Η παγκόσμια έλλειψη ντίζελ επιβαρύνει την οικονομία περισσότερο από τις ανατιμήσεις της βενζίνης. Στα εργοστάσια, η λειτουργία του μηχανολογικού εξοπλισμού γίνεται πιο ακριβή. Κατά κανόνα οι επιχειρήσεις μετακυλίουν το κόστος στον καταναλωτή. Αποτέλεσμα, οι πληθωριστικές πιέσεις και το αυξημένο κόστος για την προμήθεια τροφίμων.
ΗΠΑ: Η Ουκρανία φταίει
Ας δούμε όμως πού οφείλεται η αύξηση των τιμών στο ντίζελ. Δύο από τους μεγαλύτερους παραγωγούς ντίζελ στον κόσμο είναι σήμερα οι ΗΠΑ και η Κίνα. Η διαφορά είναι ότι οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας, ενώ η Κίνα καταναλώνει η ίδια τη μεγαλύτερη ποσότητα του παραγόμενου ντίζελ για να τροφοδοτήσει τη βιομηχανία της.
Εντός ΗΠΑ η τιμή του ντίζελ ανεβαίνει συνεχώς. Σύμφωνα με στοιχεία του Energy Information Agency (EIA), ο μέσος όρος στις τιμές του ντίζελ φτάνει πλέον τα 6,52 δολάρια το γαλόνι (ποσότητα που αντιστοιχεί σε 3,8 λίτρα), ενώ πριν από έναν χρόνο κυμαινόταν στα 3,74 δολάρια και πριν από δύο χρόνια στα 3,53 δολάρια. Οι αυξήσεις αγγίζουν δηλαδή το 74% και το 85% αντίστοιχα.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι η Ουκρανία είναι συνυπεύθυνη για την εξέλιξη αυτή, γι' αυτό θα πρέπει να τερματίσει τις επιθέσεις της σε ρωσικά διυλιστήρια. Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ), τα ρωσικά διυλιστήρια αποτέλεσαν στόχο επιθέσεων 15 φορές από το 2022. Η Ρωσία παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές ντίζελ, ωστόσο σήμερα η παραγωγή της έχει μειωθεί κατά 30% σε σχέση με τα επίπεδα του 2025. Θέλοντας να διασφαλίσει την αυτάρκειά της, η Μόσχα επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές.
«Φρένο» στις αμερικανικές εξαγωγές;
Οι ΗΠΑ προσπάθησαν να καλύψουν τα κενά, αλλά οι ποσότητες που εξάγουν δεν επαρκούν. Στις 22 Σεπτεμβρίου ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι και οι Αμερικανοί θα βάλουν «φρένο» στις δικές τους εξαγωγές. Οι λόγοι είναι πολιτικής φύσεως: Λίγο πριν από τις «ενδιάμεσες εκλογές» για το Κονγκρέσο, που διεξάγονται τον Νοέμβριο, η αμερικανική κυβέρνηση κάνει ό,τι μπορεί για να μειώσει τις τιμές. Η ακριβή ενέργεια αποτελεί κεντρικό θέμα στον προεκλογικό αγώνα.
Το λόμπι της ενέργειας δηλώνει αντίθετο στα κυβερνητικά σχέδια. Αναλυτές προειδοποιούν ότι ένα «φρένο» στις εξαγωγές δεν πρόκειται να προκαλέσει άμεσα την επιθυμητή επίδραση. Και όχι μόνο αυτό, αλλά ίσως επιφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα, με τα αμερικανικά διυλιστήρια να μειώνουν την παραγωγή τους και τις τιμές να αυξάνονται ακόμα περισσότερο.
Ιδιαίτερα ευάλωτη η Ευρώπη
Για την Ευρώπη θα είχε δραματικές συνέπειες ένα «φρένο» στις αμερικανικές εξαγωγές. «Με τα φορολογικά προνόμια που απολάμβαναν επί δεκαετίες οι κινητήρες ντίζελ, οι Ευρωπαίοι είναι πιο εξαρτημένοι από το ντίζελ σε σχέση με τους Αμερικανούς», λέει ο Γκέοργκ Τσάχμαν, αναλυτής για θέματα ενέργειας στο Ινστιτούτο Μπρίγκελ των Βρυξελλών. «Σήμερα η Ευρώπη διαθέτει πλεόνασμα βενζίνης, το οποίο εξάγει. Αντιθέτως, στο ντίζελ έχει έλλειψη και πρέπει να κάνει εισαγωγές».
