Σε όλες τις κοινωνίες, η πολιτική πρακτική είναι στενά συνδεδεμένη με την τέχνη του χειρισμού τριών διαφορετικών πραγμάτων: τον λόγο, την υποδήλωση, και τον στόχο. Ένας πολιτικός συνήθως άλλα λέει, άλλα κρύβει πίσω από τις γραμμές αυτών που λέει, και άλλο στόχο έχει.
Όμως, ένας πολιτικός κρίνεται από το πόσο μεγάλη απόσταση υπάρχει ανάμεσα σ’ αυτά τα τρία. Για παράδειγμα, όταν ο Μακάριος έλεγε το 1972 ότι η εμφύλια βία θα φέρει καταστροφή στην Κύπρο, υπονοούσε ότι η δράση του Γρίβα με τη βοήθεια της δικτατορίας των Αθηνών θα έδινε αφορμή για επέμβαση των Τούρκων· και με αυτά που έλεγε και υποδήλωνε στόχευε στο να ανακόψει την άλωση της Κύπρου από τη Χούντα, και κυρίως να αποτρέψει τη διχοτόμηση του νησιού. Έτσι, αυτό που έλεγε, με αυτό που υπονοούσε και με αυτό που πραγματικά στόχευε, δεν είχαν τεράστια απόσταση. Με το κοινό μυαλό, μπορούσες να πας από το ένα στο άλλο.
Αλλά, όταν μιλούσε για «εθνικό κέντρο» και ταυτόχρονα δήλωνε προσήλωση στις διακοινοτικές συνομιλίες, υποδήλωνε τον κατευνασμό της χούντας και της Τουρκίας, ενώ στόχευε στη δημιουργία ενός δεύτερου ελληνικού κράτους στην Κύπρο. Με υποβάθμιση των Τουρκοκυπρίων σε πενιχρή μειονότητα. Σ’ αυτή την περίπτωση, οι αποστάσεις μεταξύ των τριών σημείων ήταν πολύ μεγαλύτερες. Πολιτικός λόγος, υποδηλούμενο μήνυμα, και απώτερος στόχος ήταν σε κατάσταση διαζυγίου.
Σε ένα τέτοιο σκηνικό «τριμερούς διαζυγίου», τα προβλήματα γίνονται ωρολογιακές βόμβες…
Όταν έχεις μόνο το δεύτερο…
Στην πρώτη περίπτωση, όπου λόγος, υποδήλωση, και στόχος ήταν κοντά, ο Μακάριος ήταν πολιτικός ηγέτης. Ον με πολιτικό αισθητήριο, που γνώριζε από αποτελεσματική διπλωματία. Στη δεύτερη περίπτωση, κατά την οποία οι τρεις άξονες ήταν αταίριαστοι και απομακρυσμένοι, ήταν πολιτικός διαχειριστής – και μάλιστα αναποτελεσματικός, όταν συμπεριφερόταν έτσι.
Το πρόβλημα μετατρέπεται σε μόνιμο αδιέξοδο, όταν έχεις να κάνεις με ανθρώπους για τους οποίους η πολιτική είναι μόνο το δεύτερο σενάριο.
Οι λύσεις για τους ανεπαρκείς πολιτικούς είναι πρώτον η δημιουργία συνθηκών που επιτρέπουν την αποφυγή λογοδοσίας, και δεύτερον οι φασιστικές μέθοδοι. Για παράδειγμα, ο Νετανιάχου και ο Τραμπ άλλα δηλώνουν ανά ώρα, άλλα υποδηλώνουν τα λόγια τους, και άλλος είναι ο στόχος τους – συνήθως καθαρά τυχοδιωκτικός. Αλλά φροντίζουν στο εσωτερικό τους και διεθνώς, να αποφεύγουν τη λογοδοσία· και χρησιμοποιώντας φασιστικές μεθόδους να επιβάλλουν το αφήγημά τους.
Τραμπ και Νετανιάχου ηγούνται χωρών με διεθνή πολιτική και στρατιωτική δύναμη. Γι’ αυτό, μπορούν κάλλιστα να κάνουν τα αίσχιστα, αλλά να μην λογοδοτούν σε κανένα, και να επιβάλλουν το αφήγημά τους με το έτσι θέλω. Και ως ηγέτες ισχυρών χωρών, στο τέλος επιβιώνουν.
Το πρόβλημα το έχουν μικρές χώρες. Όταν πολιτικοί μικρών χωρών ακολουθούν το παράδειγμά τους («άλλα λέω κάθε ώρα, άλλα υποδηλώνω, και έχω εντελώς άσχετο στόχο»), το αποτέλεσμα είναι συνήθως καταστροφικό.
