Ο Γενικός Γραμματέας, Αντόνιο Γκουτέρες, ήρθε στην Κύπρο ζητώντας από τον Κύπριο Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη, και τον Τ/Κ ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, «να διανύσουν το τελευταίο μίλι» για επίλυση του Κυπριακού. H αποχώρησή του με «άδεια χέρια», χωρίς το παραμικρό βήμα προόδου, άφησε για τις λίγες ημέρες που ακολούθησαν τους δύο Κύπριους ηγέτες να ανταλλάσσουν κατηγορίες για το ποιος ευθύνεται.
Η αρνητική εξέλιξη επανέφερε στον ΟΗΕ το θεμελιώδες ερώτημα που είχαν πάντοτε με το Κυπριακό: μήπως τελικά το εμπόδιο δεν είναι η ουσία, αλλά η ηγεσία;
Το Κυπριακό είναι μοναδικό φαινόμενο για τη διεθνή διπλωματία. Ενώ ο πλανήτης σείεται από πολέμους και δυστυχία, ένας Γενικός Γραμματέας επιμένει να ασχολείται με το Κυπριακό, ύστερα από πέντε δεκαετίες αποτυχίας. Πήγε στην Κύπρο για να σπρώξει για συμφωνία, αλλά δεν βρήκε καμία ετοιμότητα ή εγρήγορση από τους ηγέτες. Επέμενε στο… «τελευταίο μίλι», χωρίς ατέρμονες διαδικασίες. Αλλά κατάλαβε ότι τίποτε δεν άλλαξε από όσα συνέβησαν στο Κραν Μοντανά το 2017: η ιστορική ευκαιρία χάθηκε μια ανάσα πριν από τη στρατηγική συμφωνία, γιατί ο ΟΗΕ δεν βρίσκει ηγέτες να την υπογράψουν.
Ρουτίνα
Ο Χριστοδουλίδης βρίσκεται από καιρό σε άτυπο προεκλογικό αγώνα για επανεκλογή στην προεδρία το 2028. Μόλις αποχώρησε ο Γκουτέρες, ο σχεδιασμός του έγινε ολοφάνερος. Την Πέμπτη (6/8) έκανε ανασχηματισμό της κυβέρνησης και έβαλε μπρος. Τον συμφέρει να συντηρεί μιαν υποτυπώδη διαδικασία συναντήσεων για το Κυπριακό, ασχέτως αποτελέσματος. Πρόοδος είναι μια απλή συνάντηση που τρέφει τα ΜΜΕ με παρασκήνιο και σκόπιμες διαρροές για να φαίνεται ότι κάτι συζητείται. Στην πραγματικότητα, ο Χριστοδουλίδης στηρίζεται κατά βάση σε εσωτερικές δυνάμεις που διαφωνούν με τη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, που απορρίπτουν κάθε πρόταση του ΟΗΕ, περιλαμβανομένων και των προτάσεων Γκουτέρες. Όταν ο Γενικός Γραμματέας αποχωρήσει, ο Χριστοδουλίδης θα βρίσκεται σε πλήρη εκστρατεία, ισχυριζόμενος ότι στο Κυπριακό έπραξε το καθήκον του, χωρίς να χρεωθεί καμία «παραχώρηση».
Μέγγενη
Ο Έρχιουρμαν εξελέγη τον περασμένο Οκτώβριο με πάνω από το 60% των ψήφων, διακηρύσσοντας ότι θα βγάλει τους Τουρκοκυπρίους από την απομόνωση. Οι προσδοκίες δεν επαληθεύονται και βρίσκεται στη μέγγενη επικρίσεων. Τον Δεκέμβριο θα διεξαχθούν «κοινοβουλευτικές» εκλογές και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Έρχιουρμαν θα δοκιμαστεί στην κάλπη αν μπορεί να σχηματίσει «κυβέρνηση». Τώρα η εξουσία είναι στα χέρια της τ/κ εθνικιστικής δεξιάς και αντιπάλων της ομοσπονδιακής επανένωσης. Το αδιέξοδο στο Κυπριακό λειτουργεί ήδη σε βάρος της εκλογικής προσπάθειας των μετριοπαθών τ/κ δυνάμεων που προτιμούν επανένωση του νησιού. Ο Έρχιουρμαν αντιδρά σπασμωδικά και ατυχώς τα βάζει και με την Ευρωπαϊκή Ένωση, που αναζητεί ρόλο για να συμβάλει στο Κυπριακό.
