασικά από το γεγονός ότι ο έφηβος μαθητής γίνεται περισσότερο ευαίσθητος για τον εαυτό του ως άτομο ενώ ψάχνει απεγνωσμένα για προσωπική ταυτότητα. Είναι γι’ αυτό που ο ρόλος των καθηγητών και γονιών είναι να προσφέρουν αγάπη και στοργή που αδιαμφισβήτητα είναι η βασική τροφή στη διαδικασία της πλήρους και υγιούς ανάπτυξης του έφηβου ως ατόμου.
Είναι γι’ αυτό που ο ρόλος γονιών και καθηγητών είναι μεγάλης σπουδαιότητας όσον αφορά την εφηβική πορεία προς το φως και σίγουρα υπερβολική ανησυχία και υπερπροστατευτισμός ή πατροναριστικές τάσεις από μέρους των θα έχουν αντίθετα αποτελέσματα μια και δεν τον βοηθούν καθόλου στο ψάξιμο και στην ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του.Η σχέση μεταξύ του έφηβου και των γονιών, καθηγητών ή άλλων ενηλίκων είναι γεμάτη από δυσκολίες. Ο έφηβος δεκαεξάρης αισθάνεται σεξουαλικά ώριμος και προσπαθεί εναγωνίως να απελευθερωθεί από τον έλεγχο των ενηλίκων που όπως ο ίδιος πιστεύει τον καταπιέζει τα μέγιστα. Είναι γι’ αυτό που ο έφηβος τις πιο πολλές φορές απορρίπτει κάθε μορφή εξουσίας αισθανόμενος πικρία για τη στάση των γονιών οι οποίοι, είναι σίγουρος, δεν τον καταλαβαίνουν πλέον. Συνεπώς ο έφηβος «κλικάρεται» με νέους της ηλικίας του με τους οποίους μιλά την «ίδια γλώσσα» και το πιο σημαντικό βρίσκει κοινωνική αποδοχή.
Αυτή η επαφή και η ταύτιση με το συνομήλικο στοιχείο βοηθά τον έφηβο να απελευθερωθεί από τις απαγορεύσεις και τον έλεγχο και να ψάξει για περιπέτεια, για το νέο, το καινούργιο στη ζωή του. Ως εκ τούτου γίνεται κατανοητό ότι ο ρόλος της ομάδας στη ζωή του εφήβου είναι μεγάλης σπουδαιότητας επειδή πληρώνει σημαντικές κοινωνικές και ψυχολογικές ανάγκες οι οποίες βοηθούν τον νέο να ενεργεί με νέους τρόπους κοινωνικής συμπεριφοράς και να βρει την οδό που οδηγεί στην ανεξαρτησία του μέσω αποδεκτών τρόπων συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που χαρακτηρίζεται από βαθιά αγωνία και αβεβαιότητα. Ένα καλό σπίτι είναι ένα θετικότατο στοιχείο για τον έφηβο αφού προσφέρει πάνω από όλα συναισθηματική προστασία. Η στοργή και η υποστήριξη που προσφέρεται στον έφηβο από την οικογένειά του σίγουρα τον βοηθά να προσαρμοσθεί καλύτερα στον έξω κόσμο και με αυτό τον τρόπο το σπίτι πληροί την εκπαιδευτική του λειτουργικότητα παράλληλα με τα εφόδια που προσφέρει ένα καλό σχολείο. Εντούτοις πρέπει να τονισθεί προς απογοήτευση των γονιών ότι ακόμα και κάτω από τη στέγη ενός καλού σπιτιού ο έφηβος προτιμά να συζητά τα προβλήματά του με άτομα εκτός οικογένειας. Σ’ αυτό το στάδιο ο έφηβος περνά μέσα από τη φάση της ηρωοποίησης προτύπων και της αναζήτησης μοντέλων εκτός του άμεσου κοινωνικού του περιβάλλοντος και αυτό σίγουρα είναι σημαντικό μια και τον οδηγεί σε νέες πηγές ενδιαφερόντων. Παρ' όλα αυτά εάν η ζωή του νέου στο σπίτι είναι μίζερη υπάρχει περίπτωση να καταφύγει στην ονειροπόληση σαν μια φόρμα ισορροπίας. Η ονειροπόληση δεν είναι βλαβερή όσο βεβαίως ο έφηβος έχει επαφή με την πραγματικότητα και πατά γερά στο έδαφος. Το φαινόμενο της ονειροπόλησης μπορεί να παρατηρηθεί στην τάξη και οι καθηγητές πρέπει να βρίσκονται εν εγρηγόρσει για να βοηθήσουν και να καθοδηγήσουν τον έφηβο μέσα από τέτοιες φάσεις.
Στο μέρος Γ’ θα συνεχίσουμε με τον ρόλο και τη βοήθεια που μπορούν γονείς και καθηγητές να προσφέρουν στον έφηβο στην πορεία του προς το φως.
* ΒΑ, ΜΑ, PhD πρώην επιθεωρητή Μέσης Εκπαίδευσης και πρώτου λειτουργού Εκπαίδευσης, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού
