Η οργή ήταν πάντα καθοριστικός παράγοντας στην εξέλιξη της Ιστορίας. Ίσως ένας από τους πιο καθοριστικούς, από την αρχαιότητα. Στους τελευταίους αιώνες, ήταν καθοριστική π.χ. στην αμερικανική, τη γαλλική και τη ρωσική επανάσταση, στους δύο παγκοσμίους πολέμους, ακόμη και στη μακροχρόνια μεταπολεμική σύγκρουση Εβραίων και Παλαιστινίων. Όλα με άρωμα οργής.
Η οργή όμως, είναι πολλών ειδών. Πρώτα απ’ όλα, υπάρχει η διάκριση ανάμεσα στην ειλικρινή οργή και τη «μεθοδευμένη». Για παράδειγμα, η οργή των Γάλλων για τις απελπιστικές συνθήκες καθημερινής ζωής και τις ανελεύθερες συνθήκες που επικρατούσαν στη χώρα το 1789 είναι ένα πράγμα. Η επικοινωνιακή «οργή» του Μουσολίνι και του Χίτλερ μπροστά στα ακροατήριά τους – που μετέτρεπαν τη δυσαρέσκεια της κοινωνίας σε επιθετικότητα – είναι άλλο πράγμα.
Επίσης, υπάρχει η οργή του τύπου «δεν μου αρέσει το Χ, θέλω να δημιουργήσω το Ψ», που διακρίνει όλες τις μεγάλες επαναστάσεις. Και υπάρχει και η οργή του τύπου «δεν θέλω να γίνει το Ψ, θέλω να το σταματήσω και να μείνω στο Χ». Συνήθως αυτού του είδους η οργή πάει χέρι-χέρι με τον συντηρητισμό και τη μη πρόοδο.
Ίσως η χειρότερη μορφή οργής είναι αυτή που γίνεται μέσο για χειραγώγηση των πολλών από τους λίγους.
Η κυρία Ολγκίν
Παρά το γεγονός ότι οι Τατάρ και Χριστοδουλιδης είχαν φέρει τη Μαρία Άνχελα Ολγκίν στα όριά της αρκετά νωρίς, η απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ δεν μπορούσε να εκδηλώσει την οργή της. Ήταν υποχρεωμένη να σπαζοκεφαλιάζει για να βρίσκει διόδους ανάμεσα στις νάρκες που έσπερναν στο διάβα της οι δύο συνομιλητές της. Γιατί, όπως λέει και ο Γκουτέρες, ο ΟΗΕ δεν υπόσχεται έναν παραδεισένιο κόσμο, υπόσχεται να προσπαθεί αυτός ο κόσμος να μη γίνει κόλαση.
Αυτά που είχε καταλάβει η κυρία Ολγκίν από την αρχή, έγιναν σαφώς πιο ορατά με την εκλογή Έρχιουρμαν. Από την επομένη, είχε αρχίσει μια ενορχηστρωμένη διοχέτευση στα ελληνοκυπριακά ΜΜΕ «πληροφοριών» ότι ο «νέος κατοχικός ηγέτης είναι το ίδιο πράγμα με τον Τατάρ». Τα πράγματα επιδεινώθηκαν όταν η άρνησή μας για άνοιγμα έστω και ενός οδοφράγματος πήρε διαστάσεις καθαρής υπόσκαψης της αποστολής της. Δύο επιπλέον πράγματα την οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι ο Ν. Χριστοδουλίδης δεν έχει την πρόθεση να δημιουργήσει συνθήκες συνεννόησης:
(α) Η προσπάθεια προσωπικής της υπόσκαψης πήρε διαστάσεις απειλών και συστηματικής αποδόμησής της, μέσω φίλιων προς τον Ν. Χριστοδουλίδη ΜΜΕ. Το δηλητήριο άγγιζε ακόμη και το ποιους συναντά και με ποιους μιλά.
(β) Από την αρχή της προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε., ο Ν. Χριστοδουλίδης δημιούργησε ένα πλέγμα δράσεων που να «απομονώνουν» την Τουρκία. Χρησιμοποιεί την προεδρία ως εργαλείο παγώματος των ευρωτουρκικών σχέσεων.
Αυτό το τελευταίο εισέπραξε η κυρία Ολγκίν και στην τελευταία επίσκεψή της στην Άγκυρα. Πάνω-κάτω άκουσε ένα «με αυτή τη συμπεριφορά της ελληνοκυπριακής ηγεσίας ζητάς από εμάς δείγματα ελαστικότητας;».
