Σε μια ζοφερή ατμόσφαιρα ενόψει των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου, ο Κύπριος Πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, προανήγγειλε ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, «ξεκίνησε μια νέα πρωτοβουλία» για το Κυπριακό. Δεν αποκλείεται ο Γκουτέρες να θέλει να καταβάλει μια ύστατη προσπάθεια. Η θητεία του κλείνει και θα πρέπει να παραδώσει σκυτάλη τον Δεκέμβριο. Αν δεν αλλάξει κάτι ουσιωδώς στο νησί, τι θα παραδώσει;
Ο Γκουτέρες διαθέτει ιώβεια υπομονή με τους Κυπρίους. Τον Ιανουάριο η προσωπική απεσταλμένη του Μαρία Άνχελα Ολγκίν ανέστειλε τα ταξίδια στην Κύπρο για να επανέλθει μετά την κυπριακή προεδρία στην ΕΕ. Ο Γκουτέρες προσκάλεσε τον Φεβρουάριο στη Νέα Υόρκη τον Τ/Κ ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν. Αργότερα, τον Μάρτιο (12/3) συζήτησε το Κυπριακό με τον Ερντογάν στην Άγκυρα και λίγες ημέρες αργότερα συναντήθηκε και με τον Χριστοδουλίδη στις Βρυξέλλες.
Από τη ροή των συναντήσεων φαίνεται να γίνεται κάποια προεργασία. Αλλά ο δημόσιος λόγος του Χριστοδουλίδη δεν προσδιορίζει ποιο είναι το διακύβευμα. Συχνά παραμένει εστιασμένος στο εσωτερικό ακροατήριο (επέτειοι, μνημόσυνα). Στις ειδήσεις, ξεχωρίζουν μόνο αντεγκλήσεις Χριστοδουλίδη - Έρχιουρμαν και καταγγελίες στο γνωστό μοτίβο «παιγνιδιού ευθυνών» (blame game) για την κατάσταση στη νεκρά ζώνη. Πουθενά δεν καταγράφεται ουσιαστική διάθεση για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (νέα σημεία διέλευσης, εμπορική συνεργασία, έργα υποδομής κ.ά.), ενώ ο ΟΗΕ και η ΕΕ επιμένουν ιδιαίτερα σε αυτά. Το αποτέλεσμα είναι φτωχό: μια επιμέρους συμφωνία αναμένεται σε λίγες ημέρες για ανακυκλωμένο νερό από δικοινοτικό εργοστάσιο λυμάτων της Λευκωσίας προς τις ελεύθερες περιοχές. Εκκρεμεί από το 2011…
Εικασίες
Η τυχόν «επανάληψη συνομιλιών» είναι διακηρυγμένος στόχος του Χριστοδουλίδη, μια διαδικασία χωρίς δεσμεύσεις και χρονοδιαγράμματα. Αυτό θα έλυνε απορίες πώς φθάσαμε στο απόλυτο αδιέξοδο -όταν το 2017 ήμασταν στο «παρά πέντε» της επίλυσης (φράση Χριστοδουλίδη). Στο Προεδρικό γίνονται εκτιμήσεις για τη βέλτιστη διαχείριση του προβλήματος. Είναι αλήθεια ότι, παρά την παταγώδη αποτυχία, ο Γκουτέρες δεν εγκατέλειψε ποτέ το Κυπριακό. Μια διευρυμένη διάσκεψη και πλήρους κλίμακας διαπραγματεύσεις θα ήταν θεαματική εξέλιξη. Όμως, ξεκαθάρισε πολλές φορές ότι χρειάζεται εχέγγυα επιτυχίας για να μην χειροτερέψουν ακόμα περισσότερο τα πράγματα. Με παλιό υλικό, διαδίδεται στο νησί ότι θα μπορούσε να ήταν μια «κοινή διακήρυξη», ένα «πλαίσιο», μια «συμφωνία κορυφής» κ.ο.κ. Ο Έρχιουρμαν βλέπει (26/04) πιθανή εξέλιξη μέχρι τον Ιούλιο, με μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που θα συμφωνηθούν στη Λευκωσία.
