Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του ο Φειδίας Παναγιώτου εξήγησε, ότι θα υποστήριζε την νομιμοποίηση του γάμου ατόμων μεταξύ του ίδιου φύλου, μόνο αν το ενέκρινε η πλειοψηφία των υποστηρικτών του κόμματός του. Όπως και σε άλλα πολιτικοκοινωνικά θέματα, η αντίληψη πολλών υποψηφίων βουλευτών μας είναι, ότι η υλοποίηση της θέλησης της πλειοψηφίας συνιστά άψογη δημοκρατική συμπεριφορά.
Το θέμα της μη νομιμοποίησης του γάμου ομόφυλων ζευγαριών, κυρίως αν ληφθεί υπόψη, ότι η Κυπριακή Δημοκρατία αναγνωρίζει τα «σύμφωνα συμβίωσης», εγείρει το μέγα θέμα της «τυραννίας της πλειοψηφίας», όπως το περιέγραψε ο Γάλλος πολιτικός επιστήμονας Αλέξις ντε Τοκβίλ (Alexis de Tocqueville) στο έργο του «Η Δημοκρατία στην Αμερική» (1835) και αργότερα από τον Άγγλο φιλόσοφο Τζον Στιούαρτ Μιλ στο έργο του «Περί Ελευθερίας». Σύμφωνα με την ανάλυση αυτών των δύο μεγάλων ανδρών «η τυραννία της πλειοψηφίας» είναι μια κατάσταση σε ένα δημοκρατικό σύστημα, όπου μια αριθμητικά μεγαλύτερη ομάδα (η πλειοψηφία) χρησιμοποιεί την ισχύ της για να επιβάλει τη θέλησή της, τις πολιτικές της ή τις προτιμήσεις της σε μια μικρότερη ομάδα (τη μειοψηφία), συχνά καταπατώντας τα δικαιώματα ή τα συμφέροντα ή τον τρόπο ζωής της τελευταίας. Μ΄άλλα λόγια, περιγράφει μια κατάσταση όπου η αρχή της πλειοψηφίας μετατρέπεται σε καταπιεστική δύναμη, όπου η πλειοψηφία ενεργεί προς όφελός της ή να ικανοποιεί τις προκαταλήψεις της, χωρίς να λαμβάνει υπόψη το συμφέρον της μειοψηφίας.
Η Ελλάδα νομιμοποίησε τον γάμο ομόφυλων ζευγαριών το 2024, για να υπάρχει ισότητα στον γάμο και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η Κύπρος δεν επιτρέπει σε ομόφυλα ζευγάρια να συνάπτουν πολιτικό γάμο και να απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα με τα ετερόφυλα ζευγάρια. Βλέπουμε λοιπόν μια κατάσταση, που μπορεί να προκύψει σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα, όπως της Κύπρου, στο οποίο μια μεγαλύτερη αριθμητικά ομάδα (η πλειοψηφία) χρησιμοποιεί την εξουσία της για να επιβάλει τη θέληση της ή το lifestyle της σε μια μικρότερη ομάδα (τη μειοψηφία), καταπατώντας τα δικαιώματα και τις προτιμήσεις της τελευταίας. Οι απαγορεύσεις γάμων ομοφυλόφιλων θεωρούνται ευρέως κλασικό παράδειγμα "της τυραννίας της πλειοψηφίας".
