Η νέα χρονιά, η νέα εποχή, ο νέος μήνας, ακόμη και η νέα εβδομάδα, λειτουργούν συχνά ως άτυπα ορόσημα που μας σπρώχνουν να σκεφτούμε τη ζωή μας αλλιώς. Είναι οι στιγμές που γεννιέται η ανάγκη για αναστοχασμό, για επαναπροσδιορισμό στόχων και για μια ουσιαστική προσπάθεια αλλαγής. Τι σημαίνει όμως πραγματικά «νέα αρχή», πώς μπορούμε να μετατρέψουμε την επιθυμία για αλλαγή σε πράξη χωρίς να εγκλωβιστούμε στην απογοήτευση ή την αναβολή, ποιοι είναι οι μηχανισμοί της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ποια είναι τα ρεαλιστικά βήματα που μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστικές αλλαγές και restart; Σε αυτά και άλλα ερωτήματα απαντά ο Νίκος Ηλία, διδάκτωρ Ψυχολογίας και ιδρυτής του κέντρου «ΣΚ.Ε.ΨΥ», με αφορμή την αρχή του νέου χρόνου και την παρουσίαση του βιβλίου του «Εσύ καθορί…ΖΕΙΣ τη ζωή σου» την ερχόμενη Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026.
Η έννοια της «επανεκκίνησης» ακούγεται συχνά. Μπορεί πράγματι κάποιος να μηδενίσει τη ζωή του και να ξεκινήσει από την αρχή ή πρόκειται για έναν επικίνδυνο μύθο αυτοβελτίωσης;
Η «επανεκκίνηση» είναι από τις πιο παρεξηγημένες έννοιες της αυτοβελτίωσης. Όχι, κανείς δεν μπορεί να μηδενίσει τη ζωή του - και όποιος το υπόσχεται, συνήθως πουλά έναν ελκυστικό αλλά επικίνδυνο μύθο. Η ζωή δεν λειτουργεί σαν υπολογιστής. Δεν διαγράφει μνήμες, σχέσεις, τραύματα, επιλογές. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η αλλαγή δεν είναι δυνατή. Σημαίνει ότι η πραγματική επανεκκίνηση δεν είναι διαγραφή, είναι επαναπροσδιορισμός και επανατοποθέτηση.
«Επανεφεύρεση»
Πόσο εύκολο είναι να επανεφεύρουμε τον εαυτό μας ή να επιστρέψουμε στον αυθεντικό εαυτό που έχει θαφτεί κάτω από φόβους, ρόλους, προσδοκίες;
Η λεγόμενη «επανεφεύρεση του εαυτού» σπάνια είναι μια πραγματική αναδημιουργία από το μηδέν· περισσότερο μοιάζει με μια επιστροφή σε κάτι βαθιά γνώριμο που έχει παραμεριστεί. Στην πορεία της ζωής, ο άνθρωπος υιοθετεί ρόλους, άμυνες και προσδοκίες για να ανήκει, να αγαπηθεί ή να επιβιώσει, και έτσι ο αυθεντικός εαυτός δεν χάνεται, αλλά καλύπτεται. Αυτό που ονομάζουμε επανεφεύρεση είναι συχνά η διαδικασία αφαίρεσης: Tο ξεμάθημα όσων δεν μας εκφράζουν, το θάρρος να αμφισβητήσουμε τα «πρέπει» και να αποδεχτούμε επιθυμίες και αξίες που είχαν σιωπήσει. Δεν χρειάζεται να επινοήσεις τον εαυτό σου. Χρειάζεται να του επιτρέψεις να υπάρξει. Κι αυτό είναι συχνά πιο δύσκολο από το να προσποιηθείς μια νέα εκδοχή σου, γιατί απαιτεί ειλικρίνεια, όρια και το θάρρος να απογοητεύσεις προσδοκίες.