Η κυπριακή εκδοχή
Μερικά εγχώρια παραδείγματα:
• Είναι σε όλους γνωστό ότι ο ΔΗΣΥ βρίσκεται σε κατάσταση διεσταλμένων στοχεύσεων των στελεχών του. Άλλοι εργάζονται για τόνωση του «εθνικιστικού» προφίλ για να μειώσουν τις απώλειες προς ΕΛΑΜ, άλλοι για οικοδόμηση συνθηκών συνεργασίας με το ΔΗΚΟ για τις Προεδρικές του 2028, άλλοι για να «φάνε» την Αννίτα, άλλοι για να είναι οι ίδιοι υποψήφιοι, και άλλοι για να κουβαλήσουν το κόμμα στον Ν. Χριστοδουλίδη. Όλα παράλληλα και ενίοτε τεμνόμενα.
Όταν σε συγκέντρωση του κόμματος παρουσιάζεται το ολόγραμμα του Γλαύκου Κληρίδη μέσω Α.Ι.,
(α) Η δήλωση είναι: «Είμαστε οι συνεχιστές ενός μεγάλου πολιτικού ηγέτη».
(β) Η υποδήλωση είναι: «Ξεχάστε τα διαβατήρια Αναστασιάδη και τις διχογνωμίες για φιλελευθερισμό ή εθνικισμό. Και, είτε θέλετε Χριστοδουλίδη και διχοτόμηση, είτε ομοσπονδιακή λύση, είμαστε Ένα!».
(γ) Ο στόχος, είναι εντελώς άσχετος, και μάλιστα διαφορετικός για κάθε παράγοντα: Η μία: «Προς θεού, ψηφίστε μας γιατί αν έρθουμε δεύτερο κόμμα θα με φάνε από πρόεδρο, μου την έχουν ήδη στημένη». Ο άλλος: «Προς θεού ψηφίστε μας γιατί αν είμαστε χαμηλά δεν παίρνω την έδρα στη Χ επαρχία». Οι τρίτοι: «Εγώ θα είμαι υποψήφιος, ή εγώ θα διεκδικήσω την προεδρία του κόμματος, ή εγώ θα πάρω το κόμμα προς το ΔΗΚΟ ή τον Χριστοδουλίδη».
Το «τριμερές διαζύγιο» ανάμεσα στον πολιτικό λόγο, την εκάστοτε υποδήλωση, και τον εκάστοτε στόχο, οδηγεί στο μηδέν…
• Έστω και σε μικρότερη κλίμακα, ανάλογα ζητήματα αντιμετωπίζουν και άλλα πολιτικά σχήματα στην ελληνοκυπριακή πολιτική σκηνή. Για παράδειγμα, η διάσταση μεταξύ λόγων, υποδήλωσης, και στόχου αναφορικά με την Ειρήνη Χαραλαμπίδου, κόστισε στο ΑΚΕΛ όχι μόνο την αναμενόμενη αποχώρησή της, αλλά και τη δυνατότητα αυτή να εμφανίζεται ως «διωγμένη» και «κατατρεγμένη». Με πιθανό αποτέλεσμα να του κάνει ζημιά, με διαρροές προς το «Άλμα».
Το ΔΗΚΟ από την πλευρά του, πληρώνει τα δικά του «τριμερή διαζύγια». Όταν για είκοσι χρόνια είναι εναντίον κάθε πρωτοβουλίας για το κυπριακό, δηλώνοντας ότι αυτές «δεν έχουν το σωστό ομοσπονδιακό περιεχόμενο», υποδηλώνει «όχι σε ομοσπονδιακή λύση»· με στόχο το «να μείνουμε όπως είμαστε, χωρίς να έχουμε μέσα στα πόδια μας τους Τουρκοκυπρίους». Πώς να μην έχει – και αυτό και η ΕΔΕΚ – διαρροές προς το ΕΛΑΜ; Επίσης, για δεκαπέντε χρόνια ταυτίζεται σχεδόν απόλυτα με τον ΔΗΣΥ σε οικονομικά θέματα. Όταν ο Ν. Παπαδόπουλος κάθε φορά το δικαιολογεί δηλώνοντας «για να μην καταρρεύσει η οικονομία και το τραπεζικό σύστημα», υποδηλώνει ότι «το ΑΚΕΛ φταίει για την κρίση»· με στόχο εντελώς διαφορετικό: Να μην ακουμπήσει κανείς τα υπερκέρδη τραπεζών και επιχειρηματιών. Πώς να μην έχει διαρροές προς το «Άλμα» και την «Άμεση Δημοκρατία»;
Το αποκορύφωμα
Ο πόλεμος στο Ιράν σκέπασε προσωρινά σκάνδαλα και αστοχίες, όμως αποκάλυψε άλλες:
• Το αφήγημα της προστασίας μας χάρις στον σφιχτό εναγκαλισμό με τον Νετανιάχου κατέρρευσε. Οι δηλώσεις «το Ισραήλ είναι δίπλα μας και μπορεί να μας προστατεύσει», υπονοούσε «να δώσουμε τα πάντα στους ‘προστάτες’ μας, ότι μας ζητούν». Και στόχευε σε κάτι εντελώς άσχετο, στη βελτίωση των ποσοστών αποδοχής του Προέδρου. Αποτέλεσμα: Σήμερα η ανασφάλεια είναι στο απώγειο.
