Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης επιστρέφει από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, έχοντας προσπεράσει ακόμη ένα από τα πολλά «ορόσημα» που ο ίδιος έθεσε για ουσιαστικές εξελίξεις στο Κυπριακό, χωρίς κανένα από αυτά να επαληθευτεί στη διάρκεια της προεδρικής θητείας του.
Κάπως έτσι, με την επιβεβαίωση του πολύχρονου τέλματος, πλησιάζει στο τέλος της και η δεύτερη θητεία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες. Φεύγοντας από τη Λευκωσία, στις 29 Ιουλίου, ο Γκουτέρες είχε προειδοποιήσει ανοιχτά τους Κυπρίους ότι όσο παρατείνεται η διαίρεση τόσο περισσότερο εκτίθενται σε ανεπιθύμητους γεωπολιτικούς κινδύνους: «Βλέπουμε σειρά συγκρούσεων να συνεχίζονται και έχουμε διαπιστώσει πως οι συγκρούσεις μπορούν να επεκταθούν. Πιστεύω, συνεπώς, ότι η επίλυση του Κυπριακού είναι απολύτως κρίσιμη, όχι μόνο για τη διαφύλαξη των συμφερόντων και της ειρήνης του λαού της Κύπρου, αλλά και ως παράγοντας σταθερότητας σε μια περιοχή που καθίσταται επικίνδυνα ασταθής».
Η προειδοποίηση εκείνη δύσκολα μπορεί να αποσυνδεθεί από τις γεωπολιτικές επιλογές της κυπριακής κυβέρνησης και την ολοένα στενότερη ταύτισή της με το Ισραήλ του Βενιαμίν Νετανιάχου. Ο περιφερειακός ανταγωνισμός Ισραήλ–Τουρκίας εντείνεται και το μοιρασμένο νησί κινδυνεύει να βρεθεί στο μάτι του κυκλώνα. Ο Χριστοδουλίδης, όμως, επιστρέφει στην Κύπρο για να εμφανιστεί δημόσια σαν να έχει πράξει το καθήκον του ώστε να περάσει σταδιακά στην προεκλογική εκστρατεία για την επανεκλογή του το 2028. Μέχρι και την τελευταία στιγμή χθες βράδυ ο Κύπριος Πρόεδρος έκανε δηλώσεις ότι καταθέτει «νέες ιδέες» – αυτή τη φορά μίλησε για 19 τέτοιες, χωρίς να διευκρινίσει περιεχόμενο – για να πείσει τον Γενικό Γραμματέα να κάνει έστω, μια επουσιώδη κίνηση.
Το άλλοθι
Το Κυπριακό λειτούργησε πολλές φορές ως άλλοθι για τις ηγεσίες των Κυπρίων, καλύπτοντας τις δικές τους ευθύνες πίσω από την επίκληση της τουρκικής αδιαλλαξίας. Ο Χριστοδουλίδης συντήρησε επί μήνες ένα κλίμα προσδοκιών που αποδείχθηκε αβάσιμο. Οι χειρισμοί του δεν ανταποκρίθηκαν στις προϋποθέσεις που έθεσε ο ΟΗΕ για επιστροφή στο διαπραγματευτικό τραπέζι από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, πριν από σχεδόν δέκα χρόνια.
Δεν προέκυψε η «κατάλληλη προεργασία» που ζήτησε ο Γκουτέρες ούτε η πρόοδος στην ουσία, στη μεθοδολογία και στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, την οποία έθεσε ως προϋπόθεση για νέα διευρυμένη διάσκεψη. Οι συναντήσεις των δύο ηγετών δεν απέδωσαν ούτε νέα μέτρα εμπιστοσύνης ούτε κοινή αντίληψη. Ο Γκουτέρες είχε καταστήσει σαφές ότι δεν θα συγκαλούσε μία διάσκεψη χωρίς προετοιμασία, δεσμεύσεις και προοπτική κατάληξης, απλώς για το θεαθήναι. Θα είναι χρήσιμο να διαβαστεί στο τέλος του χρόνου προτού αποχωρήσει, η έκθεση συνολικού απολογισμού που θα υποβάλει στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Οι δημόσιες τοποθετήσεις του Γκουτέρες συγκροτούν πλέον ένα βαρύ πλαίσιο αξιολόγησης: «υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά», τα μέρη δεν είναι «επαρκώς προετοιμασμένα» και δεν μπορούν να επαναληφθούν «τα λάθη του παρελθόντος». Η αντιπαραβολή αυτών των επισημάνσεων με τις εξαγγελίες Χριστοδουλίδη, θα έπρεπε να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση για το αποτέλεσμα της πολιτικής του και για το μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί.
Αυτή η συζήτηση, όμως, δεν γίνεται. Και όσο η απουσία λογοδοσίας αφήνει το Κυπριακό έξω από την πολιτική αντιπαράθεση, τόσο ευκολότερα ο Χριστοδουλίδης μπορεί να κλείσει την «εκκρεμότητα» και να περάσει, χωρίς σοβαρή αμφισβήτηση, στην προεκλογική μάχη του 2028.
Ποιος λοιπόν θα κάνει ουσιαστική αξιολόγηση των χειρισμών του; Μέχρι στιγμής κανείς!
