Περπατώντας τις προάλλες στη Λεωφόρο Μακαρίου στη Λευκωσία, αντίκρισα μια τεράστια πινακίδα στην οροφή του οικήματος του ΕΛΑΜ με την επιγραφή «Πίστη-πατρίδα-οικογένεια». Νομοτελειακά, θα ΄λεγα, οι συνειρμοί μου ταξίδευσαν στις σκοτεινές εποχές του δικτάτορα Μεταξά, των παράφρονων χουντικών, της εγκληματικής Χρυσής Αυγής, καθότι το πιο πάνω τρίπτυχο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη δικτατορική ιδεολογία. Στις μέρες μας το τρίπτυχο επανέρχεται δυναμικά μέσα από τα κηρύγματα του νεο-ναζιστικού μορφώματος του ΕΛΑΜ. Με το να παρουσιάζεται ως υπερασπιστής του σλόγκαν «πίστης, πατρίδας και οικογένειας», το ακροδεξιό κόμμα στοχεύει τα προοδευτικά κινήματα, τον πολυπολιτισμό και τις κοσμικές τάσεις που χαρακτηρίζει ως αντιθρησκευτικές. Βέβαια, όποιος τολμήσει να επικρίνει το τρίπτυχο θα κατηγορηθεί από τους απανταχού ελληνορθόδοξους φασίστες σαν «αρνησίπατρις» και θα κεραυνοβοληθεί σαν «εθνοπροδότης».
Για την ακρίβεια, το τρίπτυχο μπορεί να κερδίσει τη θετική ανταπόκριση από έναν ευλαβή χριστιανό που διαπνέεται από δημοκρατικά ιδεώδη. Έλα όμως που υπάρχουν πολυάριθμοι αστερίσκοι που αποκρύβονται από την προβολή του συνθήματος! Αρχίζοντας από την «πίστη», οι εμπνευστές του τρίπτυχου εννοούν πίστη στην Ορθοδοξία κι έτσι αποκλείονται όλοι οι αλλόθρησκοι. Επομένως, ένας Κύπριος Μαρωνίτης, που έχει ακλόνητη πίστη στον Καθολικισμό, δεν μπορεί να ανήκει στους κόλπους του ΕΛΑΜ. Έπεται ότι οι Ε/Κ αγνωστικιστές, άθεοι και άλλοι μη θρησκευόμενοι δεν έχουν θέση στο ΕΛΑΜ. Με λίγα λόγια, το ΕΛΑΜ υιοθετεί έναν θρησκευτικό εθνικισμό ή θεοφασισμό που ταυτίζει την ορθόδοξη χριστιανική με την ακροδεξιά ιδεολογία του. Η θρησκευτική ρητορική του στρέφει το μένος της κατά των μειονοτήτων, των ΛΟΑΤΚΙ κοινοτήτων και του κοσμικού κράτους.
Σε συνάρτηση με το θέμα της πίστης, αξίζει να ερευνηθεί αν η θρησκεία κάνει τους ανθρώπους πιο ηθικούς. Είναι ένα ζήτημα που αποτελεί αντικείμενο εκτεταμένης συζήτησης μεταξύ των κοινωνικών επιστημόνων. Αποδεικτικά στοιχεία από την ψυχολογία και την κοινωνιολογία δείχνουν ότι οι πιστοί δεν είναι από τη φύση τους πιο ηθικοί από τους άπιστους. Έρευνες έχουν δείξει ότι τόσο οι θρησκευόμενοι όσο και οι μη θρησκευόμενοι εμφανίζουν παρόμοια επίπεδα σωστής κοινωνικής συμπεριφοράς, ενσυναίσθησης και δεοντολογικής λήψης αποφάσεων. Κοινωνιολογικές συγκρίσεις συχνά αποκαλύπτουν ότι οι πολύ μη θρησκευόμενες κοινωνίες ή περιοχές με χαμηλότερο ποσοστό θρησκευόμενων συχνά έχουν ίσα ή χαμηλότερα ποσοστά βίαιων εγκλημάτων και κοινωνικών προβλημάτων σε σύγκριση με τις πολύ θρησκευόμενες περιοχές. Πολλές από τις πιο κοσμικές κοινωνίες στον κόσμο σήμερα, με το χαμηλότερο ποσοστό πίστης στον Θεό, όπως η Σουηδία, η Ιαπωνία και η Ολλανδία, συγκαταλέγονται στις πιο ασφαλείς, λειτουργικές και ανθρώπινες κοινωνίες στον πλανήτη, με τα χαμηλότερα ποσοστά ανθρωποκτονιών, βίαιων εγκλημάτων, θανάτων από βρεφική θνησιμότητα, παιδικής κακοποίησης, φυλακίσεων κ.λπ. Αντιθέτως, οι χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά διαφθοράς, ανθρωποκτονιών, ανισότητας, πολιτικής καταπίεσης και βίας, όπως η Κολομβία, το Ελ Σαλβαδόρ και η Τζαμάικα, συγκαταλέγονται στις πιο θρησκευόμενες. (Bλ. Κεφάλαιο Δ’ «What It Means to Be Moral» του Phil Zuckerman). Πρόκειται για μια ισχυρή συσχέτιση, η οποία μπορεί να ανατρέψει την άποψη ότι «μόνο ο Θεός» μπορεί να προσφέρει ηθική και αξίες στην κοινωνία.