Η ζωή δεν είναι δίκαιη
Είναι άδικη η ζωή και το άδικο μπορεί να μας καθηλώσει ή και να μας καταστρέψει; Ή μήπως το άδικο γίνεται άλλοθι για την ακινησία μας;
Η ζωή δεν είναι δίκαιη, και αυτό δεν είναι άποψη αλλά εμπειρικό γεγονός. Πολλοί ξεκινούν με άνισες ευκαιρίες ή βιώνουν τραύματα που δεν επέλεξαν. Το άδικο μπορεί να μας τραυματίσει, κάτι που απαιτεί χρόνο, στήριξη και φροντίδα για επούλωση, χωρίς να σημαίνει αδυναμία. Πρόβλημα γίνεται όταν το άδικο μετατρέπεται σε ταυτότητα και αφήγημα, υπαγορεύοντας τις επιλογές μας και λέγοντας «δεν έχει νόημα να προσπαθήσω». Τότε λειτουργεί ως φυλακή αδράνειας. Παρά το παρελθόν, η ευθύνη μας είναι να αποφασίσουμε πώς θα ζήσουμε μετά, ώστε το άδικο να μην καθορίζει τη ζωή μας. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε, ότι δεν επιλέγουμε τις αδικίες που μας βρίσκουν. Μπορούμε, όμως, να επιλέξουμε κατά πόσον θέλουμε να ζήσουμε ως θύματα ή σαν άνθρωποι που, παρά το άδικο, συνεχίζουν να δημιουργούν νόημα, δράση και ζωή.
Ποια είναι τα σημάδια που δείχνουν ότι κάποιος δεν ζει πραγματικά, αλλά απλώς αντέχει την καθημερινότητά του;
Το «ψυχολογικό βάρος» και η «καθήλωση» συχνά κρύβονται πίσω από μια φαινομενικά φυσιολογική καθημερινότητα. Κάποιος μπορεί να δουλεύει, να χαμογελά και να ανταποκρίνεται, αλλά να μην ζει ουσιαστικά. Τα βασικά σημάδια είναι η απουσία από το παρόν και η συνεχής αναμονή για το μέλλον, το συναισθηματικό μούδιασμα, η ζωή στον αυτόματο πιλότο, η εσωτερική κόπωση χωρίς προφανή λόγο και η απώλεια νοήματος ζωής. Οι επιλογές γίνονται από συνήθεια ή υποχρέωση κι όχι από επιθυμία, οι στόχοι δεν συγκινούν και η συνήθεια να μην περιμένεις τίποτα καθιστά τη ζωή επίπεδη και χωρίς ζωντάνια.
«Μια χαρά»
Πώς εξηγείτε το φαινόμενο ανθρώπων που βρίσκονται σε εμφανώς κακή ψυχολογική, προσωπική ή επαγγελματική κατάσταση, αλλά επιμένουν ότι είναι «μια χαρά»;
Το φαινόμενο ανθρώπων που εμφανώς υποφέρουν αλλά δηλώνουν ότι είναι «μια χαρά» συνήθως δεν είναι μια απλή ψευδαίσθηση, αλλά ένας σύνθετος μηχανισμός ψυχικής άμυνας. Ο νους χρησιμοποιεί την άρνηση για να προστατεύσει το άτομο από την πλήρη συνειδητοποίηση του πόνου, της αποτυχίας ή της ανασφάλειας, αφού η απευθείας επαφή με την πραγματικότητα μπορεί να φαίνεται συντριπτική. Παράλληλα, η υπερβολική θετική εικόνα προς τους άλλους συχνά λειτουργεί ως κοινωνική μάσκα, διατηρώντας την αίσθηση ελέγχου και μειώνοντας την κριτική ή την πίεση από το περιβάλλον. Πρόκειται, λοιπόν, για έναν συνδυασμό άρνησης και αυτοπροστατευτικού μηχανισμού: το άτομο αποφεύγει προσωρινά να αντιμετωπίσει δύσκολα συναισθήματα, ενώ διατηρεί την ψευδαίσθηση ότι όλα είναι υπό έλεγχο. Μακροπρόθεσμα, όμως, η αντιμετώπιση της πραγματικότητας και η αναγνώριση των συναισθημάτων είναι απαραίτητη για να μπορέσει να υπάρξει πραγματική αλλαγή και αυτογνωσία.
