Ντίνου Μεσαρίτη
Η δημόσια συζήτηση για το κυπριακό πρόβλημα επικεντρώνεται σχεδόν πάντοτε στις δυσκολίες της λύσης. Πολύ λιγότερο συζητείται τι μπορεί να δημιουργήσει μια συμφωνημένη λύση στη βάση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας. Κι όμως, η πραγματική αξία μιας λύσης δεν βρίσκεται μόνο στην επίλυση μιας ιστορικής εκκρεμότητας. Βρίσκεται κυρίως στις δυνατότητες που ανοίγει για το μέλλον της Κύπρου και των πολιτών της.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η ειρήνη αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Κάθε χώρα που ξεπέρασε μια μακρόχρονη σύγκρουση απέκτησε μεγαλύτερη πολιτική σταθερότητα, αύξησε την εμπιστοσύνη των επενδυτών, ενίσχυσε την οικονομία της και βελτίωσε την ποιότητα ζωής των πολιτών της.
Πρώτο και σημαντικότερο όφελος είναι η ασφάλεια. Η λύση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων, την αποστρατιωτικοποίηση και την οικοδόμηση ενός σύγχρονου συστήματος ασφάλειας, συμβατού με το διεθνές δίκαιο και την ιδιότητα της Κύπρου ως κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ασφάλεια αποτελεί πολιτικό αγαθό και τη βασικότερη προϋπόθεση οικονομικής ανάπτυξης.
Η σταθερότητα μειώνει τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Η μείωση του κινδύνου αυξάνει την εμπιστοσύνη των διεθνών επενδυτών. Οι επενδύσεις δημιουργούν νέες επιχειρήσεις, νέες θέσεις εργασίας και υψηλότερα εισοδήματα. Η οικονομική ανάπτυξη δεν προκύπτει αυτόματα από μια συμφωνία· προκύπτει επειδή η ειρήνη δημιουργεί το περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν η επιχειρηματικότητα, η καινοτομία και η δημιουργικότητα.
Παράλληλα, μια επανενωμένη Κύπρος θα μπορεί να αξιοποιήσει σημαντικά ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα για την επανένωση, τις υποδομές, την πράσινη μετάβαση και την ψηφιακή οικονομία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι στηρίζει ενεργά ειρηνευτικές διαδικασίες που ενισχύουν τη συνοχή και τη σταθερότητα στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Η Αμμόχωστος και η Μόρφου θα δημιουργήσουν μια νέα αναπτυξιακή δυναμική. Η ανασυγκρότηση των περιοχών αυτών, η αξιοποίηση των περιουσιών, η επανεκκίνηση της οικονομικής δραστηριότητας και η αποκατάσταση θα αποτελέσουν ισχυρό μοχλό ανάπτυξης για ολόκληρη την κυπριακή οικονομία.
Η λύση επιτρέπει επίσης την αξιοποίηση του συνόλου της κυπριακής επικράτειας. Ένα νησί που σήμερα λειτουργεί με τεχνητούς γεωγραφικούς και οικονομικούς περιορισμούς θα αποκτήσει ενιαίο αναπτυξιακό χώρο, με μεγαλύτερη αγορά, περισσότερες επενδυτικές δυνατότητες και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των φυσικών και ανθρώπινων πόρων.
Η πλήρης εφαρμογή του ευρωπαϊκού κεκτημένου και των τεσσάρων θεμελιωδών ελευθεριών —της ελεύθερης διακίνησης, της ελεύθερης εγκατάστασης, της ελεύθερης άσκησης επαγγέλματος και της ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων— θα ενισχύσει την οικονομική δραστηριότητα και θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για όλους τους πολίτες. Ταυτόχρονα θα επιτρέπει την ελεύθερη εγκατάσταση και τη δημιουργία επιχειρήσεων.