Κρίνοντας από τη ρητορική των ακροδεξιών, η λέξη «πατρίς» δεν έχει καμία σχέση με τον πατριωτισμό. Απεναντίας, ταυτίζουν την πατρίδα με μια μεγάλη ένταση μισαλλοδοξίας προς τα άτομα άλλων φυλών, κομμάτων, τάξεων, θρησκειών, πολιτισμών, περιοχών ή εθνών. Με λίγα λόγια, η πατρίδα είναι ένα εθνοκρατικό κράτος που ορίζεται αυστηρά από την καταγωγή, τη φυλή και την καθαρότητα της γενεαλογίας. Σύμφωνα με αυτή την κοσμοθεωρία, η πατρίδα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την Ορθόδοξη Εκκλησία. Οι ακροδεξιοί κριτικάρουν έντονα τον εκκοσμικευμένο χαρακτήρα της κοινωνίας, θεωρώντας τις φιλελεύθερες, πολυπολιτισμικές αξίες ως βιοπολιτικό όπλο που αποσκοπεί στην εξασθένηση της εθνικής ταυτότητας. Η πατρίδα για αυτούς δεν έχει καμία σχέση με τον πατριωτισμό που βασίζεται στη στοργή, στην ειρήνη, στην ισότητα, στην αναγνώριση της διαφορετικότητας. Ο πατριωτισμός αποκτά οικουμενικότητα αφού προάγει την ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ των λαών και τον σεβασμό των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των άλλων ανθρώπων.
Εκείνο όμως που καθιστά το τρίπτυχο αναχρονιστικό είναι το τρίτο σκέλος του τρίπτυχου– η οικογένεια. Η ακροδεξιά αντίληψη της οικογένειας εστιάζει στην παραδοσιακή, ετερόφυλη πυρηνική οικογένεια ως θεμελιώδη πυλώνα της κοινωνίας και ως το κύριο μέσο για τη διατήρηση της πολιτισμικής και εθνοτικής συνέχειας. Το πλαίσιο αυτό είναι εξαιρετικά παραδοσιακό, πατριαρχικό και στενά συνδεδεμένο με εθνικιστικούς ή εθνοκεντρικούς πολιτικούς στόχους. Ο σύζυγος είναι ο αρχηγός του νοικοκυριού και η σύζυγος υποβιβάζεται αποκλειστικά στον ρόλο της νοικοκυράς. Αυτό αφαιρεί από τις γυναίκες την εξουσία και την ίση ευκαιρία λήψης αποφάσεων. Δίνοντας προτεραιότητα στην ανδρική εξουσία, αυτή η άποψη κωδικοποιεί τη συστημική ανισότητα των φύλων στη θεμελιώδη δομή της οικογένειας. Χωρίς ανεξάρτητους οικονομικούς πόρους, μία σύζυγος είναι παγιδευμένη σε μια εξαιρετικά ευάλωτη θέση. Εάν ένας γάμος γίνει δυστυχισμένος ή καταχρηστικός, η έλλειψη οικονομικής αυτονομίας καθιστά πολύ δύσκολη την έξοδο, παγιδεύοντας ουσιαστικά άτομα σε ταλαιπωρημένες και δυστυχισμένες καταστάσεις, όπως ήταν οι συνθήκες στη Κύπρο πριν έναν αιώνα. Επιπλέον, η Ακροδεξιά βλέπει τον γάμο αυστηρά ως έναν ετεροκανονικό, αναπαραγωγικό θεσμό. Αυτό αποκλείει ή δαιμονοποιεί ενεργά τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, τις οικογένειες ομοφυλόφιλων και όσους επιλέγουν να μην κάνουν παιδιά. Η ιδεολογική προώθηση ενός συγκεκριμένου τύπου οικογένειας ως «ανώτερου» λειτουργεί σαν εργαλείο για την περιθωριοποίηση διαφορετικών τρόπων ζωής και την επιβολή της κοινωνικής συμμόρφωσης. Τέλος, ας μην ξεχνάμε επίσης ότι κατοχυρώνοντας την «ιερότητα» του γάμου και δίνοντας έμφαση στην υποταγή, η θεσμοθέτηση του γάμου από την Ακροδεξιά δημιουργεί συνθήκες που ευνοούν τη βία από τον σύντροφο.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