Κλειδιά
Ο Γκουτέρες διαθέτει πικρή εμπειρία, ξέρει τα κλειδιά για να σπάσει το αδιέξοδο αλλά δεν βρίσκει ανταπόκριση. Η ε/κ ηγεσία πειραματίζεται για να αποφύγει δέσμευση πάνω σε συγκεκριμένες ρυθμίσεις εφαρμογής της πολιτικής ισότητας. Εξαιτίας αυτού, ήδη από την εποχή Νίκου Αναστασιάδη, με δική της ευθύνη «ξήλωσε» το πλαίσιο για στρατηγική συμφωνία -τα 6 σημεία Γκουτέρες. Μέχρι σήμερα ο Χριστοδουλίδης δεν τα αποδέχεται, θέλει να πάει πιο πίσω, σε επιμέρους συγκλίσεις. Με το «ξήλωμα» τόσα χρόνια κινδυνεύει να χάσει το διαπραγματευτικό κεκτημένο για την ασφάλεια: τερματισμός εγγυήσεων, απόσυρση στρατευμάτων (σημεία 1 και 2). Έτσι, η Τουρκία δεν έχει ανάψει το φως για διευρυμένη διάσκεψη για την Κύπρο και ο Τ/Κ ηγέτης επιμένει να ξεκαθαρίσει πρώτα η πολιτική ισότητα για να μην είναι ξανά αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Οι απεσταλμένοι του Γκουτέρες πάνε-έρχονται στην Κύπρο αλλά πέρασαν άλλα 9 χρόνια -τα τέσσερα με τον μετριοπαθή Μουσταφά Ακιντζί και τώρα, από τον Οκτώβριο, με τον Έρχιουρμαν. Ο ΟΗΕ συναντά Προέδρους που μιλούν με υπαινιγμούς: επιστροφή στο Σύνταγμα του ‘60, χαλαρή ομοσπονδία, μία τ/κ ψήφος ίσον βέτο. Ο Χριστοδουλίδης δεν έχει ανοίξει ποτέ τα χαρτιά του και για αυτό ο Γκουτέρες συνεχίζει να αμφιβάλλει για τις προθέσεις του. Υπό αυτές τις συνθήκες, θα είναι απίθανο ο Γκουτέρες να φέρει την Τουρκία ξανά σε κανονικές διαπραγματεύσεις.
Αλχημείες
Ο Χριστοδουλίδης εργάζεται συνεχώς πάνω σε ένα αντιπαραγωγικό σενάριο, βάζοντας εμπόδια και αντικίνητρα στην Τουρκία να συμπράξει με την ΕΕ. Πριν από 6 μήνες «ανέθεσε» σε Ευρωπαίους ηγέτες (Μερτς, Μακρόν) να μεσολαβήσουν, ώστε να υπάρξει παράλληλη πρόοδος στο Κυπριακό και τις σχέσεις Τουρκίας - ΕΕ (τελωνειακή ένωση, βίζα). Καμία απολύτως εξέλιξη δεν υπήρξε, κανένα νεότερο. Επιπρόσθετα, στο κλίμα αστάθειας της Μέσης Ανατολής, μπήκε για καλά στη λογική αξόνων με το Ισραήλ. Η Κύπρος μοιάζει να πυροβολεί τα πόδια της, όσο βαθαίνει ο ανταγωνισμός ισχύος, έξω από τις δυνατότητές της. Από τη μια (δικαίως) απαιτεί απόσυρση της Τουρκίας: άρση κατοχής, τερματισμό εγγυήσεων. Από την άλλη, προσφέρεται -με το μισό του εδάφους της- να εξυπηρετήσει την αντιπαράθεση με την Τουρκία.
Εσχάτως, ο Χριστοδουλίδης επικαλείται τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ. Η ρήτρα προσφέρει ευελιξία για σκοπούς άμυνας αλλά θα πρέπει να είναι συμβατή με τις υποχρεώσεις των κρατών μελών έναντι του ΝΑΤΟ. Κανένας στην ΕΕ δεν δεσμεύεται εναντίον της Τουρκίας, ως πηγή απειλής. Θα ήταν χρήσιμο για την Κύπρο να εξετάζει την εισαγωγή της ρήτρας αλληλεγγύης της ΕΕ στη στρατηγική επίλυσης του Κυπριακού, με τη συμμετοχή κι όχι τον αποκλεισμό της Τουρκίας.