Οι αριθμοί επιβεβαιώνουν αυτήν την εκτίμηση: Στην ΕΕ τα αυτοκίνητα με ντιζελοκινητήρα υπερβαίνουν το 38% του συνόλου των οχημάτων. Σύμφωνα με ανάλυση του Organisation Transport & Development, με έδρα τις Βρυξέλλες, το 77% της κατανάλωσης ντίζελ στην Ευρώπη διοχετεύεται στις μεταφορές.
Για ένα γέμισμα του ρεζερβουάρ με ντίζελ (50 λίτρα), οι οδηγοί πληρώνουν σήμερα στην Ευρώπη κατά μέσο όρο 30 ευρώ περισσότερο από τις 28 Φεβρουαρίου 2026, παραμονή του πολέμου στο Ιράν. Για ένα φορτηγό στη Γερμανία η αύξηση ισοδυναμεί με μία επιβάρυνση 236 ευρώ την εβδομάδα, κατά μέσο όρο. Το συνολικό κόστος για την ευρωπαϊκή οικονομία φτάνει τα 270 εκατομμύρια ευρώ την ημέρα.
Αύξηση του ντίζελ πιο γρήγορα;
Σύμφωνα με τον Σκιπ Γιορκ, αναλυτή για θέματα ενέργειας του Rice University στο Χιούστον των ΗΠΑ, τα πλήγματα στην παραγωγή της Ρωσίας μπορεί να έχουν άμεσες συνέπειες. Και αυτό γιατί, όπως επισημαίνει, «κάθε φορά που η Ουκρανία εξαπολύει επιθέσεις, η διαφορά της τιμής φαίνεται αμέσως στην αντλία. Με τα Στενά του Ορμούζ δεν συμβαίνει το ίδιο, γιατί μπορεί να προκαλούνται και από εκεί εμπόδια, ωστόσο η τροφοδοσία παραμένει σχετικά σταθερή τους τελευταίους μήνες».
Ο Αμερικανός αναλυτής εκτιμά ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι πλέον η παραγωγή αργού πετρελαίου (που αποτελεί τη βάση για τη βενζίνη, αλλά και το ντίζελ). «Το πρόβλημα έχει μετατοπιστεί», λέει. «Τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο δεν είχαμε αρκετό αργό πετρέλαιο. Σήμερα τα διυλιστήρια δεν έχουν επαρκή ικανότητα επεξεργασίας του αργού πετρελαίου που προμηθεύονται». Την εκτίμηση αυτή συμμερίζεται και ο Γκέοργκ Τσάχμαν από το Ινστιτούτο Μπρίγκελ. Όπως τονίζει, «σε όλο τον κόσμο η ικανότητα επεξεργασίας των διυλιστηρίων έχει μειωθεί, αυτό ισχύει κατ' εξοχήν για το ντίζελ».
Πρόγνωση για το μέλλον
Μια παράταση του πολέμου στη Μέση Ανατολή ή στη Ρωσία θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση στην Ευρώπη. Το ίδιο ισχύει όμως και για ένα «φρένο» στις αμερικανικές εξαγωγές. Εάν πράγματι συμβεί αυτό, θα προκαλέσει «σοκ» στην Ευρώπη, λέει ο Γκέοργκ Τσάχμαν. Το ερώτημα είναι αν, σε αυτήν την περίπτωση, οι Ευρωπαίοι θα αντιδράσουν, επιβάλλοντας αντίμετρα.
Διότι μέχρι τώρα η βασική ιδέα ήταν ότι οι Αμερικανοί εξάγουν ντίζελ στην Ευρώπη και οι Ευρωπαίοι εξάγουν βενζίνη στις ΗΠΑ. Σε περίπτωση που αντιδράσουν οι Ευρωπαίοι μειώνοντας τις δικές τους εξαγωγές, θα αυξηθούν οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ. Όλα αυτά θα επέφεραν πλήγμα και στις δύο πλευρές.
Συν τοις άλλοις, ο χειμώνας πλησιάζει και τα διυλιστήρια θα πρέπει να «ανεβάσουν ταχύτητα» στο πετρέλαιο θέρμανσης. Κάτι που μπορεί να περιορίσει περαιτέρω την ικανότητα επεξεργασίας για το πετρέλαιο κίνησης.
Πηγή: DW/Τίμοθι Ρουκς/Γιάννης Παπαδημητρίου