• Αρχικά, η κυβέρνηση προσπαθούσε να καθησυχάσει. Όταν τα αισθήματα ανασφάλειας της κοινωνίας έγιναν ανεξέλεγκτα, κάλεσε βοήθεια. Οι δηλώσεις για την παρουσία της ελληνικής στρατιωτικής βοήθειας υποδήλωναν, «αναβιώσαμε το ενιαίο αμυντικό δόγμα» και «παγώνει κάθε διάλογος για το κυπριακό». Ο στόχος ήταν η εθνική ανάταση και η ανάδειξή του ιδίου σε «δυναμικό και αποτελεσματικό ηγέτη». Αποτέλεσμα: Πολύ σύντομα θα ζητήσουμε οι ίδιοι από τις φρεγάτες και τα F-16 να αποχωρήσουν, γιατί η ζημιά στον τουρισμό είναι τεράστια.
• Η κορύφωση της κρίσης και της ανασφάλειας αποκάλυψε και μια σειρά από άλλες αδυναμίες (καταφύγια, 112 κ.λ.π.).
Γενικό αποτέλεσμα: Έχουμε πεισθεί ότι ο Ν. Χριστοδουλίδης ανήκει στην κατηγορία των πολιτικών μικρών χωρών που ακολουθούν συστηματικά το «τριμερές διαζύγιο» μεταξύ λόγων, υποδηλώσεων, και στόχων.
Το χειρότερο είναι ότι αυτό γίνεται επειδή μόνο αυτό ξέρει! Για τον Ν. Χριστοδουλίδη η πολιτική είναι αποκλειστικά να λες Α, να υπονοείς Χ, και να έχεις πάντα ως αποκλειστικό στόχο κάτι εντελώς άσχετο· την επανεκλογή. Δεν ξέρω για τον ίδιο, πάντως για τον λαό του αυτό είναι εγγύηση καταστροφής.
Το καλάθι
• …με τα «την πατήσαμε» (1): Σε ανάλυσή του για τη διαχείριση Τραμπ αναφορικά με το Ιράν, ο Έλληνας διεθνολόγος και βουλευτής Δημήτρης Καιρίδης κατέληξε και συνόψισε: «Την πατήσαμε»! Δηλαδή, με αυτόν δεν ξέρουμε τι μας ξημερώνει. Φαίνεται ότι η διαφορά από την πρώτη θητεία Τραμπ είναι ότι τώρα (α) έχει μαζέψει γύρω του όλους τους νοσηρούς ακραίους, (β) του έχει γίνει εμμονή να μείνει στην Ιστορία. Αν όχι ως θαυματοποιός, έστω ως Νέρωνας.
• … με τα «την πατήσαμε» (2): Ο Νετανιάχου δεν είναι καλύτερος. Απλώς πιο επιδέξιος επικοινωνιακά. Για παράδειγμα, διαρρέει ότι δήθεν θέλει αλλαγή του καθεστώτος στο Ιράν, ενώ στην πραγματικότητα θα είναι ευτυχής αν η χώρα τυλιχτεί σε ένα μακροπρόθεσμο χάος. Ο στόχος του: Να παρατείνει όσο γίνεται τον πόλεμο, σέρνοντας μαζί του και τις ΗΠΑ.
• … με τα «την πατήσαμε» (3): Όμως, στο τέλος όλα αυτά τα πληρώνουν μικροί λαοί. Ιδιαίτερα όταν έχουν ηγεσίες που δεν διαβάζουν σωστά όσα γίνονται γύρω τους, επειδή Δεν Θέλουν (ή Δεν Ξέρουν). Ακόμη κι αν αποφύγουμε τη μεγάλη οικονομική ζημιά (δύσκολο), το Κυπριακό μπαίνει για καιρό στην «κατάψυξη». Μέχρι να εκραγεί… Ως τότε, θα δουλεύουμε τον εαυτό μας με θέματα π.χ. «ένταξης στο ΝΑΤΟ» ή αποχώρησης των βάσεων πριν τη λύση.