Ποιος είναι ο μηχανισμός του νου που μπλοκάρει τη δράση και κρατά τον άνθρωπο εγκλωβισμένο; Και κυρίως, πώς μπορεί κανείς να απεγκλωβιστεί από τον ίδιο του τον νου;
Ο νους δεν μπλοκάρει τη δράση επειδή είναι αδύναμος, αλλά επειδή προσπαθεί να μας προστατεύσει. Η πρωταρχική λειτουργία του νου είναι η επιβίωση και η αποφυγή του πόνου και της αβεβαιότητας, όχι η ανάπτυξη ή η αυτοπραγμάτωση. Για να διατηρήσει λοιπόν τον έλεγχο, παράγει φόβους, υπερανάλυση και μελλοντικά σενάρια αποτυχίας, εγκλωβίζοντας τον άνθρωπο στο γνώριμο και φαινομενικά «ασφαλές» πλαίσιο, ακόμη κι αν αυτό οδηγεί σε στασιμότητα. Το ουσιαστικό πρόβλημα δεν είναι οι ίδιες οι σκέψεις, αλλά η ταύτιση με αυτές: όταν ο άνθρωπος τις εκλαμβάνει ως αλήθειες και όχι ως κάποια παροδικά νοητικά γεγονότα. Ο απεγκλωβισμός δεν επιτυγχάνεται με την προσπάθεια να αλλάξουν οι σκέψεις, αλλά με τη μεταβολή της σχέσης απέναντί τους. Όταν κάποιος μάθει να τις παρατηρεί χωρίς να τις υπακούει, και να δρα παρά την εσωτερική δυσφορία, ο νους παύει να καθοδηγεί τη ζωή του και μετατρέπεται σε εργαλείο. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι ο νους δεν είναι εχθρός· είναι ένας φύλακας που συνεχίζει να λειτουργεί με παλιούς κανόνες, χωρίς να έχει «ενημερωθεί» ότι μεγάλωσες και ότι οι σημερινοί κίνδυνοι δεν είναι οι ίδιοι με τους παλιούς. Ο απεγκλωβισμός δεν σημαίνει να τον φιμώσεις ή να τον πολεμήσεις, αλλά να σταματήσεις να του παραχωρείς το τιμόνι της ζωής σου.
Ψυχοθεραπεία
Σε μια εποχή γεμάτη ανασφάλεια, τοξικές σχέσεις και ψυχική εξάντληση, τι μπορεί να προσφέρει η ψυχοθεραπεία σήμερα και ποιο είναι το βασικό μήνυμα του 2026 για μια πιο συνειδητή και ουσιαστική ζωή;
Η ψυχοθεραπεία δεν είναι πολυτέλεια ούτε ένδειξη αδυναμίας. Είναι πράξη ευθύνης απέναντι στον εαυτό σου και στη ζωή που θέλεις πραγματικά να ζήσεις. Δεν έρχεται να δώσει γρήγορες λύσεις, αλλά να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο κατανόησης και αποφόρτισης όπου ο άνθρωπος μπορεί να σταματήσει, να ακουστεί, να κατανοήσει τι του συμβαίνει, και να ξανασυνδεθεί με τον εαυτό του. Βοηθά να αναγνωριστούν βαθύτερα μοτίβα, να τεθούν όρια και να αποκατασταθεί η επαφή με τις πραγματικές ανάγκες. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ενισχύεται η αυτογνωσία, η εσωτερική σταθερότητα, η συναισθηματική ανθεκτικότητα και η ικανότητα για πιο υγιείς επιλογές και σχέσεις. Το βασικό μήνυμα του 2026 είναι η επιστροφή στην επίγνωση και την ευθύνη του εαυτού. Όχι περισσότερη ταχύτητα, αλλά περισσότερη παρουσία. Όχι περισσότερες απαντήσεις, αλλά καλύτερες ερωτήσεις. Μια ουσιαστική ζωή χτίζεται με συνειδητές επιλογές, όρια, αυθεντικές σχέσεις και το θάρρος να ζεις σύμφωνα με τις αξίες σου, όχι με τον φόβο.
