Του Νίκου Μεσαρίτη
Η ένταση που εξελίσσεται στη Μέση Ανατολή προκαλεί εύλογη ανησυχία σε πολλές χώρες της περιοχής. Οι εικόνες συγκρούσεων, οι στρατιωτικές κινήσεις και οι δηλώσεις ηγετών δημιουργούν ένα κλίμα αβεβαιότητας που επηρεάζει και τις μικρότερες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου. Σε αυτή τη συγκυρία, ο δημόσιος λόγος των κυβερνήσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Στην Κύπρο, κάθε αναφορά σε ζητήματα ασφάλειας αγγίζει βαθιά ιστορικά και πολιτικά αντανακλαστικά. Η κοινωνία έχει βιώσει τον πόλεμο και τις συνέπειες της σύγκρουσης. Για αυτό και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται οι διεθνείς κρίσεις δεν είναι μια απλή επικοινωνιακή επιλογή· είναι στοιχείο πολιτικής ευθύνης.
Τις τελευταίες ημέρες παρατηρείται μια έντονη ρητορική γύρω από την ασφάλεια της περιοχής και τη θέση της Κύπρου μέσα στις γεωπολιτικές εξελίξεις. Δηλώσεις αξιωματούχων, αναφορές σε στρατιωτική παρουσία και δραματικοί τόνοι δημιουργούν την εντύπωση ότι η χώρα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας επικείμενης απειλής.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, απαιτεί πιο ψύχραιμη ανάγνωση.
Η Κύπρος βρίσκεται πράγματι σε μια ευαίσθητη γεωγραφική περιοχή αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μετατρέπεται αυτομάτως σε άμεσο κίνδυνο για το έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν την πραγματική κατάσταση, όχι μια υπερβολική εκδοχή της.
Η υπεύθυνη πολιτική δεν βασίζεται στη δημιουργία φόβου αλλά στην ειλικρινή ενημέρωση. Οι κοινωνίες που έχουν ζήσει τραυματικές εμπειρίες, όπως η Κύπρος, χρειάζονται σταθερότητα και καθαρό λόγο. Οι υπαινιγμοί περί γενικευμένων κινδύνων ή οι υπερβολικές διατυπώσεις μπορεί να δημιουργούν εντυπώσεις αποφασιστικότητας αλλά συχνά οδηγούν σε σύγχυση.
Η ιστορία των σχέσεων Ελλάδας και Κύπρου είναι σύνθετη και βαθιά συναισθηματική. Από τη μια πλευρά υπάρχει ο δεσμός κοινής ταυτότητας και ιστορίας· από την άλλη, υπάρχει και το τραύμα της περιόδου που οδήγησε στα γεγονότα του 1974. Αυτές οι μνήμες καθιστούν κάθε δήλωση περί προστασίας, στρατιωτικής παρουσίας ή εγγυήσεων εξαιρετικά ευαίσθητη.
Στον δημόσιο διάλογο εμφανίζονται συχνά φράσεις που επιχειρούν να τονίσουν τη γεωπολιτική εγγύτητα της Κύπρου ή τη σημασία της για την ασφάλεια της περιοχής. Ωστόσο, τέτοιες διατυπώσεις χρειάζονται προσοχή. Η Ιστορία έχει δείξει ότι οι συμβολικές φράσεις μπορεί να αποκτήσουν βαρύτητα πολύ μεγαλύτερη από την πρόθεση εκείνου που τις εκφέρει.
Η ασφάλεια μιας χώρας δεν οικοδομείται με λεκτικούς συμβολισμούς ούτε με επικοινωνιακές υπερβολές. Οικοδομείται με σοβαρή στρατηγική σκέψη, με διπλωματική σταθερότητα και με ειλικρίνεια απέναντι στους πολίτες.
Για την Κύπρο, ο πραγματικός στρατηγικός προβληματισμός παραμένει άλλος. Το νησί εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπο με μια μακροχρόνια εκκρεμότητα που αφορά την ίδια του την εδαφική και πολιτική πραγματικότητα. Η ύπαρξη ξένου στρατού στο βόρειο τμήμα του νησιού αποτελεί το πραγματικό ζήτημα ασφάλειας που συνοδεύει την Κυπριακή Δημοκρατία εδώ και δεκαετίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η υπεύθυνη πολιτική στάση δεν είναι να διογκώνει άλλους κινδύνους αλλά να διατηρεί καθαρή εικόνα των πραγματικών προκλήσεων.
Οι πολίτες μιας ώριμης δημοκρατίας δεν χρειάζονται καθησυχαστικές υπερβολές ούτε δραματικές αφηγήσεις. Χρειάζονται ενημέρωση, ψυχραιμία και εμπιστοσύνη ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται με νηφαλιότητα.
Η Κύπρος έχει αποδείξει πολλές φορές ότι μπορεί να αντιμετωπίζει τις κρίσεις με ωριμότητα. Η κοινωνία της γνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στην πραγματική απειλή και στον επικοινωνιακό θόρυβο.
Και ακριβώς για αυτό, σε περιόδους διεθνούς έντασης, ο δημόσιος λόγος οφείλει να υπηρετεί την αλήθεια και όχι τις εντυπώσεις.
Σε περιόδους διεθνούς έντασης, οι κυβερνήσεις συχνά υιοθετούν έναν δραματικό τόνο για να δείξουν αποφασιστικότητα. Όμως η πραγματική ασφάλεια μιας κοινωνίας δεν χτίζεται με εντυπώσεις αλλά με ψυχραιμία.
Στην Κύπρο αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό. Η κοινωνία έχει βιώσει τον πόλεμο και γνωρίζει πόσο εύκολα οι λέξεις μπορούν να δημιουργήσουν φόβο. Όταν ο δημόσιος λόγος διογκώνει απειλές τελικά αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Η γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου πράγματι φέρνει το νησί κοντά σε μεγάλες διεθνείς εξελίξεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε κρίση μετατρέπεται σε άμεσο κίνδυνο για την Κυπριακή Δημοκρατία.
Ο πραγματικός στρατηγικός προβληματισμός της Κύπρου παραμένει γνωστός εδώ και δεκαετίες. Η παρουσία ξένου στρατού στο βόρειο τμήμα του νησιού είναι το ζήτημα που καθορίζει την ασφάλεια και το μέλλον της χώρας.
Γιια αυτό και σε στιγμές έντασης η υπευθυνότητα της πολιτικής ηγεσίας είναι απλή αλλά απαιτητική: να λέει την αλήθεια και να κρατά το μέτρο.
Η υπευθυνότητα στον δημόσιο λόγο είναι ίσως η πρώτη γραμμή άμυνας μιας Δημοκρατίας· και σε καιρούς αβεβαιότητας χρειάζεται αλήθεια και μέτρο.
Η ασφάλεια μιας κοινωνίας αρχίζει από την ειλικρίνεια των λέξεών της και όταν ο δημόσιος λόγος στηρίζεται στην αλήθεια και στο μέτρο.
