COP31: Αποτίμηση της πρώτης εβδομάδας

Header Image

Το πραγματικό κριτήριο θα είναι κατά πόσον οι διαπραγματεύσεις θα οδηγήσουν σε σαφέστερους μηχανισμούς χρηματοδότησης, αποτελεσματικότερη εφαρμογή των δεσμεύσεων και επιτάχυνση επενδύσεων με μετρήσιμα αποτελέσματα

Καθώς η COP31 στην Αττάλεια φτάνει στο μέσο της, αρχίζει να διαμορφώνεται μια πιο σαφής εικόνα. Παρά τις αρχικές χαμηλές προσδοκίες, η σύνοδος δεν στερείται ουσιαστικών εξελίξεων. Εκτός από τον εξηλεκτρισμό, έχουν παρουσιαστεί νέες πρωτοβουλίες για τη χρηματοδότηση, τον περιορισμό των εκπομπών μεθανίου, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την ενεργειακή μετάβαση.

Ωστόσο, άλλο πράγμα είναι η ανακοίνωση πρωτοβουλιών και άλλο η επίτευξη δεσμευτικών συμφωνιών. Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται πλέον από τις ομιλίες των ηγετών στις διαπραγματεύσεις που θα καθορίσουν το τελικό αποτέλεσμα. Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να προχωρήσει ακόμη και όταν η πολιτική βούληση εξασθενεί, εφόσον η οικονομική ανάπτυξη, η ενεργειακή ασφάλεια και οι επιχειρηματικές επενδύσεις λειτουργούν προς την ίδια κατεύθυνση με τους κλιματικούς στόχους.

Οι πραγματικές διαπραγματεύσεις τώρα αρχίζουν

Με την ολοκλήρωση της συνόδου των ηγετών, το βάρος περνά στους υπουργούς και τους διαπραγματευτές σχεδόν 200 χωρών.

Τα σημαντικότερα ζητήματα παραμένουν ανοικτά: χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων οικονομιών, προσαρμογή στις κλιματικές επιπτώσεις, περιορισμός των εκπομπών και εφαρμογή προηγούμενων συμφωνιών. Η Τουρκία, ως διοργανώτρια, και η Αυστραλία, που συντονίζει τις διαπραγματεύσεις, επιδιώκουν μια σύνοδο προσανατολισμένη στην υλοποίηση.

Όμως, οι διαφωνίες δεν είναι απλώς τεχνικές. Αφορούν την κατανομή του οικονομικού κόστους, τις ευθύνες ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών και τον βαθμό ελευθερίας που θα διατηρήσει κάθε κυβέρνηση στη διαμόρφωση της ενεργειακής πολιτικής της. Η δεύτερη εβδομάδα θα δείξει κατά πόσον αυτές οι διαφορές μπορούν να γεφυρωθούν.

Η χρηματοδότηση παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο

Το 2024, στο πλαίσιο των συνομιλιών του ΟΗΕ για το κλίμα, οι ανεπτυγμένες χώρες συμφώνησαν να τριπλασιάσουν τη χρηματοδότηση για το κλίμα προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, φτάνοντας τα $300 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως έως το 2035. Ωστόσο, έκτοτε, ο Τραμπ, οι πολεμικές συγκρούσεις, οι κλονιζόμενες οικονομίες και οι προτεραιότητες που αφορούν την εθνική ασφάλεια έχουν υπονομεύσει αυτή τη δέσμευση.

Επιπλέον, έρευνα της S&P Global σχετικά με την αγορά πράσινων και βιώσιμων ομολόγων κατέδειξε ότι ένα πολύ μικρό μέρος των κεφαλαίων που αντλούνται κατευθύνεται προς την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας.

Και από αυτά, περιορισμένο μέρος διοχετεύεται διασυνοριακά σε αναπτυσσόμενες χώρες, εκεί όπου οι ανάγκες είναι συχνά μεγαλύτερες.

Αυτό αποκαλύπτει ένα διαρθρωτικό πρόβλημα. Η ύπαρξη επενδυτικών κεφαλαίων δεν σημαίνει ότι αυτά φθάνουν αυτομάτως στις χώρες και στα έργα που τα χρειάζονται.

