Πριν από ενάμιση αιώνα ο Άγγλος συγγραφέας και δοκιμιογράφος Σάμιουελ Τζόνσον σε ένα από τα αποφθέγματά του διατύπωσε την άποψη ότι «Ο πατριωτισμός είναι το τελευταίο καταφύγιο των απατεώνων». Όπως όλοι οι αφορισμοί, έτσι και αυτός περιέχει το στοιχείο της ακρότητας και της υπερβολής. Ωστόσο αν αναζητήσει κάποιος γεγονότα να στηρίξει τη φράση του Τζόνσον καθόλου δεν θα δυσκολευτεί. Αντίθετα, μάλιστα. Πίσω από τις πατριωτικές κορώνες κρύβονται προθέσεις και ενέργειες που όζουν και ο πατριωτισμός είναι μόνο το προκάλυμμα. Το ότι αυτή η φράση ειπώθηκε τόσα χρόνια πριν δεικνύει ότι το φαινόμενο είναι διαχρονικό, εφαρμόστηκε αποτελεσματικά κατ’ επανάληψη και αποτελεί τη συνταγή για επίτευξη στόχων σκοτεινών και ύποπτων.
Η σύγχρονη ιστορία του Κυπριακού είναι γεμάτη από περιπτώσεις πολιτικών που στήριξαν τις καριέρες τους εκμεταλλευόμενοι τα πατριωτικά αισθήματα του κόσμου, που όχι μόνον αναρριχήθηκαν σε υψηλά αξιώματα αλλά και πλούτισαν σε βάρος των υπολοίπων. Ένα από τα πολλά παραδείγματα αποτελεί το Κυπριακό Επενδυτικό Πρόγραμμα. Με πρόσχημα το «εθνικό συμφέρον» χαράχτηκαν πολιτικές που λειτούργησαν ως εφαλτήριο για κομματικές και οικονομικές σταδιοδρομίες.
Από την πρώτη στιγμή που ξέσπασε το σκάνδαλο με το περιβόητο βίντεο, η κυβέρνηση βρέθηκε σε αδύνατη θέση και προσπάθησε να αποπροσανατολίσει μετατοπίζοντας το θέμα από την ουσία. Έτσι κατέφυγε στη δοκιμασμένη μέθοδο που μετέρχεται όταν στριμωχτεί και δεν διαθέτει επιχειρήματα και ανακάλυψε το αφήγημα του υβριδικού πολέμου: Το βίντεο είναι φτιαχτό με χαλκευμένο περιεχόμενο, ετοιμάστηκε από υπηρεσίες των εχθρικών χωρών Ρωσίας και Τουρκίας που μας επιβουλεύονται. Η ερμηνεία είναι λογικοφανής, απευθύνεται στον πατριωτισμό και μπέρδεψε την κοινή γνώμη.
Όμως τι πάει να πει «πατριώτης; Στην αντίληψη των ακροδεξιών, που πιστεύουν ότι τον έχουν μονοπώλιο, πατριωτισμός σημαίνει φυλετική ανωτερότητα, υποτίμηση του πολιτισμού των ξένων, μίσος εναντίον των μεταναστών, ακραίος εθνικισμός και συντηρητισμός.
Ή μήπως πατριώτης είναι αυτός που αγαπά τον τόπο που γεννήθηκε, τα μέρη που πέρασε τα παιδικά του χρόνια, τους ανθρώπους που έζησε, τις γνώριμες εικόνες και μυρωδιές; Αγάπη προς την πατρίδα δεν σημαίνει αίσθηση ανωτερότητας απέναντι στους ξένους ή υποτίμηση της κουλτούρας τους. Η γνήσια και υγιής αγάπη προς τον τόπο σου είναι αναμενόμενη και φυσική, δεν προβάλλεται με τυμπανοκρουσίες. Ο καθένας μας είναι πατριώτης, όλοι μας αγαπούμε τον τόπο μας. Συνεπώς η υπερπροβολή αυτής της αγάπης με τη μορφή του πατριωτισμού εμβάλλει σε υποψίες. Συνήθως αυτοί που τον διακηρύσσουν παντοιοτρόπως τον χρησιμοποιούν ως μανδύα γιατί έχουν κάτι να κρύψουν και δεν τολμούν να αποκαλύψουν τα πραγματικά τους σχέδια. Οι πύρινοι λόγοι και οι εθνικιστικές εξάρσεις είναι απλά προπέτασμα καπνού.
Η εκμετάλλευση του πατριωτισμού συνιστά πατριδοκαπηλία αλλά προσφέρει πολύ δυνατά επιχειρήματα που εύκολα πείθουν αφού πρόκειται για το «συμφέρον της πατρίδας». Φέρνει δε αυτούς που τα χρησιμοποιούν σε πλεονεκτική θέση απέναντι στους άλλους που απευθύνονται απλά στη λογική. Ακόμα αφοπλίζει όποιον ενδεχομένως αμφισβητήσει τους «πατριώτες» με τον χαρακτηρισμό του «προδότη» που εύκολα ανασύρουν προκειμένου να ικανοποιήσουν τα όποια σχέδιά τους. Υπό τον φόβο αυτής της κατηγορίας και του κοινωνικού στίγματος που συνεπάγεται, οι αντιρρήσεις υποχωρούν και οι «πατριώτες», συνεπικουρούμενοι από την Εκκλησία, πραγματοποιούν τους σκοπούς τους. Έτσι όταν ένας πολιτικός πιεστεί και βρεθεί σε δύσκολη θέση, ο πατριωτισμός είναι που θα τον απαλλάξει και θα τον βάλει και στην αντεπίθεση όπως η επίρριψη όλων των ευθυνών στην «τουρκική αδιαλλαξία». Έτσι οι πολιτικές που στηρίζονται στην καινοφανή θεωρία της ανάπτυξης δύναμης αποτροπής, δηλαδή της αντιμετώπισης της Τουρκίας με στρατιωτικά μέσα –αν είναι δυνατόν-και που απαιτούν εξοπλισμούς πολλών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ με όλα τα οφέλη που συνεπάγονται, δηλαδή μίζες, χαράσσονται και γίνονται αποδεκτές στο όνομα του πατριωτισμού.
Όποτε λήφθηκαν μεγάλες αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο για ανάληψη πρωτοβουλιών και δράσεων υπό το κράτος της συναισθηματικής πατριωτικής φόρτισης, και με μοναδικό κριτήριο τον «πατριωτισμό» όπως τον αντιλαμβάνονται μερικοί, αυτές οδήγησαν σε μεγάλες συμφορές και επισώρευσαν πολλά δεινά στον τόπο από τα οποία ακόμη υποφέρουμε. Αυτό συνέβη σε πολλές περιπτώσεις της ιστορίας του Ελληνισμού.