Η ειρήνη επιτρέπει ακόμη τη σταδιακή μείωση των στρατιωτικών δαπανών και τη διοχέτευση περισσότερων πόρων στην παιδεία, την υγεία, την έρευνα, την τεχνολογία και την κοινωνική πολιτική. Η επένδυση στη γνώση αποτελεί τη σημαντικότερη επένδυση για το μέλλον μιας μικρής ευρωπαϊκής χώρας.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο γεωπολιτικός ρόλος της Κύπρου. Η θέση της στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων επιτρέπει να εξελιχθεί σε γέφυρα συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Μέσης Ανατολής. Η Κύπρος μπορεί να αποτελέσει χώρο διαλόγου, εκπαίδευσης, έρευνας, επιχειρηματικότητας και πολιτισμού.
Η προσωπική εμπλοκή του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί. Η Ιστορία σπάνια προσφέρει πολλές ευκαιρίες σε ένα μικρό κράτος. Όταν αυτές παρουσιάζονται, απαιτούνται σοβαρότητα, αυτοπεποίθηση και στρατηγική σκέψη.
Η Ιστορία αξίζει γνώση, σεβασμό και διαρκή μελέτη. Δεν επιτρέπεται όμως να κρατά όμηρο το μέλλον. Και το μέλλον της Κύπρου δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στην ψευδαίσθηση ότι η στασιμότητα αποτελεί στρατηγική ασφάλειας. Η πραγματική ασφάλεια γεννιέται όταν η ειρήνη στηρίζεται στη διεθνή νομιμότητα, στη συνεργασία και σε απομάκρυνση των κατοχικών στρατευμάτων. Τον μεγαλύτερο κίνδυνο που αντιμετωπίζει το νησί.
Η Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Αποτελεί το συμφωνημένο θεσμικό πλαίσιο που μπορεί να οδηγήσει στη λύση του κυπριακού προβλήματος. Και η λύση δεν θα σηματοδοτήσει απλώς το τέλος μιας μακράς διαίρεσης. Θα αποτελέσει την αφετηρία ενός νέου κύκλου πραγματικής ασφάλειας, ανάπτυξης, δημιουργίας και προοπτικής.
Η διατήρηση του σημερινού status quo δεν αποτελεί σταθερή κατάσταση. Αποτελεί μια δυναμική εκκρεμότητα που, όσο παρατείνεται, μεταβάλλει σταδιακά τα πολιτικά και νομικά δεδομένα προς την κατεύθυνση της οριστικοποίησης της διαίρεσης.
Η λύση δεν αποτελεί παραχώρηση προς οποιονδήποτε. Αποτελεί στόχο αγώνα και στρατηγική επιλογή διασφάλισης της διεθνούς νομιμότητας, της ευρωπαϊκής προοπτικής και της μακροπρόθεσμης σταθερότητας. Η πραγματική εναλλακτική δεν είναι ανάμεσα στη λύση και σε ένα ασφαλές σημερινό καθεστώς διχοτόμησης. Είναι ανάμεσα σε μια συμφωνημένη επανένωση και στον διαρκώς αυξανόμενο κίνδυνο οριστικοποίησης της διαίρεσης.
Η συχνότερη αντίρρηση απέναντι σε μια συμφωνημένη λύση είναι ότι η σημερινή κατάσταση εξασφαλίζει τον έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας στον νότο και, κατά συνέπεια, μεγαλύτερη ασφάλεια. Η αντίληψη αυτή παραβλέπει έναν καθοριστικό παράγοντα: το σημερινό καθεστώς δεν είναι στατικό. Η παρατεταμένη εκκρεμότητα δημιουργεί συνθήκες σταδιακής παγίωσης της de facto διχοτόμησης, ενώ οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή αυξάνουν την αβεβαιότητα για το μέλλον. Σε ένα τόσο ρευστό διεθνές περιβάλλον, η στρατηγική της αδράνειας δεν μειώνει τον κίνδυνο· αντίθετα, μεταθέτει τις αποφάσεις στο μέλλον, όπου οι συσχετισμοί ενδέχεται να είναι λιγότερο ευνοϊκοί για την Κυπριακή Δημοκρατία.