Οι επενδυτές αναζητούν προβλέψιμες αποδόσεις, ενώ πολλά έργα προσαρμογής, όπως η αντιπλημμυρική προστασία και η διαχείριση υδάτων, δεν δημιουργούν επαρκή εμπορικά έσοδα.

Παράλληλα, οι αναπτυσσόμενες χώρες επιμένουν ότι η χρηματοδότηση πρέπει να παρέχεται περισσότερο μέσω επιχορηγήσεων και λιγότερο μέσω δανείων. Προειδοποίησε ότι οι ευάλωτες χώρες δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν μια κρίση στην οποία συνέβαλαν ελάχιστα επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το δημόσιο χρέος τους. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα υπάρχουν αλλά πώς κατανέμονται, με ποιους όρους και σε ποιους τελικά φθάνουν.

Μεθάνιο: Μια ευκαιρία για ταχύτερα αποτελέσματα

Πιο ενθαρρυντικές είναι οι εξελίξεις σχετικά με το μεθάνιο. Στη σύνοδο ανακοινώθηκαν νέες πρωτοβουλίες διεθνούς συνεργασίας και φιλανθρωπικής χρηματοδότησης, με ποσά που υπερβαίνουν τα $480 εκατομμύρια δολάρια.

Το μεθάνιο είναι ιδιαίτερα ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου αλλά παραμένει στην ατμόσφαιρα για πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα από το διοξείδιο του άνθρακα. Επομένως, η μείωση των εκπομπών του μπορεί να συμβάλει σχετικά γρήγορα στον περιορισμό της υπερθέρμανσης.

Σημαντικές δυνατότητες υπάρχουν στην παραγωγή και μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, στη γεωργία και στη διαχείριση αποβλήτων. Η αντιμετώπιση διαρροών από ενεργειακές εγκαταστάσεις και χώρους υγειονομικής ταφής απορριμμάτων (landfill sites) μπορεί, σε αρκετές περιπτώσεις, να επιτευχθεί με ήδη διαθέσιμες τεχνολογίες και σχετικά περιορισμένο κόστος.

Πρόκειται για χαρακτηριστικό παράδειγμα κλιματικής δράσης που μπορεί να προσφέρει μετρήσιμα αποτελέσματα χωρίς να εξαρτάται από μακροπρόθεσμες τεχνολογικές υποσχέσεις.

Η προσαρμογή αποκτά μεγαλύτερη σημασία

Μια ακόμη εξέλιξη είναι η αυξανόμενη έμφαση στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία και στις οικονομικές δραστηριότητες. Οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και η λειψυδρία προκαλούν ήδη σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές απώλειες. Στην COP31 παρουσιάστηκε η πρωτοβουλία Antalya Initiative for Health Resilience, με στόχο την ανταλλαγή γνώσεων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων υγείας.

Η προσέγγιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Η κλιματική πολιτική δεν αφορά μόνο στόχους εκπομπών για το 2035 ή το 2050. Αφορά επίσης την προστασία της ανθρώπινης ζωής, της παραγωγικότητας, των υδάτινων πόρων και των υποδομών σήμερα. Για χώρες όπως η Κύπρος, όπου η λειψυδρία, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι ανάγκες αφαλάτωσης αποτελούν ήδη σοβαρές προκλήσεις, η προσαρμογή πρέπει να αποτελεί κεντρική προτεραιότητα.

 Νέες πρωτοβουλίες για τη Μεσόγειο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο του Συμφώνου για τη Μεσόγειο.

Η πρωτοβουλία T-MED στοχεύει στην κινητοποίηση επενδύσεων έως €25 δισεκατομμυρίων ευρώ μέχρι το 2035 για καθαρή ενέργεια και υποδομές. Παράλληλα, ανακοινώθηκαν δράσεις συνεργασίας για την κλιματική ανθεκτικότητα, τη βιώσιμη διαχείριση υδάτων και την προστασία της βιοποικιλότητας. Η Επιτροπή θα στηρίξει επίσης το Σχέδιο Δράσης για το Κλίμα 2027–2028 της Ένωσης για τη Μεσόγειο. Πρόκειται για σημαντικές ευκαιρίες περιφερειακής συνεργασίας. Ωστόσο, τα €25 δισεκατομμύρια αποτελούν στόχο κινητοποίησης κεφαλαίων και όχι ήδη εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.