Προσπάθειες
Είναι απίθανο ο Γκουτέρες να συγκαλέσει άτυπη πενταμερή. Ζητά ελάχιστα βήματα εμπιστοσύνης, εδώ και τουλάχιστον πέντε χρόνια. Οι ηγέτες δεσμεύτηκαν να ανοίξουν τέσσερα νέα σημεία διέλευσης, αλλά δεν τήρησαν την υπόσχεσή τους, παγιδευμένοι από ακατανόητους τακτικισμούς. Αλλά, ο Γενικός Γραμματέας δεν επιμένει μόνο σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Για χρόνια προσπαθεί να επανεκκινήσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, αλλά η στάση των ηγετών ήταν διαλυτική. Όταν βρισκόταν στη Λευκωσία, υπενθύμισε ότι από το 2018 έστειλε τρεις προσωπικούς απεσταλμένους στην Κύπρο. Συγκάλεσε τρεις πενταμερείς διασκέψεις και οργάνωσε σειρά από τριμερείς συναντήσεις με τους Κύπριους ηγέτες. Έκανε όλους τους συνδυασμούς με ηγέτες, αλλά δεν βρήκε ταυτόχρονα δύο, έτοιμους να αναλάβουν την ιστορική ευθύνη για να προχωρήσουν και να καταλήξουν σε στρατηγική συμφωνία.
Παρελθόν
Τα αδιέξοδα σπάζουν όταν αλλάζουν ηγεσίες. Αυτό συνέβη στο Κυπριακό, με τον παραμερισμό του Ραούφ Ντενκτάς το 2003. Το αδιέξοδο μετά το δημοψήφισμα έσπασε όταν έχασε τις εκλογές ο Τάσσος Παπαδόπουλος. Επί Χριστόφια - Ταλάτ, το 2010, υπήρξαν αξιοσημείωτες συγκλίσεις που ισχύουν μέχρι σήμερα. Η πρόοδος ήταν ακόμα πιο θεαματική όταν εξελέγη στην ηγεσία των Τ/Κ ο Μουσταφά Ακιντζί, το 2015. Διακόπηκε όταν ο Αναστασιάδης εγκατέλειψε το Κραν Μοντανά, υπέσκαψε τον Ακιντζί και εξελέγη ο Ερσίν Τατάρ.
Σήμερα, οι ηγέτες δεν παράγουν καμία πρόοδο, αδυνατούν να το πράξουν ακόμα και για τα ελάχιστα και αυτονόητα. Τα αδιέξοδα πολλαπλασιάζονται. Βέβαια, το δίλημμα έγινε σαφές και πιο μεγάλο για τους ηγέτες και δεν μπορούν να παίζουν με τον χρόνο. Ο Γκουτέρες δεν ζητά απλώς συνομιλίες, αλλά την υπογραφή στρατηγικής συμφωνίας.
Συχνά ο Χριστοδουλίδης προβάλλει ρητορικά ως πολιτικός της επίλυσης - το ονομάζει εσχάτως σε ομιλίες του «τάμα ζωής». Ήταν παρών στο Κραν Μοντανά, στενός συνεργάτης του Αναστασιάδη και στους χειρισμούς που ακολούθησαν. Είναι πολύ καλά γνωστός στον ΟΗΕ. Με βάση τις εκθέσεις που κάνει ο Γκουτέρες προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, σε καμία στιγμή δεν έπεισε - αυτός και ο προκάτοχός του - για την ηγετικότητά τους να διανύσουν το τελευταίο μίλι.
Ο Έρχιουρμαν, επίσης, δεν έπεισε μέχρι στιγμής. Ο Γκουτέρες μπορεί να θελήσει τελικά ο ΟΗΕ να αφήσει ανοιχτή την προοπτική για μιαν ανανεωμένη προσπάθεια στο Κυπριακό. Ίσως στο μυαλό του να είναι και η πιθανότητα να προκύψει στην Κύπρο ένας διαφορετικός συνδυασμός ηγετών το 2028. Αυτό, όμως, αφορά τις επιλογές που θα κάνουν πρωτίστως οι Ε/Κ πολίτες στις κάλπες.