Προεκλογική περίοδος
Ως εν ενεργεία Πρόεδρος, ο Χριστοδουλίδης ξέρει να αξιοποιεί τη δυστοκία και την αναβλητικότητα των αντιπάλων του ως το σημαντικότερο πολιτικό πλεονέκτημά του, για να επαναλάβει αυτό που πέτυχε το 2023. Τότε, με την υπόγεια στήριξη του τέως προέδρου Νίκου Αναστασιάδη, είχε καταφέρει να καλλιεργήσει έγκαιρα την εικόνα του αδιαφιλονίκητου φαβορί. Οι δημοσκοπήσεις τού έδιναν συντριπτική παράσταση νίκης, η οποία αποδείχθηκε υπερβολική όταν πλησίασαν οι κάλπες, αλλά ήταν αρκετή για να δημιουργήσει δυναμική υπέρ της υποψηφιότητάς του.
Τώρα επιχειρεί να διαμορφώσει ξανά μια εικόνα πολιτικής παντοδυναμίας, αξιοποιώντας την απουσία διακριτής και ηγετικής αντιπολίτευσης. Στα μέσα ενημέρωσης διακινούνται ιδιωτικές δημοσκοπήσεις —τις οποίες επικαλούνται ακόμη και ενδιαφερόμενοι ανθυποψήφιοί του— χωρίς να δημοσιοποιούνται πάντοτε η ταυτότητα, το δείγμα, το ερωτηματολόγιο και οι συνθήκες υπό τις οποίες διενεργήθηκαν. Την ίδια ώρα, απουσιάζουν δημοσκοπήσεις που θα κατέγραφαν τα ουσιώδη δεδομένα της συγκυρίας: αν η χώρα κινείται προς τη σωστή ή τη λανθασμένη κατεύθυνση και πώς αξιολογούν οι πολίτες τον Πρόεδρο και το έργο της κυβέρνησης. Σε παλαιότερες μετρήσεις, οι επιδόσεις Χριστοδουλίδη ήταν πενιχρές – μόνο το 20–25% επιδοκίμαζε το έργο του. Τώρα, όμως, εμφανίζεται δήθεν ισχυρός, μάλιστα με διείσδυση (30%) μέσα στον κατεξοχήν χώρο που θέλει να αλώσει, τον Δημοκρατικό Συναγερμό.
Έτσι, η συζήτηση μετατοπίζεται πρόωρα από τα πραγματικά ζητήματα (λ.χ. Κυπριακό, ευθύνες στασιμότητας, αξιολόγηση κυβερνητικού έργου, ακρίβεια κ.ο.κ.) στην εκλογιμότητα Χριστοδουλίδη και πιθανών αντιπάλων του.
Το βασικό πλεονέκτημα του Χριστοδουλίδη είναι μια αντιπολίτευση που εξακολουθεί να κινείται αργά, αποσπασματικά και χωρίς διακριτά σημεία αναφοράς στα προβλήματα που απασχολούν την κοινωνία. Για παράδειγμα, μια αντιπαραβολή των δηλώσεων Χριστοδουλίδη με τις αιχμηρές επισημάνσεις Γκουτέρες θα μπορούσε να συγκροτήσει τη βάση μιας στιβαρής πολιτικής αμφισβήτησής του. Πώς μπορεί, όμως, να αναπτυχθεί ουσιαστική δημόσια συζήτηση, όταν μένει στο απυρόβλητο;
Το κενό της αντιπολίτευσης
Οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης προτιμούν μέχρι στιγμής την ήπια κριτική στο Κυπριακό. Η πρόεδρος του ΔΗΣΥ Αννίτα Δημητρίου στις 17 Σεπτεμβρίου ζήτησε επικέντρωση «στην ουσία» και σε όσα πρέπει να γίνουν για να υπάρξουν «πραγματικές εξελίξεις».
Ο γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ Στέφανος Στεφάνου διαπίστωσε στις 23 Σεπτεμβρίου ότι “οι προσδοκίες από την κινητικότητα Γκουτέρες δεν μετουσιώθηκαν σε επανέναρξη των διαπραγματεύσεων”. Ούτε αυτός συγκροτεί λόγο πιεστικής αμφισβήτησης της πολιτικής Χριστοδουλίδη. Το Κυπριακό έμεινε στο ράφι και το τίμημα είναι βαρύτατο πρωτίστως για τους Ελληνοκυπρίους. Ή μήπως έπαψε αυτό να ισχύει;
Οι ηγεσίες των δύο κομμάτων ενδεχομένως θεωρούν ότι δεν έφθασε ακόμη η ώρα για ολομέτωπη αντιπαράθεση. Στον ΔΗΣΥ αναμένεται αναμέτρηση ανάμεσα στην Αννίτα Δημητρίου και τον Αβέρωφ Νεοφύτου, ο οποίος πυκνώνει τις δημόσιες επικριτικές στην κυβέρνηση παρεμβάσεις του. Στο ΑΚΕΛ προκρίνονται μακρόσυρτες διαδικασίες για επιλογή υποψηφίου, ενώ επανεμφανίζεται δημόσια και ο υποψήφιος του 2023 Ανδρέας Μαυρογιάννης.
Η αναβλητικότητα, όμως, έχει σωρεύσει πολιτικό κόστος. Η νωθρή αντιπολίτευση δεν αφήνει μόνο τον Πρόεδρο χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Ροκανίζει και το κλαδί πάνω στο οποίο κάθεται το κάθε κόμμα, αφαιρώντας τη δυνατότητα στους πολίτες να κρίνουν ποιο είναι το διακύβευμα.
Το Κυπριακό στην αξιολόγηση ορισμένων «δεν πουλά», δεν ενδιαφέρει την κοινή γνώμη. Ωστόσο, οι επιλογές που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια από την κυπριακή ηγεσία έχουν απομακρύνει την προοπτική επανένωσης και οι αλλαγές επί του εδάφους κινδυνεύουν να γίνουν ανέκκλητες. Η σιωπή μπροστά στις ευθύνες θα είναι η χειρότερη συνεισφορά στον προεκλογικό διάλογο.