Η τυραννία της πλειοψηφίας συμβαίνει επίσης, όταν μια κυρίαρχη εθνοτική ομάδα χρησιμοποιεί τις δημοκρατικές διαδικασίες, για να επιβάλει τη θέλησή της, τον πολιτισμό της ή τις πολιτικές της, καταπιέζοντας, περιθωριοποιώντας συστηματικά άλλες εθνοτικές μειονότητες. Συχνά εκδηλώνεται με τη μορφή καταπίεσης μέσω της ψηφοφορίας, περιορισμού των δικαιωμάτων ή επιβολής πολιτιστικής ομοιομορφίας, αναγκάζοντας τις μειονότητες να έχουν χαμηλότερο κοινωνικό στάτους, περιορισμό της πολιτικής τους εκπροσώπησης και περιορισμό της πρόσβασής τους σε πόρους. Δυστυχώς, υπάρχουν πάρα πολλά παραδείγματα αυτού του είδους καταπίεσης. Στο Ιράν εθνικές μειονότητες, όπως οι Κούρδοι, οι Μπαλούτσι και οι Άραβες, καθώς και οι θρησκευτικές μειονότητες (εκτός των Σιιτών), υφίστανται διαρθρωτική διάκριση και βία από το κράτος, με αποτέλεσμα να αντιπροσωπεύονται δυσανάλογα σε φυλακές και εκτελέσεις. Στη Συρία οι Κούρδοι, οι Χριστιανοί, οι Δρούζοι έχουν ιστορικά υποστεί καταπίεση, όπως προγράμματα αναγκαστικής «αραβοποίησης», άρνηση υπηκοότητας σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους και περιορισμούς στην έκφραση του πολιτισμού. Είναι και γι΄αυτούς τους λόγους που όταν τη δεκαετία του 1950 ζητούσαμε αυτοδιάθεση (που θα ήταν το εφαλτήριο για την ένωση) τα ΗΕ κώφευαν, διότι σκεπτόντουσαν το μέλλον της τουρκοκυπριακής κοινότητας, είναι κάτι που εμείς αποφεύγουμε να συζητήσουμε. Τελικά, η τ/κ κοινότητα υπερπροστατεύτηκε με τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου: ο Τ/Κ αντιπρόεδρος είχε το δικαίωμα βέτο, ενώ για να θεσπιζόταν ένας νόμος, έπρεπε να εγκριθεί από την πλειοψηφία των 15 Τ/Κ βουλευτών. Επιπλέον, η Τουρκία απέκτησε το δικαίωμα να επεμβαίνει μονομερώς, αν έκρινε ότι το Σύνταγμα παραβιάστηκε. Είναι μια τραγελαφική κατάληξη, διότι όχι μόνο εξουδετερώθηκε η τυραννία της πλειοψηφίας, αλλά η πλειοψηφία εξέθεσε τον εαυτό της σε θανάσιμο κίνδυνο με τη δική της υπογραφή!
Η έννοια της τυραννίας της πλειοψηφίας είναι κεντρική στην πολιτική θεωρία, διότι προσδιορίζει ένα παράδοξο στη δημοκρατία: Υπογραμμίζει ότι μια κυβέρνηση "λαοπρόβλητη" μπορεί να είναι ακόμα άδικη. Π.χ. αν το 51% ψηφίσει να καταργηθούν τα δικαιώματα του 49%, το σύστημα είναι τυπικά «δημοκρατικό», αλλά καταπιεστικό. Συμπερασματικά, η κυριαρχία της πλειοψηφίας δεν επαρκεί για μια πραγματικά δίκαιη, φιλελεύθερη κοινωνία. Ο κίνδυνος αυτής της τυραννίας είναι ένας βασικός λόγος για τη δημιουργία συνταγματικών δημοκρατιών και όχι καθαρών δημοκρατιών. Απαιτεί μέτρα όπως η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων, που θα προστάτευε τις ατομικές ελευθερίες από τη λαϊκή ψήφο. Θα απαιτούσε επίσης διαχωρισμό εξουσιών, ώστε καμία ομάδα να μην ελέγχει τα πάντα. Επιπλέον τα δικαστήρια θα πρέπει να έχουν την εξουσία να καταργούν τους καταπιεστικούς νόμους, που υποστηρίζονται από την πλειοψηφία, ενώ για σημαντικές αλλαγές, όπως τροποποιήσεις του Συντάγματος, θα πρέπει να απαιτείται μεγαλύτερη από απλή πλειοψηφία (π.χ. τα δύο τρίτα). Όλα αυτά σε μια δημοκρατία είναι εκ των ων ουκ άνευ, για να φρενάρουν την απλή πλειοψηφία.
Εν περιλήψει, σε μια υγιή δημοκρατία, η κυριαρχία της πλειοψηφίας πρέπει να περιορίζεται από την προστασία των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διασφαλίζοντας, ότι όλες οι φωνές ακούγονται ανεξάρτητα από τη δημοτικότητά τους. Η άμεση δημοκρατία που ευαγγελίζεται ο Φειδίας Παναγιώτου, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τα δικαιώματα των μειονοτήτων, επιτρέποντας την τυραννία της πλειοψηφίας, όπου οι λαϊκές ψηφοφορίες οδηγούν άμεσα στη δημιουργία πολιτικών, που παρακάμπτουν τις προστασίες, που παρέχουν τα αντιπροσωπευτικά συστήματα. Αν και ενδυναμώνει τους πολίτες, η άμεση δημοκρατία συχνά εκθέτει τις μειονοτικές ομάδες σε αρνητικά αποτελέσματα πολιτικών αποφάσεων, που λαμβάνονται από μικρές πλειοψηφίες.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
