Ουσιαστικά, κουραστήκαμε να αντιλαμβανόμαστε αργά τα πάντα. Καταλαβαίνουμε αργότερα πάρα πολλά πράγματα που πρέπει να αντιληφθούμε εγκαίρως. Επηρεάζει και αυτό τις αποφάσεις που λαμβάνουμε. Για παράδειγμα, φέρνουν και απλώνουν μπροστά μας έναν χάρτη. Έναν χάρτη μέσα σε ένα βιβλίο στα Αγγλικά που τυπώθηκε τη δεκαετία του 1950. Χάρτη της Κύπρου. Μοιρασμένης στα δυο. Ακριβώς όπως σήμερα. Τον κοιτώ προσεκτικά. Πράγματι, έτσι είναι. Δηλαδή ήξεραν τι θα συνέβαινε εκείνοι που σχεδίασαν αυτόν τον χάρτη. Μόνο εμείς δεν ξέραμε; Άρα ήταν εκ των προτέρων γνωστοί οι δρόμοι που οδήγησαν και στο 1963, και στο 1974. Και απολύτως τίποτα δεν ήταν σύμπτωση. Μήπως εμείς κοιμόμασταν ή προσποιούμασταν πως κοιμόμασταν; Πότε μπήκε στη ζωή μας η λέξη «προβοκάτσια»; Μετά που τοποθετήθηκαν βόμβες στα τζαμιά εκ μέρους της τουρκοκυπριακής ηγεσίας; Όχι, πολύ αργότερα. Αργήσαμε να το καταλάβουμε και αυτό. Δεν το είχαμε υποψιαστεί καθόλου, έτσι δεν είναι; Όμως, μερικά άτομα είπαν την αλήθεια. Οι Αϊχάν και Γκιουρκάν. Τους δολοφόνησαν επειδή είπαν την αλήθεια. Η κοινότητα πίστεψε τους δολοφόνους. Ακολούθησε τους δολοφόνους. Έκανε κορώνα στο κεφάλι της τους δολοφόνους. Και αποκάλεσε προδότες εκείνους που δολοφονήθηκαν. Πέρασαν πολλά χρόνια για να καταλάβει ότι εκείνοι ήταν πραγματικοί πατριώτες και όχι προδότες. Πότε μπήκε στη ζωή μας η λέξη «προβοκάτσια»; Μήπως όταν τοποθετήθηκε βόμβα στο άγαλμα του Δράκου στην Πύλη Πάφου; Μήπως όταν έβαλε φωτιά ο Ντενκτάς στο ίδιο το δικηγορικό γραφείο του;
Ουσιαστικά τιμωρούμαστε για το γεγονός ότι δεν μπορούμε να καταλάβουμε εγκαίρως τα πάντα. Εκείνοι που δεν μπόρεσαν να καταλάβουν γιατί άνοιξαν οι πόρτες το 2003, άρχισαν να το καταλαβαίνουν πρόσφατα. Τώρα λες αδελφέ ότι, όταν άνοιξαν οι πόρτες αυτές, έμεινε στην αιωνιότητα το Κυπριακό; Έχεις δίκαιο. Αλλά δεν σκεφόμασταν έτσι εκείνη την ημέρα, έτσι δεν είναι; Όλοι χάρηκαν σαν να φτάσαμε στη λύση και στην ειρήνη. Είπαν πως τέλειωσε αυτή η δουλειά. Πολύ αργότερα αντιλήφθηκαν πως αυτό ήταν ένα από τα πιο σοβαρά βήματα που έγιναν για τα δύο κράτη και τη διχοτόμηση.
Είχατε πικραθεί και θυμώσει πολύ με τους Ελληνοκυπρίους όταν είπαν ένα ισχυρό «όχι» στο δημοψήφισμα. Μάλιστα, υπήρχαν ανάμεσά μας κάποιοι που δεν ήθελαν να περάσουν ξανά στον νότο εξαιτίας αυτού του γεγονότος. Πολύ αργότερα αρχίσατε να καταλαβαίνετε ότι δεν ήταν άδικο αυτό το ελληνοκυπριακό «όχι». Είναι αλήθεια πως κάποιοι ακόμα δεν το κατάλαβαν, όμως δεν έχει σημασία. Είναι όμηροι της προπαγάνδας «εμείς είπαμε "ναι" και εκείνοι είπαν "όχι"». Αν αποδέχονταν ότι αυτό το σχέδιο δεν ήταν καλοπροαίρετο αλλά μια παγίδα που στήθηκε για να καθαρίσει τις πέτρες που υπήρχαν στον δρόμο των Κυπρίων προς τα δύο κράτη θα απαλλάσσονταν από αυτή την προπαγάνδα...
Μπορώ να πω ότι η τραγωδία του 1974 είναι στην κορυφή των γεγονότων που δεν έγιναν αντιληπτά εγκαίρως. Η τουρκοκυπριακή κοινότητα πείστηκε κατά απόλυτο τρόπο ότι θα υποβάλλετο σε γενοκτονία εκ μέρους των φασιστών Ελλήνων πραξικοπηματιών. Και ακόμα υπάρχουν κάποιοι που το πιστεύουν αυτό. Ως εκ τούτου, αποδέχτηκαν ότι σώθηκαν εκ μέρους της Τουρκίας. Ακόμα υπάρχουν κάποιοι που το πιστεύουν αυτό, όμως νομίζω πως οι περισσότεροι κατάλαβαν πλέον την κατάσταση. Τι κατάλαβαν; Ότι δεν σώθηκαν και ότι απλώς πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Ότι η Τουρκία επενέβη εδώ για τα δικά της στρατηγικά συμφέροντα. Και ότι ταυτοχρόνως προστατεύει τα συμφέροντα του ΝΑΤΟ εδώ.
Σε αυτό το νησί ζει μια κοινότητα που αντιλαμβάνεται πολύ αργότερα πάρα πολλά πράγματα που έπρεπε να είχε καταλάβει εγκαίρως. Ότι είχε δίκαιο ο δρ Ιχσάν Αλί. Ότι ο Ντερβίς Καβάζογλου ήταν ένας πατριώτης ήρωας. Ότι προδόθηκαν οι Αυξεντίου και Μάτσης που σκοτώθηκαν στα κρησφύγετά τους. Ότι το μεγαλύτερο πολιτικό λάθος του Μακάριου ήταν ότι δεν πίστεψε ποτέ πως η Τουρκία θα μοίραζε την Κύπρο με μια σοβαρή στρατιωτική επέμβαση. Πάντα εκ των υστέρων τα αντιλήφθηκαν οι Κύπριοι. Εκ των υστέρων αντιλήφθηκαν ότι ήταν πατριώτες όσοι σταμπάρονταν σαν προδότες και στις δύο κοινότητες και ότι ήταν προδότες όσοι αγκαλιάζονταν σαν πατριώτες.
Δεν έχω απολύτως καμία αμφιβολία ότι θα αντιληφθούν εκ των υστέρων και όσα δεν καταλαβαίνουν τώρα. Δεν ξέρω σε τι ωφελεί να τα καταλάβουμε όταν είναι πλέον πολύ αργά…
