Ο πλανήτης δεν χρειάζεται πια επιστημονικές προβλέψεις για να αντιληφθεί τι σημαίνει κλιματική κρίση. Τη ζει. Από τα αλλεπάλληλα κύματα καύσωνα στην Ευρώπη και τις θερμοκρασίες ρεκόρ στη Μεσόγειο, μέχρι τις τεράστιες πυρκαγιές, τις παρατεταμένες ξηρασίες, τις πλημμύρες και την κατάρρευση γεωργικών καλλιεργειών, αυτό που κάποτε περιγράφαμε ως κλιματικό μέλλον έχει μετατραπεί σε κλιματικό παρόν και κάθε νέο καλοκαίρι μοιάζει να μετακινεί λίγο ακόμη τα όρια αυτού που θεωρούσαμε φυσιολογικό.
Το ανησυχητικότερο, όμως, δεν είναι μόνο ότι η Γη θερμαίνεται. Είναι ότι, ενώ οι συνέπειες βρίσκονται πλέον μπροστά στα μάτια μας, ένα μέρος της πολιτικής και δημόσιας συζήτησης επιχειρεί να μας πείσει ότι η αντιμετώπισή τους είναι υπερβολική, ακριβή ή ακόμη και περιττή. Σαν να μπορούμε να διαπραγματευτούμε με τη θερμοκρασία, την ξηρασία ή τις πυρκαγιές. Σαν να μπορεί μια κυβέρνηση να ψηφίσει την κατάργηση των νόμων της φυσικής.
Στο επίκεντρο αυτής της νέας πολιτικής αμφισβήτησης βρίσκεται το Net Zero, δηλαδή ο στόχος των καθαρών μηδενικών εκπομπών άνθρακα.
Δεν πρόκειται απλώς για ακόμα μία πολιτική διαφωνία. Γιατί εδώ η φυσική είναι ενοχλητικά ξεκάθαρη.
Η Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) επισημαίνει ότι για να σταθεροποιηθεί η ανθρωπογενής αύξηση της θερμοκρασίας πρέπει οι παγκόσμιες καθαρές εκπομπές CO₂ να φτάσουν στο μηδέν, παράλληλα με δραστική μείωση και των άλλων αερίων του θερμοκηπίου. Όσο συνεχίζουμε να προσθέτουμε διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, τόσο η υπερθέρμανση συνεχίζεται. Και όσο αργότερα φτάσουμε στο Net Zero, τόσο υψηλότερη θα είναι η θερμοκρασία στην οποία τελικά θα σταθεροποιηθεί ο πλανήτης.
Με απλά λόγια, το Net Zero δεν είναι κάποιο οικολογικό όραμα για έναν ιδανικό κόσμο, είναι το φρένο.
Κι εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πολιτική παραπλάνηση της εποχής μας. Αντί να συζητούμε πώς θα φτάσουμε εκεί με τον οικονομικά δικαιότερο και κοινωνικά αποτελεσματικότερο τρόπο, συζητούμε πλέον αν πρέπει να πάμε καθόλου.
Ακούμε ότι η πράσινη μετάβαση είναι πολύ ακριβή, ότι καταστρέφει τη βιομηχανία, ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αυξάνουν το κόστος, ότι μια μικρή χώρα δεν έχει λόγο να μειώσει τις εκπομπές της, επειδή δεν θα σώσει μόνη της τον πλανήτη.
Είναι το τέλειο άλλοθι της αδράνειας. Αν κάθε χώρα περιμένει πρώτα να δράσουν οι υπόλοιπες, τότε κανείς δεν θα δράσει.
Και για την Κύπρο αυτό το άλλοθι είναι ακόμη πιο παράλογο.
Εμείς δεν παρακολουθούμε την κλιματική κρίση από απόσταση. Τη ζούμε. Τη βλέπουμε στα φράγματα, στα δάση μας, στις γεωργικές καλλιέργειες, στην απώλεια βιοποικιλότητας, στις ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες, στην αυξανόμενη ενεργειακή ανάγκη για κλιματισμό. Και, κυρίως, στην προοπτική ενός νησιού που κινδυνεύει να γίνει θερμότερο, ξηρότερο και πολύ δυσκολότερο να κατοικηθεί.
Κι όμως, εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε την πράσινη μετάβαση περίπου ως ευρωπαϊκή υποχρέωση που πρέπει να διεκπεραιώσουμε, όχι ως εθνική στρατηγική επιβίωσης.
Το παράδοξο είναι κραυγαλέο, μια χώρα με περίπου 300 ημέρες ηλιοφάνειας τον χρόνο εξακολουθεί να εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και να πληρώνει πανάκριβο ηλεκτρισμό. Αντί να βλέπουμε τις ΑΠΕ, την αποθήκευση ενέργειας, τα έξυπνα δίκτυα, την ενεργειακή αναβάθμιση των κτηρίων και τις διασυνδέσεις ως εργαλεία ενεργειακής ανεξαρτησίας, συχνά τις μετατρέπουμε σε ακόμη ένα πεδίο γραφειοκρατίας και καθυστερήσεων.
Βεβαίως η μετάβαση έχει κόστος. Και βεβαίως χρειάζεται σοβαρό σχεδιασμό ώστε να μην πληρώσουν δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδήματα. Η επιστημονικά σοβαρή συζήτηση δεν είναι μεταξύ εκείνων που πιστεύουν και εκείνων που δεν πιστεύουν στο Net Zero, αλλά για το πώς θα επιτευχθεί γρηγορότερα, δικαιότερα και αποτελεσματικότερα. Γιατί υπάρχει και ένας λογαριασμός που συστηματικά αποφεύγουμε να υπολογίσουμε, το κόστος της μη δράσης.
Πόσο κοστίζει μια μεγάλη πυρκαγιά; Μια χαμένη γεωργική παραγωγή; Μια νέα μονάδα αφαλάτωσης; Η καταστροφή οικοσυστημάτων; Η επιβάρυνση της δημόσιας υγείας από συνεχείς καύσωνες; Και πόσο θα κοστίσει στην οικονομία μας μια Κύπρος όπου το καλοκαίρι θα γίνεται ολοένα μεγαλύτερο, θερμότερο και αφιλόξενο;
Μπορούμε να διαφωνούμε για τα μέσα, δεν μπορούμε όμως να διαπραγματευτούμε με τη φυσική.
Ο Jim Skea, πρόεδρος του IPCC, το έχει θέσει ως μια απλή επιλογή. Εάν θέλουμε να σταματήσει η υπερθέρμανση του πλανήτη, πρέπει να φτάσουμε σε καθαρές μηδενικές εκπομπές άνθρακα. Διαφορετικά, η θερμοκρασία θα συνεχίσει να ανεβαίνει και όσα ήδη βιώνουμε θα γίνονται εντονότερα και δυσκολότερα.
Net Zero, λοιπόν, δεν σημαίνει σώζουμε τον πλανήτη. Ο πλανήτης θα επιβιώσει και χωρίς εμάς. Σημαίνει ότι προσπαθούμε να διατηρήσουμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες μπορούν να επιβιώσουν οι κοινωνίες μας.
Και ειδικά για την Κύπρο, ίσως ήρθε η ώρα να καταλάβουμε κάτι ακόμη πιο απλό, η πράσινη μετάβαση κοστίζει, η κλιματική κατάρρευση, όμως, θα κοστίσει πολύ περισσότερο.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων
