Δεκαπενταύγουστος και πανηγύρια στην Πάφο: Η παράδοση, η πίστη και το γλέντι που παραμένουν ζωντανά

Δεκαπενταύγουστος και πανηγύρια έχουν ταυτιστεί διαχρονικά στη λαϊκή μνήμη, με την παράδοση να διατηρείται ζωντανή και στην επαρχία Πάφου, όπου οι θρησκευτικές εορτές της Κοιμήσεως της Θεοτόκου συνδυάζονται με μουσική, χορό, φαγητό και κοινωνική συνεύρεση.

Τα πανηγύρια, που με την πάροδο των χρόνων μετεξελίχθηκαν σε φεστιβάλ και γιορτές, εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής και κοινωνικής ζωής των κοινοτήτων. Κάποτε το πανηγύρι αποτελούσε πρωτίστως ένα υπαίθριο θρησκευτικό και κοινωνικό γεγονός, αλλά ταυτόχρονα είχε και έντονο εμπορικό χαρακτήρα. Τη συγκεκριμένη ημέρα οι ενδιαφερόμενοι μπορούσαν να αγοράσουν οπωρικά, φρούτα και όσπρια, αλλά και χρηστικά αντικείμενα, όπως σκεύη και εργαλεία, καθώς και παραδοσιακά προϊόντα.

Η εμπορική αυτή διάσταση αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της εμπειρίας του πανηγυριού και έδινε τη δυνατότητα στους κατοίκους των χωριών και στους επισκέπτες να συνδυάσουν τη συμμετοχή στη θρησκευτική γιορτή με τις καθημερινές τους ανάγκες. Στην επαρχία Πάφου, τα πανηγύρια, ακόμη και με τη νέα τους μορφή, εξακολουθούν να έχουν την τιμητική τους. Σε όλες σχεδόν τις κοινότητες διοργανώνονται εκδηλώσεις με μουσική και χορό, δίνοντας την ευκαιρία στους κατοίκους, στους απόδημους που επιστρέφουν στα χωριά τους, αλλά και στους επισκέπτες να συναντηθούν, να χορέψουν, να τραγουδήσουν και να γλεντήσουν, διατηρώντας ζωντανά τα στοιχεία της τοπικής παράδοσης. Την ίδια ώρα, οι ιερές μονές της επαρχίας Πάφου πανηγυρίζουν τη μεγάλη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Πλήθος πιστών από ολόκληρη την Κύπρο επισκέπτεται σήμερα τις μονές του Αγίου Νεοφύτου και της Χρυσορρογιατίσσης, συμμετέχοντας στις θρησκευτικές τελετές και αποτίοντας φόρο τιμής στην Παναγία. Παράλληλα, οι διάσπαρτες σε ολόκληρο το νησί εκκλησίες, μεγαλοπρεπείς ή ταπεινές, που είναι αφιερωμένες στην Παναγία, λειτουργούν με ιδιαίτερη μεγαλοπρέπεια και προσελκύουν εκατοντάδες πιστούς, αλλά και πραματευτάδες. Η εικόνα αυτή αποτελεί συνέχεια μιας μακράς παράδοσης, κατά την οποία η θρησκευτική γιορτή αποτελούσε ταυτόχρονα σημείο συνάντησης και κοινωνικής συναναστροφής. Σύμφωνα με την Άννα Τσέλεπου, μελετήτρια της παράδοσης, η Κοίμηση της Θεοτόκου, που εορτάζεται στις 15 Αυγούστου, μπορεί να θεωρηθεί μία από τις σημαντικότερες γιορτές της Χριστιανοσύνης και, κατ’ επέκταση, μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές γιορτές στην Κύπρο.

Όπως αναφέρει στο "Π", ένα ολόκληρο δεκαπενθήμερο είναι αφιερωμένο στην Παναγία, με τη γιορτή να προετοιμάζεται μέσα από την περίοδο της νηστείας, μέχρι ο Δεκαπενταύγουστος να σημάνει την ημέρα κατά την οποία γιορτάζεται το όνομα της Παναγίας. Η μεγαλοπρέπεια της γιορτής είναι τέτοια, σημειώνει η κ. Τσέλεπου, ώστε ο Δεκαπενταύγουστος αποκαλείται «Πάσχα του Καλοκαιριού» ή «Πάσχα της Παναγίας», χαρακτηρισμός που αποτυπώνει τη σημασία που έχει η ημέρα για την κυπριακή κοινωνία και ιδιαίτερα για τους πιστούς. Στους ναούς, προσθέτει, είναι εκατοντάδες οι χειροποίητοι άρτοι που προσφέρονται για τη γιορτή της Παναγίας. Η παρασκευή και η μεταφορά τους στην εκκλησία αποτελούν μέρος ενός εθίμου που συνεχίζεται μέχρι σήμερα και συνδέει τη θρησκευτική πίστη με την οικογενειακή και κοινοτική παράδοση.

Με ιδιαίτερη μεγαλοπρέπεια, κυρίως στους ναούς που είναι αφιερωμένοι στην Παναγία, η ημέρα είναι αφιερωμένη στη δοξολογία του ονόματός της. Οι νοικοκυρές μεταφέρουν από το προηγούμενο βράδυ στις εκκλησίες τους άρτους που έχουν ζυμώσει, μαζί με τα ψωμιά που προορίζονται για το γιορταστικό τραπέζι της επόμενης ημέρας. Με αυτόν τον τρόπο, όπως χαρακτηριστικά λένε, «θα κάμουν γιορτή της Παναγίας», συμμετέχοντας έμπρακτα στον εορτασμό και δοξάζοντας το όνομά της.

Η Παναγία, για τους πιστούς της Κύπρου, κατέχει διαχρονικά ξεχωριστή θέση στην καρδιά τους. Ιδιαίτερα για τις γυναίκες που μαυροφόρησαν εξαιτίας των πολέμων στον τόπο μας, η σχέση με την Παναγία έχει αποκτήσει ακόμη βαθύτερη σημασία, σημειώνει η Άννα Τσέλεπου. Η Παναγία, όπως επισημαίνει, αποτελεί τη μόνιμη επίκληση που έρχεται στα χείλη των ανθρώπων τόσο στις χαρές όσο και στις λύπες. Έτσι, ο Δεκαπενταύγουστος στην Πάφο δεν αποτελεί μόνο μια μεγάλη θρησκευτική γιορτή. Είναι ταυτόχρονα μια ημέρα κατά την οποία η πίστη, η παράδοση, η οικογένεια, η κοινωνική συνεύρεση και το γλέντι συναντώνται, κρατώντας ζωντανό έναν κύκλο εθίμων που περνά από γενιά σε γενιά.

Τα πανηγύρια, είτε στη μορφή που είχαν παλαιότερα είτε στη σύγχρονη εκδοχή τους ως μουσικοχορευτικές εκδηλώσεις και φεστιβάλ, εξακολουθούν να δίνουν στις κοινότητες της επαρχίας Πάφου την ευκαιρία να τιμήσουν την Παναγία, αλλά και να ξαναβρεθούν γύρω από την παράδοση και την κοινή τους πολιτιστική κληρονομιά.