Ήταν ένα πρωινό της περασμένης εβδομάδας, απ’ αυτά που χρειάζεσαι επειγόντως καφέ για να ξεκινήσει η μέρα. Στην ουρά, μπροστά μου, μια παρέα νεαρών που περιμένει υπομονετικά να πάρει καφέ, συζητάει το άγχος των παγκύπριων. Ο ένας να λέει πως έγραψε καλά κι ο άλλος πόσο αγχωμένος είναι για τα μαθηματικά και πως έπρεπε να τρέξει σπίτι. Δεν επεμβαίνω στη συζήτηση, να μην είμαι αυτός ο θείος που κάνει τον καμπόσο και θυμάται τα της ηλικίας του. Θα το κάνει όμως μια κυρία που στέκει μπροστά από τα παιδιά, η οποία κι αυτή περιμένει στην ουρά. Θα γυρίσει πίσω, όσο διακριτικοί είμαστε στην Κύπρο: «Πρέπει να πας σπίτι γιατί τα μαθηματικά είναι κρίσιμα για τις εξετάσεις», με τα παιδιά να την κοιτούν σαστισμένα. Και μετά ακολουθεί η κλασική ατάκα, φούστα-μπλούζα, όπου η κυρία εξιστορεί πως αυτή διάβαζε συστηματικά γιατί ήξερε πως θέλει να γίνει στατιστικολόγος και πως τα ενισχυμένα μαθηματικά θα την βοηθούσαν για να πάρει την αποστομωτική απάντηση: «μα εμείς βάλαμε επιλογές, αλλά δεν ξέρουμε ακόμη τι θέλουμε να σπουδάσουμε». Η κυρία ξαφνιάζεται και αρχίζει να ακυρώνει με τις ατάκες της τα παιδιά, ενώ φτάνει παράλληλα η σειρά της για τον καφέ. Μα είναι δυνατόν, απορεί, να μην ξέρεις στα 18 σου αν θέλεις να γίνεις επιστήμονας, κάνει τον σταυρό της, παραγγέλνει τον καφέ της και στέκει στην ουρά για να παραλάβει τον καφέ κοιτώντας τους υποτιμητικά. Τα παιδιά, μένουν αποσβολωμένα.
Αυτό που προξένησε εντύπωση από εκείνη τη σκηνή δεν ήταν η αμηχανία των παιδιών. Ήταν η βεβαιότητα της κυρίας. Αυτή η απόλυτη πεποίθηση πως στα 18 οφείλεις να ξέρεις τι θα κάνεις για τα επόμενα σαράντα χρόνια της ζωής σου. Λες και υπάρχει ένα αόρατο χρονοδιάγραμμα που αν το χάσεις, έχασες και το τρένο. Κάποτε ίσως να ήταν έτσι, στα χρόνια μου, στα χρόνια της κυρίας. Ή τουλάχιστον έτσι μας έλεγαν εμάς: Διάβασε, γράψε καλά στις εξετάσεις, μπες στη σχολή, βρες μια δουλειά και όλα τα υπόλοιπα θα πάρουν τον δρόμο τους. Μόνο που ο κόσμος δεν είναι πια αυτός. Τα επαγγέλματα αλλάζουν με ταχύτητα που ούτε τα πανεπιστήμια προλαβαίνουν να παρακολουθήσουν. Θέσεις εργασίας εμφανίζονται και εξαφανίζονται μέσα σε λίγα χρόνια. Άνθρωποι στα 30 και 40 αλλάζουν καριέρα, ξανακάθονται στα θρανία, ξεκινούν από την αρχή. Κι όμως, εξακολουθούμε να ζητούμε από έναν έφηβο να έχει όλες τις απαντήσεις.
Κι όμως, αν υπάρχει μια πραγματική αποτυχία, δεν είναι των παιδιών. Είναι του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Ένα σχολείο που πέρασε δώδεκα χρόνια εξετάζοντας, βαθμολογώντας και κατευθύνοντας μαθητές, αλλά δεν κατάφερε να τους γνωρίσει τις επιλογές τους, να τους δώσει δεξιότητες και να τους βοηθήσει να ανακαλύψουν τι πραγματικά τους ταιριάζει. Γι’ αυτό και δεν είναι αποτυχία να μην ξέρεις στα 18 σου τι θέλεις να σπουδάσεις. Αποτυχία είναι να σε έχουμε πείσει ότι πρέπει να το ξέρεις, ότι πρέπει να ξέρεις τι θα κάνεις στα υπόλοιπά σου χρόνια και πως οι παγκύπριες θα καθορίσουν τη ζωή σου. Στα 18 υπάρχει χρόνος να αλλάξεις γνώμη, να ανακαλύψεις ενδιαφέροντα που σήμερα αγνοείς, να δοκιμάσεις, να αποτύχεις, να ξανασηκωθείς. Γιατί στα 18 μπορείς να μην ξέρεις γιατί πολύ απλά έχεις όλο τον χρόνο να το ανακαλύψεις.
