Της Χάρις Χαραλάμπους*
Το προσέξατε κι άλλοι ότι τα λύματα που χαρακτηρίζουν το κυπριακό πολιτικό σύστημα έχουν πλέον αρχίσει να φτάνουν μέχρι τα γόνατα μας, αν όχι και πιο ψηλά; Αν κάποιος δεν μπορεί ακόμη να τα δει, τουλάχιστον κάτι θα έχει πιάσει η μύτη του, ή έστω τα αυτιά του από τις διαμαρτυρίες όσων τα αντιλαμβάνονται και τα απεχθάνονται πλήρως. Όσοι προσποιούνται ότι δεν συμβαίνει κάτι, τότε μάλλον έχουν το κεφάλι τους κλεισμένο σε μια τρύπα και νομίζουν, λανθασμένα, ότι το σκότος που τους περιτριγυρίζει είναι μια απόλυτα φυσιολογική πραγματικότητα. Σας έχω νέα: το πρόβλημα θα χειροτερεύει μέχρι τα λύματα να μας πνίξουν όλους, εκτός αν αρχίσει άμεσα ο καθαρισμός του βόθρου.
Απολογούμαι για την παραστατική περιγραφή με την οποία ξεκινά αυτό το κείμενο, αλλά δεν μας παίρνει άλλο να κρυβόμαστε. Έγκριτοι Συνταγματολόγοι ήδη μας παίζουν καμπάνες, ότι το (παρα)κράτος μας ζει με δανεικό χρόνο. Το «δίκαιο της ανάγκης», που από το 1964 έχει θρέψει βολέματα, διαφθορά και διαπλοκή μέχρι που έχουν μετατραπεί σε Λερναία Ύδρα, θα μας πάει μόνο μέχρι ενός σημείου. Το Κυπριακό πρόβλημα, στη μετά-1974 μορφή του, έχει μπει στην... εμμηνόπαυση, και πολλές γυναίκες ξέρουν καλά τι πάει να πει αυτό. Στην εμμηνόπαυση, ένα σώμα αρχίζει να βιώνει άμεσα ένα ανεπιθύμητο, οργανικό πισωγύρισμα για το οποίο χρειάζονται συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Το οργανικό, πολιτικό πισωγύρισμα της Κύπρου ήδη έχει ξεκινήσει και δεν φαίνεται να λαμβάνει την απαραίτητη θεραπεία. Οι άνδρες πολιτικοί που έχουν δημιουργήσει και συντηρούν το πρόβλημα κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν ή δεν τους αφορά και λόγω αυτής της απαξιωτικής στάσης τους, όντως δεν καταλαβαίνουν.
Τόσο σε συνέντευξή του στην Κατερίνα Ηλιάδη (https://www.politis.com.cy/politis-news/politiki/995051/o-kwstas-paraskefa-ghia-to-kipriako-syntaghma-odighithikame-se-proedriki-pantokratoria), όσο και σε διαζώσης εκδήλωση που διοργάνωσε το Τμήμα Νομικής του Πανεπιστημίου Κύπρου (ΠΚ) στις 30 Μαρτίου 2026, και η οποία τράβηξε πλήθος κόσμου, ο Δρ Κώστας Παρασκευά, πρόεδρος του εν λόγω Τμήματος Κύπρου, αναφέρεται στην προβληματική «μόνιμη προσωρινότητα» της συνταγματικής εκκρεμότητας που κουβαλούμε εδώ και 62 χρόνια. Οι πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας κάνουν τεράστια θυσία από το 1964, ανεχόμενοι το κράτος τους να λειτουργεί εκτός συνταγματικού πλαισίου; Σε ποιο μάθημα στα σχολεία μας διδάσκεται, άραγε, από το κρίσιμο ζήτημα ώστε να το έχουν υπόψη τους οι μέλλοντες ψηφοφόροι όταν αποφασίζουν ποιοι και ποιες μπορούν να ηγηθούν του τόπου;
Τι σημαίνει να μπαίνει κάποιος στη φυλακή; Ως ιδέα, ένα σωφρονιστικό ίδρυμα αποτελεί σύμβολο αυστηρής τιμωρίας για όσους έχουν παραβιάσει τους νόμους ενός τόπου, και αποκλεισμού των καταδικασθέντων από τον υπόλοιπο κόσμο ώστε να μην αποτελούν κίνδυνο για τους γύρω τους. Ιδανικά, ένα σωφρονιστικό ίδρυμα επιτελεί και το σκοπό του να βοηθήσει τους καταδικασθέντες, όπου υπάρχει πραγματική δυνατότητα για προσωπική διόρθωση και βελτίωση (αναμόρφωση), να επανενταχθούν και να επανασυνδεθούν με το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Ένα κοινωνικό σύνολο που οφείλει να δίνει δεύτερες ευκαιρίες, σε πλαίσια όπου οι καταδικασθέντες μπορούν να απασχοληθούν και να λειτουργήσουν αποτελεσματικά χωρίς να δημιουργούνται κωλύματα από «σκιές» του παρελθόντος τους.