Ζήσε συνειδητά
Ερωτηθείς για ποιους έχει γράψει το βιβλίο «Εσύ καθορί…ΖΕΙΣ τη ζωή σου», ο Δρ Νίκος Ηλία απάντησε πως γράφτηκε για ανθρώπους που νιώθουν ότι έχουν απομακρυνθεί από τον εαυτό τους και επιθυμούν να ξαναπάρουν ενεργό ρόλο στη ζωή τους. «Απευθύνεται σε όσους κουράστηκαν να ζουν με αυτόματο πιλότο, εγκλωβισμένοι σε φόβους, ρόλους και προσδοκίες άλλων, και αναζητούν έναν πιο συνειδητό τρόπο ύπαρξης. Είναι για εκείνους που δεν ζητούν έτοιμες συνταγές ευτυχίας, αλλά εργαλεία αυτογνωσίας, ευθύνης και ουσιαστικής αλλαγής. Το βιβλίο απευθύνεται σε όσους είναι έτοιμοι να αναλάβουν την ευθύνη των επιλογών τους και να κατανοήσουν ότι η αλλαγή δεν ξεκινά απ’ έξω, αλλά από τη σχέση που χτίζουν με τον εαυτό τους και τη ζωή τους» συμπλήρωσε. Το εν λόγω βιβλίο θα παρουσιαστεί την Τετάρτη, 21 Ιανουαρίου 2026, στις 19:00, στο Δημοτικό Πολιτιστικό Κέντρο «Πάνος Σολομωνίδης», στη Λεμεσό.
Είναι ακόμη ένα βιβλίο αυτοβελτίωσης;
Όχι, δεν είναι ακόμη ένα βιβλίο αυτοβελτίωσης. Δεν θα σου χαϊδέψει τα αφτιά. Δεν θα σε παρηγορήσει ούτε και θα προσπαθήσει να σου «πωλήσει» κούφια θετικότητα. Δεν υπόσχεται εύκολες λύσεις. Δεν παρουσιάζει μαγικές συνταγές ούτε και αυτοπροσδιορίζεται σαν ακόμη ένα βιβλίο-εγχειρίδιο ευτυχίας. Αυτό το βιβλίο γράφτηκε με σκοπό να προσφέρει γνώση, έμπνευση, και για να σε κάνει να σκεφτείς. Να σε βοηθήσει να καταλάβεις καλύτερα το ποιος είσαι, το ποιος θα μπορούσες να είσαι. Θα σου δείξει πώς να σταθείς με θάρρος απέναντι στην αλήθεια σου. Σίγουρα αυτό το ταξίδι αυτογνωσίας θα σε ταρακουνήσει και πιθανόν να σε πονέσει. Αλλά θα σε επαναπροσδιορίσει - θα σε κάνει πιο συνειδητό άτομο, πιο δυνατό, και θα σε φέρει πιο κοντά στον αυθεντικό σου εαυτό.
Τι σημαίνει στην πράξη εγώ καθορί…ΖΩ τη ζωή μου και ποια η διαφορά από το απλώς να επιβιώνω μέσα σε αυτήν;
Ο τίτλος δεν μιλά για έλεγχο ή επιβολή, αλλά για μια ζωή με επίγνωση. Το να «καθορίζουμε» τη ζωή μας σημαίνει κάτι βαθύτερο από το να παίρνουμε απλά αποφάσεις· σημαίνει να συμμετέχουμε ενεργά στο πώς ζούμε. Σημαίνει να επιλέγουμε συνειδητά, αντί να λειτουργούμε στον «αυτόματο πιλότο». Να αναγνωρίζουμε ότι, ακόμα κι όταν δεν ελέγχουμε τις συνθήκες, μπορούμε να επιλέξουμε τη στάση, τις αξίες και τις πράξεις μας. Σημαίνει ότι ζούμε σύμφωνα με το «ποιοι είμαστε» και όχι μόνο με το «τι πρέπει». Οι αποφάσεις μας παύουν να καθοδηγούνται αποκλειστικά από φόβο, κοινωνικές προσδοκίες ή συνήθειες. Σημαίνει αναλαμβάνουμε ευθύνη χωρίς αυτοκατηγορία. Δεν σημαίνει πάντα ότι φταίμε για όλα, αλλά ότι αναγνωρίζουμε την προσωπική ευθύνη να επηρεάζουμε εμείς την πορεία μας μέσα από συνειδητές επιλογές. Σημαίνει δίνουμε νόημα στις εμπειρίες μας, ακόμα και στις δύσκολες. Σταματάμε να έχουμε ως το κύριο μας κίνητρο την αποφυγή του πόνου και αρχίζουμε να αναζητούμε το νόημα και την πληρότητα. Αντιλαμβανόμαστε ότι η ζωή μας δεν είναι μια μόνιμη κατάσταση επιτυχίας ή ευτυχίας. Είναι μια ζωντανή, συνεχής επιλογή παρουσίας, ευθύνης και αυθεντικότητας. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη ζωή μας όχι απλώς βιώσιμη, αλλά ζωντανή.