Για την Κύπρο, το ζητούμενο είναι να αξιοποιήσει τέτοιες πρωτοβουλίες για επενδύσεις σε ηλεκτρικά δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας, διαχείριση νερού και κλιματική προσαρμογή.

Η πρόοδος εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής

Παρά τις θετικές εξελίξεις, οι συνολικές εκτιμήσεις παραμένουν ανησυχητικές. Σύμφωνα με το Climate Action Tracker, η συλλογική πρόοδος της παγκόσμιας κλιματικής πολιτικής έχει ουσιαστικά σταματήσει τα τελευταία πέντε χρόνια.

Οι βελτιώσεις που επιτυγχάνονται μέσω των καθαρών τεχνολογιών αντισταθμίζονται εν μέρει από την αύξηση της ενεργειακής ζήτησης, νέες επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα και την αποδυνάμωση ορισμένων πολιτικών. Ταυτόχρονα, νέα επιστημονική ανάλυση προειδοποιεί ότι έστω και προσωρινή υπέρβαση του ορίου των 1,5°C μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμες επιπτώσεις, ακόμη και εάν η θερμοκρασία μειωθεί αργότερα. Αυτό ενισχύει την ανάγκη άμεσης δράσης, ιδιαίτερα εκεί όπου υπάρχουν ήδη οικονομικά και τεχνολογικά βιώσιμες λύσεις.

Τι πρέπει να περιμένουμε από τη δεύτερη εβδομάδα;

Η COP31 έχει αρχίσει να παράγει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες αλλά δεν έχει ακόμη επιλύσει τις βασικές διαφωνίες. Το πραγματικό κριτήριο θα είναι κατά πόσον οι διαπραγματεύσεις θα οδηγήσουν σε σαφέστερους μηχανισμούς χρηματοδότησης, αποτελεσματικότερη εφαρμογή των δεσμεύσεων και επιτάχυνση επενδύσεων με μετρήσιμα αποτελέσματα. Η μεγάλη συμμετοχή κυβερνήσεων, επιχειρήσεων, επενδυτών και οργανισμών μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πλεονέκτημα. Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής απαιτεί πολύ περισσότερα από διακυβερνητικές συμφωνίες.

Η συμμετοχή περισσότερων από 90.000 συνέδρων στην COP31, ο μεγαλύτερος μέχρι τώρα, παρά την απουσία σημαντικών πολιτικών ηγετών, δεν αποτελεί κατ' ανάγκην αντίφαση. Αντανακλά το γεγονός ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής έχει εξελιχθεί σε μια τεράστια οικονομική, τεχνολογική και επενδυτική δραστηριότητα που εκτείνεται πολύ πέρα από τις κυβερνήσεις. Αυτό είναι θετικό, εφόσον οδηγεί σε πραγματικές επενδύσεις και αποτελέσματα. Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με πολιτικές αποφάσεις.

Το ερώτημα, όμως, παραμένει: πόσο από όσα συζητούνται, ανακοινώνονται και συμφωνούνται στις COP μετατρέπεται τελικά σε έργα, οικονομικά προσιτή καθαρή ενέργεια και μετρήσιμες μειώσεις εκπομπών;

Όμως, η επιτυχία δεν μετριέται από τον αριθμό των συμμετεχόντων, των ανακοινώσεων ή των νέων πρωτοβουλιών. Μετριέται από το πόσες δεσμεύσεις μετατρέπονται σε πραγματικές επενδύσεις, πόσα έργα ολοκληρώνονται και πόσο μειώνονται οι εκπομπές χωρίς να υπονομεύονται η ενεργειακή ασφάλεια και η οικονομική ανάπτυξη. Αυτό είναι το ουσιαστικό στοίχημα της δεύτερης εβδομάδας της COP31.

*Ανώτερου συνεργάτη στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου @CharlesEllinas

ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Λογότυπο Altamira

Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.