Με την όλο και πιο εμφανή σήψη και απουσία βασικών θεσμών και μηχανισμών, η Κυπριακή Δημοκρατία, όπως διαφεντεύεται μόνο από τους Ελληνοκυπρίους, προφανώς δυσλειτουργεί, παραβιάζοντας το ίδιο της το (αρχικό) Σύνταγμα με τα θεσμικά αντίβαρα και ισοζύγια (checks and balances) που το χαρακτήριζαν, και πλέον αποτελεί απειλή για την ευημερία και προστασία των πολιτών της. Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν με αυτό το κράτος που χρήζει άμεσου σωφρονισμού; Μήπως πρέπει να το στείλουμε σε κάποιου είδους «φυλακή κρατών» ώστε να μάθει, και να χωνέψει επιτέλους, τι εστί διαφάνεια, έλεγχος και λογοδοσία σε καθημερινή βάση, όχι με τη συχνότητα των ετήσιων εορταστικών παρελάσεων; Για την αναμόρφωση αυτή βασικό ρόλο θα παίξει η επιμόρφωση στη χρησιμότητα των θεσμικών αντιβάρων, καθώς αποτελούν ηθικοπλαστικά εργαλεία για την ανάπτυξη του αισθήματος της ευθύνης.
Στην εκδήλωση του Τμήματος Νομικής του ΠΚ μάθαμε ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες (ειδικό μέρος) που κατοχυρώνει το Σύνταγμα επηρεάζονται από τη δυσλειτουργική κατανομή εξουσιών (γενικό μέρος) που άρχισε το 1964, ότι το αρχικό Σύνταγμα δεν επιτρέπει στον Πρόεδρο να επιβάλει τις δικές του επιλογές στο Υπουργικό Συμβούλιο (φανταστείτε τώρα τι θα γινόταν με την Υπουργό Γεωργίας Μαρία Παναγιώτου αν ξαφνικά αποκτούσαμε Τουρκοκύπριο/α Αντιπρόεδρο με έγνοια για το περιβάλλον και δικαίωμα βέτο), ότι δεν μπορεί η Βουλή να ασκήσει πλήρως το ρόλο της λόγω στρεβλώσεων και κολοβών ρυθμίσεων, ότι χρειαζόμαστε Μόνιμη Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος. Θέλετε κι άλλα;
Εννοείται πως θα μπορούσαν να πράγματα να είναι πολύ πιο απλά. Εάν το «δίκαιο της ανάγκης» είναι όντως προσωρινό και οδεύει προς τη λήξη του, με τη λύση και επανένωση του νησιού μας προ των πυλών, και εάν η διεφθαρμένη και διαπλεκόμενη πραγματικότητά μας φτάνει στο τέλος της επειδή στο τιμόνι του κράτους δεν βρίσκεται ένας παντοκράτορας με ροπή προς κατάχρηση των εξουσιών του, αλλά ένας άνθρωπος που αντιλαμβάνεται τη βαρύτητα της ευθύνης που ζήτησε να του αναθέσει με τη ψήφο του ο λαός, τότε να μην αγωνιούμε τόσο πολύ. Ο νυν Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι έντιμος, τηρεί αυτά για τα οποία δεσμεύθηκε, χαρακτηρίζεται από πολιτική ωριμότητα και στέρεο ηθικό υπόβαθρο, δεν θεωρεί ότι είναι ένας νέος Μακάριος Γ’, δεν υιοθετεί τη στάση του «L’ etat c’est moi» («Το κράτος είμαι εγώ»), δεν αναπέμπει συχνά τους νόμους που κυριαρχικά ψηφίζει η Βουλή επειδή διαφωνεί πολιτικά, και δεν πρόκειται να ... τουμπάρει τη λύση του Κυπριακού όπως έκανε ο προκάτοχος του το 2017. Ο νυν ΠτΔ και οι Υπουργοί του είναι πλήρως σωφρονισμένοι, προς όφελος των πολιτών. Τι όχι;!
*Συμβουλευτική Ψυχολόγος, Εκπαιδεύτρια
Υποψήφια για το Volt Κύπρου στην Επαρχία Λευκωσίας (αρ. 18)
