Ο αγαπητός μου φίλος ιστορικός Γκιουβέν Ουλούνταγ προέβη σε μια ενδιαφέρουσα διαπίστωση. Σχετικά με την άνοδο του ΕΛΑΜ στον νότο και τις ανησυχίες που αυτή προκαλεί στον βορρά. Σύμφωνα με τον ίδιο, στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για άνοδο μέσα στην ελληνοκυπριακή κοινότητα αλλά για υποχώρηση. Έχει βάσιμα επιχειρήματα. Λέει το εξής: «Η βασική θέση που υποστηρίζει σήμερα το ΕΛΑΜ είναι γνωστή. Το Κυπριακό είναι πρόβλημα εισβολής, η ομοσπονδία δεν είναι αποδεκτή. Οι Τουρκοκύπριοι μπορούν να ζήσουν κάτω από την ομπρέλα ενός ενιαίου κράτους με "δικαιώματα μειονότητας"». Λέει ότι αυτή η ρητορική δεν διαφέρει από τη ρητορική της εποχής του Μακαρίου. Μάλιστα, για πολλά χρόνια αποτελούσε επίσημη κρατική πολιτική και είχε υιοθετηθεί από περισσότερο από το 90% του λαού, λέει. Είχε γίνει η κοινή λογική του λαού. Όμως, 60 χρόνια μετά είναι μια πολιτική που στηρίζεται μόνο από το 11% του λαού. Δηλαδή, μια πολιτική, που κάποτε ήταν κρατική, σήμερα απορρίπτεται από τη συντριπτική πλειοψηφία. Μάλιστα, καταδικάζεται. Επομένως, στον φανατικό εθνικισμό της ελληνοκυπριακής κοινότητας δεν υπάρχει πρόοδος αλλά υποχώρηση. Μια απότομη υποχώρηση. Αυτή είναι η άποψη που εκφράζει.
Μπορεί να φαίνεται σωστό αυτό, όταν το κοιτάξει κανείς επιφανειακά. Αλλά δεν είναι τόσο απλό. Η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική από την κατάσταση που υπήρχε πριν την εισβολή και την κατοχή του 1974. Δεν μπορεί καν να συγκριθεί. Αν θα κάνουμε σύγκριση, πρέπει να συγκρίνουμε πρώτα και κύρια το θέμα της Ένωσης. Πριν το 1974, ονειρεύονταν την Ένωση τόσο οι δεξιοί όσο και οι αριστεροί της ελληνοκυπριακής κοινότητας. Καταλαβαίνω το όνειρο που είχαν οι δεξιοί τότε, όμως δεν καταλαβαίνω το όνειρο των αριστερών. Η Ένωση συμπεριλαμβανόταν τόσο στο καταστατικό όσο και στο πρόγραμμα του ΑΚΕΛ. Καλά, τι έγινε μετά το 1974; Μήπως απέμεινε κανείς που θέλει Ένωση; Δεν το άκουσα αυτό, ακόμα και από τους ΕΛΑΜίτες. Δεν υπολογίζω τις μεμονωμένες περιπτώσεις. Εσείς ακούσατε να υψώνονται φωνές υπέρ της Ένωσης από τον νότο; Ποιο κόμμα που κατήλθε σε αυτές τις εκλογές είπε «στόχος μας είναι η Ένωση»; Άρα, θάφτηκε στην Ιστορία η επίσημη ιδεολογία της προ του 1974 περιόδου. Έκλεισε αυτή η αυλαία με την τουρκική εισβολή και κατοχή. Υπάρχουν κάποιοι που θέλουν ενιαίο κράτος. Υπάρχουν κάποιοι που θέλουν ομοσπονδία. Μάλιστα υπάρχουν ακόμα και κάποιοι που δεν θα πουν όχι στα δύο κράτη. Όμως, η Ένωση δεν υπάρχει.
Οι εθνικιστικές απαιτήσεις του σήμερα δεν θα μπορούσαν να είναι οι απαιτήσεις της δεκαετίας του 1960 βεβαίως. Υπάρχει ένα νησί μοιρασμένο στα δυο. Το βόρειο μισό βρίσκεται υπό εισβολή και κατοχή εδώ και 52 χρόνια. Σε μια τέτοια κατάσταση δεν πρέπει να εκπλήσσεται κανείς που η ελληνοκυπριακή πλευρά εγκατέλειψε τις μαξιμαλιστικές της απαιτήσεις. Αν δεν υπήρχε το 1974 μήπως η ελληνοκυπριακή πλευρά θα αποδεχόταν τη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία; Δεν είναι το αίτημα για ενιαίο κράτος ο σημαντικότερος παράγοντας της ανόδου του ΕΛΑΜ. Κατά την άποψή μου, υπάρχουν δύο λόγοι. Ο πρώτος είναι ο ρατσισμός, δηλαδή η ξενοφοβία. Ο δε δεύτερος είναι ο εθνικισμός που κλιμακώνεται στον βορρά. Η κατοχή που διαρκεί 52 χρόνια. Οι νέες στρατιωτικές δραστηριότητες της Τουρκίας. Όμως, η τουρκική κατοχή δεν βρίσκεται στην ατζέντα μόνο του ΕΛΑΜ στον νότο. Για παράδειγμα, οι Οικολόγοι είναι ένα από τα κόμματα που προβληματίζονται πιο πολύ για αυτό. Επιπλέον, τάσσονται και αυτοί υπέρ του ενιαίου κράτους. Όμως, όπως είδατε, δεν μπόρεσαν να περάσουν το εκλογικό μέτρο. Διότι δεν είναι ρατσιστές, όπως το ΕΛΑΜ.
Αν η ελληνοκυπριακή κοινότητα απορρίπτει την ιδεολογία την οποία υποστήριζε η συντριπτική της πλειοψηφία κατά τη δεκαετία του 1960, αυτό δεν είναι ζήτημα υποχώρησης αλλά αναγκαιότητας. Επιλέγουν την πιο λογική λύση μπροστά στην τουρκική πλευρά, η οποία ενεργεί με την αντίληψη του κατακτητή. Διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία. Υπάρχουν και κάποιοι που υποστηρίζουν την επιστροφή στην Κυπριακή Δημοκρατία. Αλλά υπό τον όρο να είναι διαφορετική από εκείνη του 1960. Δεν πρέπει να γίνει αποδεχτή ως χωριστή κοινότητα η τουρκοκυπριακή κοινότητα. Να υπάρχει ατομική ισότητα, όχι κοινοτική. Ενιαίο κράτος. Ένας λαός. Μια πατρίδα. Ένα κράτος.
Δεν θεωρώ ότι υποχωρεί ο εθνικισμός στον νότο σε σχέση με τη δεκαετία του 1960, όπως πιστεύει ο αγαπητός μου φίλος ιστορικός. Δεν νομίζω ότι η ιδεολογία υποχώρησε από το 90% στο 11%. Αν το ΕΛΑΜ δεν ήταν εχθρός των ξένων δεν θα διπλασίαζε τις ψήφους του επειδή θέλει ενιαίο κράτος. Δεν πρέπει να υποτιμάται η κατάταξη αυτού του κόμματος στην 3η θέση με 8 βουλευτές!