Ο Ν. Χριστοδουλίδης
Αντί οργής, η κυρία Ολγκίν έδωσε μια συνέντευξη και έγραψε ένα άρθρο, όπου επικοινωνώντας απευθείας με τους Ελληνοκυπρίους και τους Τουρκοκυπρίους είπε πολλά σημαντικά πράγματα. Με διπλωματικότητα, είπε ότι οι επικείμενες βουλευτικές εκλογές και η κυπριακή προεδρία στην ΕΕ δεν αφήνουν πολλά περιθώρια ενασχόλησης της ελληνοκυπριακής πλευράς με το Κυπριακό.
Στην πραγματικότητα ήθελε να πει: «προκειμένου να μη δυσαρεστήσει τους οπαδούς του (εντός και εκτός ΕΛΑΜ) παραμονές των εκλογών, ο Ν. Χριστοδουλίδης δεν θέλει ούτε ένα οδόφραγμα να ανοίξει· και προκειμένου να ‘γωνιάσει’ την Τουρκία, χρησιμοποιεί την προεδρία ως φρένο για τις ευρωτουρκικές σχέσεις». Αλλά δεν το είπε. Έδωσε τόπο στην οργή, ως όφειλε…
Ο Ν. Χριστοδουλίδης, γνωρίζοντας ότι η κυρία Ολγκίν δεν θα ανταπέδιδε τις ύβρεις, χαρακτήρισε «γελοία» τα επιχειρήματά της. Η «οργή» του ήταν η «οργή» που δίνει το σύνθημα: «Αρχίζει επισήμως η περίοδος αντι-Ολγκίν. Θα της κάνουμε ότι κάναμε σε όλους τους δεκάδες προκατόχους της, απεσταλμένους και αντιπροσώπους των Γ.Γ. του ΟΗΕ».
Κάπως έτσι, διασφαλίζουμε τρία πράγματα:
1. Ότι θα πάμε στις βουλευτικές εκλογές χωρίς συμβολιστικές «απώλειες» στο Κυπριακό. Τονώνεται το εθνικό αίσθημα «αντίστασης» και υποβοηθούνται τα εθνοπρεπή κόμματα (κυρίως το ΕΛΑΜ, αλλά δευτερευόντως και το ΔΗΚΟ).
2. Σημαντικό: Έτσι το κυπριακό δεν θα είναι στην ατζέντα των βουλευτικών. Αυτό αφήνει να βγει στον αφρό η θεματολογία που ευνοεί τους «αντισυστημικούς» - από το μεταναστευτικό μέχρι τη διαφθορά. Κερδισμένο το ΕΛΑΜ, αλλά και το «Άλμα»· γιατί διακαής πόθος του Ν. Χριστοδουλίδη είναι η συμπόρευση του ΑΚΕΛ με τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη στις επόμενες προεδρικές – τον οποίο θεωρεί ότι κερδίζει κατά κράτος σε ένα δεύτερο γύρο.
3. Μένουμε ανενόχλητοι στη διαχείριση της προεδρίας της Ε.Ε. με αντιτουρκικό πρόσημο. Δεν θα έχουμε στα πόδια μας την κυρία Ολγκίν να μας «πιέζει» για δείγματα συνδιαλλαγής και ήπιες πολιτικές. Και μετά τον Ιούνιο βλέπουμε…
Ο Γκουτέρες στήριξε αμέσως και πλήρως την κυρία Ολγκίν, έναντι της επίθεσης Χριστοδουλίδη. Όμως, πραγματικός νικητής στο όλο σκηνικό είναι ο Ν. Χριστοδουλίδης. Έχει μπροστά του μήνες να εφαρμόζει ανενόχλητος την πολιτική του. Δίνοντας, μάλιστα, την εντύπωση ότι «το κυπριακό δεν πέθανε» - μέσα από συναντήσεις α-νόητες και ανούσιες με τον Έρχιουρμαν, και μέσα από τις συναντήσεις κωφών μεταξύ των διαπραγματευτών.
Η κυρία Ευθυβούλου
Ένα άλλο ξέσπασμα οργής των ημερών ήταν εκείνο της εισαγγελέως Πωλίνας Ευθυβούλου. Σε συνέντευξη τύπου μετά την απόφαση για Συλλούρη και Τζιοβάνη, εμφανίστηκε οργισμένη κατά της κοινωνίας, η οποία αποδίδει την αθώωση σε σκοπιμότητες – ή έστω σε ανικανότητα – της Γενικής Εισαγγελίας.
