Η επανάληψη της «αμετάβλητης θέσης» της Άγκυρας για δύο κράτη στο Κυπριακό δεν είναι μόνο δείγμα έλλειψης πολιτικού οράματος, αποτελεί μια χυδαία υπονόμευση της κουλτούρας της λύσης.
Κάθε συνάντηση, κάθε ενημέρωση, κάθε «κυβερνητική πηγή» φροντίζει να μας υπενθυμίσει ότι «δεν υπήρξε καμία μεταβολή». Λες και περιμέναμε ξαφνικά ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επαναλάβει τη σουηδική θέση για το Κυπριακό. Προφανώς και θα επαναλάβει την τουρκική του. Εμείς, όμως, γιατί αναπαράγουμε μονότονα την τουρκική ρητορική, αντί να εστιάζουμε στο τι μπορεί να κινηθεί, έστω και ελάχιστα, προς τα εμπρός.
Στις δηλώσεις μετά τη συνάντηση στην Άγκυρα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε για «παράθυρο ευκαιρίας», επικαλούμενος τις πρωτοβουλίες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ και την ανάγκη επανεκκίνησης των συνομιλιών από το σημείο που διακόπηκαν το 2017 στο Κραν Μοντανά. Ο Τούρκος Πρόεδρος δεν έκανε καμία αναφορά στο Κυπριακό. Ίσως έχει ορκιστεί να μην ξαναπιαστεί κορόιδο από τους Κύπριους. Ίσως δεν επιθυμεί δημόσια κλιμάκωση, ίσως δεν θέλει να δεσμευθεί ρητορικά σε μια στιγμή που η ευρύτερη ατζέντα απαιτεί χαμηλούς τόνους.
Την επόμενη μέρα, η επίσημη ενημέρωση, μέσω «αντικειμενικής κυβερνητικής πηγής», φρόντισε να επαναφέρει στο προσκήνιο ότι «δεν υπήρξε μεταβολή θέσεων». Και το μοτίβο αναπαράχθηκε με ευλάβεια: πρώτη είδηση στο Τρίτο του ΡΙΚ, όχι στο Τέταρτο, κάθε ώρα το ίδιο βιολί, «την τουρκική θέση για δύο κράτη επανέλαβε ο Τούρκος Πρόεδρος, σύμφωνα με την ενημέρωση που είχε ο Νίκος Χριστοδουλίδης από τον Έλληνα Πρωθυπουργό». Δηλαδή τι θα έλεγε; Ότι υπήρξε τεκτονική δραστηριότητα; Ότι διαφαίνεται μετακίνηση; Οι κυβερνητικές πηγές, εξ ορισμού, δεν είναι φορείς αισιοδοξίας, είναι φορείς διαχείρισης προσδοκιών. Όμως η διαχείριση προσδοκιών δεν πρέπει να μετατρέπεται σε διατήρηση του φόβου.
Η κυπριακή κυβέρνηση επιμένει να παρουσιάζει την κάθε επανάληψη της τουρκικής θέσης ως απόδειξη αδιαλλαξίας και αδιεξόδου. Και έχει επιτυχία αυτό ακόμα και αν πρόκειται για σπασμένο τηλέφωνο. Τι είπε ο Ερντογάν στον Μητσοτάκη ακριβώς και πώς ακριβώς το μετέφερε ο Έλληνας στον Κύπριο; Δεν έχει καμία σημασία, φτάνει να καλλιεργείται μια κουλτούρα προεξόφλησης αποτυχίας: «λέει τα ίδια, άρα δεν υπάρχει νόημα».
Όμως η διπλωματία της λύσης δεν λειτουργεί με δημόσιες δηλώσεις πόσω μάλλον με αυτές τις δηλώσεις. Λειτουργεί με επίπονες και επίμονες παρασκηνιακές διεργασίες, και δημοσίως με οικοδόμηση εμπιστοσύνης, με διατήρηση διαύλων. Και δεν είναι καθόλου αμελητέο να «διατηρείται το κλίμα χαμηλής έντασης και λειτουργικής επικοινωνίας». Σε μια περίοδο κρίσης, η ηρεμία είναι αναγκαία, όχι πολυτέλεια.
Ο Πρόεδρος ενημερώθηκε στο περιθώριο της άτυπης Συνόδου στο Alden Biesen. Εκεί, μακριά από μικρόφωνα και πρωτοσέλιδα, γίνεται ο πραγματικός συντονισμός. Το αν ο Έλληνας Πρωθυπουργός είπε «λίγα και καλά» ή αν ο Τούρκος Πρόεδρος ήταν «μούγκα» δημοσίως, δεν αναιρεί ότι προσπαθούμε να πάμε σε συνομιλίες. Αυτό δεν είναι το ουσιώδες;
Η ειρήνη στην Κύπρο δεν θα προκύψει από σκληροπυρηνικές αναγνώσεις ούτε από την απαξίωση της άλλης πλευράς. Προκύπτει όταν ο συνομιλητής σου θα επαναλαμβάνει τη θέση του, όπως κι εσύ τη δική σου, αλλά παρ’ όλα αυτά θα επιμένεις να συζητάς. Η επανάληψη της τουρκικής θέσης δεν αποτελεί είδηση. Είδηση θα ήταν η διακοπή της επικοινωνίας.
Αν υπάρχει «παράθυρο ευκαιρίας», δεν θα το ανοίξουν τα δελτία ειδήσεων ούτε οι διαρροές. Θα το ανοίξει η πολιτική βούληση να μην εγκλωβιστούμε στη ρητορική της ακινησίας. Αντί λοιπόν να ανακυκλώνουμε τι «επανέλαβε ο Τούρκος», ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε τι μπορούμε να επαναλάβουμε κι εμείς: τη δέσμευση στον διάλογο, στο διεθνές δίκαιο την επιθυμία μας για επανένωση της Κύπρου. Και κυρίως στη λογική ότι καμία σύγκρουση δεν λύθηκε με πρωτοσέλιδα.
