«Θεωρώ το κυπριακό πρόβλημα ως ένα "ανενεργό ηφαίστειο" από το 1974, το οποίο ωστόσο μπορεί ανά πάσα στιγμή να εκραγεί».
Γλαύκος Κληρίδης
Αντί εισαγωγής, ας μου επιτραπεί πρώτα να σταχυολογήσω από το διάσημο βιβλίο «Χαμένος παράδεισος, Σμύρνη 1922» του Τζάιλς Μίλτον (Τόμος Β’, σελ.103)
«Όταν έπεσε το σκοτάδι εκείνη την τρομερή Τετάρτη (13 Σεπτεμβρίου 1922), η προκυμαία ήταν ασφυκτικά γεμάτη από σχεδόν μισό εκατομμύριο πρόσφυγες. Αυτοί αντιμετώπιζαν τον πραγματικό κίνδυνο να καούν ζωντανοί, γιατί τώρα η φωτιά είχε φτάσει στην προκυμαία…η ζέστη ήταν τέτοια ώστε τα παλαμάρια όσων πλοίων βρίσκονταν κοντά στις αποβάθρες να αρχίσουν να καίγονται. Μπορούσες να διαλέξεις ανάμεσα σε τρεις τρόπους θανάτου: τη φωτιά που μαινόταν πίσω σου, τους Τούρκους που περίμεναν στα σοκάκια και τη θάλασσα που ανοιγόταν μπροστά σου».
Κι όμως, αυτή η περίφημη προκυμαία μέχρι και το πρώτο Σαββατοκύριακο του 1922 (2-3 Σεπτεμβρίου) έσφυζε από ζωή. Ήταν το οικονομικό κέντρο της πόλης, όπου η ελληνική αστική τάξη κυριαρχούσε στο εμπόριο, τη ναυτιλία και την κοινωνική ζωή, με πολυτελή κτήρια, καφενεία, ξενοδοχεία, σινεμά, κλαμπ και θέατρα να ορίζουν το αστικό τοπίο. Ακόμα κι όταν ο Κεμάλ, στις 26 Αυγούστου 1922, προκάλεσε την πλήρη κατάρρευση του ελληνικού μετώπου, σχεδόν κανένας Σμυρνιός δεν υποψιάστηκε τον επερχόμενο Αρμαγεδδώνα. Παραπλανήθηκαν οικτρά οι Έλληνες της Σμύρνης για δύο λόγους: (α) το Γενικό Επιτελείο υποστήριζε ψευδώς ότι ο ελληνικός στρατός είχε επιτύχει… σπουδαία νίκη και (β) η παρουσία των ξένων πλοίων στη Σμύρνη θεωρήθηκε αποτρεπτικός παράγων για πολεμικές συγκρούσεις εντός της πόλης.
Ερχόμαστε τώρα έναν αιώνα μετά, στην Κύπρο. Όπως ήκμαζε η Σμύρνη τη δεκαετία του 1920, έτσι ακμάζει και η Κύπρος τη δεκαετία του 2020. Το κατά κεφαλήν πραγματικό εισόδημά μας, που είναι το κύριο κριτήριο για το βιοτικό επίπεδο, έχει φτάσε σε ιστορικά ύψη. Η ελίτ της Κύπρου, επηρεασμένη από τη χλιδή, οικονομικά συμφέροντα και τις εθνικιστικές ιαχές του Αρχιεπισκόπου, ουσιαστικά τάσσεται υπέρ της συνέχισης του στάτους κβο. Δεν έχει συνειδητοποιεί το ζοφερό μέλλον μας με άλυτο το Κυπριακό. Δυστυχώς, η απώλεια αντίληψης του κινδύνου της συνέχισης του στάτους κβο από την ελίτ καλλιεργείται από τα ΜΜΕ και ενσταλάζει στην υπόλοιπη κυπριακή κοινωνία. Και όπως οι Σμυρναίοι έτρεφαν την ψευδαίσθηση αρχάς του Σεπτέμβρη 1922 ότι ήταν όλα μέλι-γάλα, έτσι και ένα μεγάλο ποσοστό Κυπρίων, εν έτει 2026, πλανάται πλάνην οικτράν πιστεύοντας ότι το στάτους κβο είναι μια ικανοποιητική λύση, για να μην πω αρμονική ή, ακόμα, ιδανική λύση. Ο Γλαύκος Κληρίδης ήθελε να προσγειώσει όλους εκείνους που αδιαφορούν για τις συνέπειες του στάτους κβο, τονίζοντας ότι η «μη λύση» δεν σημαίνει ασφάλεια, καθώς το ηφαίστειο-Κυπριακό μπορούσε να ενεργοποιηθεί ανά πάσα στιγμή, προκαλώντας, mutatis mutandis, μια νέα Μικρασιατική Καταστροφή.