Προφανώς η κυρία Ευθυβούλου ανέλαβε να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά, αντί της ηγεσίας της Γενικής Εισαγγελίας. Μπορεί η οργή της για όσα λέγονται και γράφονται – ιδιαίτερα στα ΜΚΔ – για σκοπιμότητες κ.λ.π. να είναι δικαιολογημένη. Αλλά:
Ι. Δεν ήταν δική της ευθύνη η όποια αιτιολόγηση του τι έγινε και τι δεν έγινε. Ήταν των προϊσταμένων της.
ΙΙ. Όταν υπάρχει οργή στην κοινωνία για τον τρόπο που λειτουργεί το σύστημα, ένας θεσμός δεν απαντά με οργή κατά της κοινωνίας. Αναλαμβάνει πρωτοβουλίες ώστε οι νομικές στρεβλώσεις να αρθούν. Εάν και εφόσον κάνει το πρώτο αντί το δεύτερο, ο θεσμός και οι ηγέτες του είναι διπλά υπόλογοι.
ΙΙΙ. Όταν αυτοί που ηγούνται ενός θεσμού έχουν χαμένη από χέρι την έξωθεν καλή μαρτυρία, είναι καταδικασμένοι να αποτύχουν. Ο Γενικός και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας ήταν μέλη ενός Υπουργικού Συμβουλίου που είναι για χρόνια υπό κρίση για πολλά σκάνδαλα. Για την κοινωνία – ορθά ή λανθασμένα – η διαπλοκή και η σκοπιμότητα του διορισμού τους ήταν και είναι προφανής. Ακόμη κι αν μετατραπούν από εδώ και πέρα σε αποτελεσματικούς και ακέραιους αγγέλους, είναι καταδικασμένοι. Είτε αρέσει είτε όχι, ο θεσμός μόνο με την αποχώρησή τους μπορεί να αναταχθεί.
Η κυρία Ευθυβούλου απέδειξε για άλλη μια φορά πως η οργή μπορεί να είναι κακός σύμβουλος: εκτός των πιο πάνω και για τον επιπλέον λόγο ότι στη συνέντευξη Τύπου είπε πράγματα (π.χ. για τον χειρισμό των μαρτύρων) που εγείρουν άλλα δέκα θέματα-παραλείψεις.
Εν τέλει, στην Κύπρο η οργή –εντός ή εκτός εισαγωγικών– συνήθως δεν παράγει θετικά αποτελέσματα. Ούτε στο κυπριακό, ούτε σε εσωτερικά θέματα. Ακόμη και η γνήσια οργή των πολιτών, π.χ. για τα θέματα διαπλοκής και διαφθοράς, είναι αμφίβολο αν θα παραγάγει κάτι περισσότερο από κράνη στο Κοινοβούλιο.
Το Καλάθι
• …με τις ελπίδες (1): Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ (που ελέγχεται από τον Τραμπ!) ακύρωσε τους δασμούς που επέβαλε ο Αμερικανός Πρόεδρος στις εισαγωγές. Θεώρησε όλα εκείνα τα διατάγματα ως εκτός των αρμοδιοτήτων του. Μπορεί κάποια στιγμή οι νομικοί του σύμβουλοι να βρουν τρόπο να τους επαναφέρουν· αλλά το σημαντικό είναι ότι το checks and balances, μια θεμελιώδης αρχή της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, μπορεί ακόμη και στις ΗΠΑ του Τραμπ να λειτουργεί – έστω μερικώς. Η δημοκρατία αντιστέκεται.
• …με τις ελπίδες (2): Επειδή φτάσαμε στο σημείο να νιώθουμε ανακούφιση όταν τα πράγματα δεν επιδεινώνονται, η συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν (και οι αρκετές συμφωνίες χαμηλής πολιτικής που υπογράφηκαν στη διακυβερνητική) ήταν μια θετική εξέλιξη. Όσο οι γραμμές διαλόγου και συνεννόησης παραμένουν ανοιχτές, δικαιούμαστε να ελπίζουμε.
• …με τις ελπίδες (3): Η απογοήτευση της κοινωνίας για τη δικαστική απόφαση συνέπεσε με τα μηδενικά αποτελέσματα στο Κυπριακό. Τα θετικά: (1) Όλο και περισσότεροι πολίτες συνειδητοποιούν πως η παραπομπή των δύο σε δίκη ήταν η βαλβίδα εκτόνωσης, για να μην τα βάλουμε με τους πρωταγωνιστές. (2) Διαπλοκή/ διαφθορά και κυπριακό δεν είναι δυο ξεχωριστά προβλήματα. Έχουν την ίδια ομάδα παρακράτους-παρονομαστή.