Να τονίσω άραγε ότι υπάρχει πάντα ο κίνδυνος, έστω μικρός, μιας στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας; Παρά το γεγονός ότι και οι δυο είναι μέλη του ΝΑΤΟ, η κλιμάκωση της ρητορικής, οι διεκδικήσεις για την υφαλοκρηπίδα, τα χωρικά ύδατα, ή αποστρατιωτικοποίηση των νησιών δημιουργούν ένα ρευστό περιβάλλον, όπου ένας λανθασμένος υπολογισμός, ακόμα κι ένα ατύχημα, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη σύρραξη. Πριν λίγες μέρες η Τουρκία ανακοίνωσε NAVTEX στο Αιγαίο διαρκείας δύο χρόνων! Σε μια απευκταία πολεμική σύγκρουση, η Τουρκία θα προχωρήσει να καταλάβει όλη την Κύπρο για να έχει ισχυρότατη διαπραγματευτική δύναμη μετά το τέλος των εχθροπραξιών.
Μακροπρόθεσμα, αν παραμείνει άλυτο το Κυπριακό, ο πληθυσμός στον βορρά θα ξεπεράσει πολύ εκείνο του Νότου λόγω της εισροής των εποίκων από την Τουρκία. Ενδεικτική είναι η αύξηση του πληθυσμού της Κερύνειας από 3.500 κατοίκους πριν την εισβολή σε 65.000 σήμερα. Η τουρκοκυπριακή κοινότητα, που είναι ήδη είδος υπό εξαφάνιση, δεν θα επιβιώσει. Οι νέοι γείτονές μας, οι Τούρκοι, είναι πολύ διαφορετικοί από τους Τουρκοκυπρίους και είναι αμφίβολο αν θα έχουμε επαφές καθόλου που θα εμπέδωναν την ειρηνική συνύπαρξη. Οι Τουρκοκύπριοι είναι κοσμικοί και ξεχωρίζουν από τους Τούρκους, με τα προτερήματα του οίκτου και της ευγνωμοσύνης. Έχουν επίσης αγαθότερο χαρακτήρα από τους Τούρκους, βοηθούν τους συνανθρώπους τους που έχουν ανάγκη και ποτέ δεν ξεχνούν τη γενναιοδωρία που τους έχει δείξει κάποιος, έστω κι αν είναι εχθρός.
Μακροπρόθεσμα, επίσης, δεν μπορεί ν’ αποκλειστεί ο κίνδυνος μαζικής μετανάστευσης των Ε/Κ σε άλλες χώρες της ΕΕ λόγω ανασφάλειας ή κατάρρευσης της οικονομίας που μπορεί να προκληθεί από μεθοριακές συγκρούσεις. Θα είναι αδύνατο για εμάς, χωρίς την παρουσία στρατιωτών του ΟΗΕ, να προστατεύσουμε σύνορα 180 χιλιομέτρων με την Τουρκία. Η εκροή Ε/Κ σε συνδυασμό με την εισροή Τούρκων θα άλλαζε άρδην τα δημογραφικά δεδομένα και τότε η Τουρκία θα πίεζε την ενσωμάτωση της Κύπρου μέσω δημοψηφίσματος, κατά το πρότυπο της Αλεξανδρέττας το 1939.
Συμπερασματικά, για να αποφύγουμε αυτή τη θανατερή τροπή των εξελίξεων, θα πρέπει πάση θυσία να επιτευχθεί μια λύση. Η μόνη εφικτή λύση που μπορεί να διασφαλίσει την πολιτική ισότητα και τη σταθερότητα είναι η ΔΔΟ. Πρωτίστως, να υποδείξουμε στους ιεράρχες μας να περιοριστούν στα πνευματικά τους καθήκοντα και να τερματίσουν την έντεχνη προπαγάνδα τους υπέρ της λύσης δύο κρατών. Κάποιος επιτέλους πρέπει να τους υπενθυμίσει ότι το μητρώο τους είναι βεβαρημένο διότι φέρουν τη μεγαλύτερη ευθύνη για τον αφελληνισμό της βόρειας Κύπρου. Ας υποδείξουμε επίσης στους πολιτικούς που υπονοούν ότι με το στάτους κβο θα είναι όλα μέλι-γάλα ότι ζουν σε άλλον κόσμο. Εκτός, βέβαια, κι αν συγχύζουν το μέλι με το όξος και το γάλα με τη χολή, οπότε περισώζουν την οξύνοιά τους.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
