Σήμερα μόνο μία αλυσίδα υπεραγορών στην Κύπρο διενεργεί δικό της και αυστηρό πρόγραμμα ελέγχου για υπολείμματα φυτοφαρμάκων στα προϊόντα που διαθέτει στους καταναλωτές κι έχει διάφανη πολιτική γι' αυτές τις αναλύσεις καθώς φροντίζει να δημοσιοποιεί τα αποτελέσματα. Μάλιστα ενεργεί με αυτόν τον τρόπο χωρίς να την υποχρεώνει η νομοθεσία. Σε αυτό το πλαίσιο ενημερώνει τους παραγωγούς ότι δεν δέχεται προϊόντα πάνω από συγκεκριμένα όρια φυτοφαρμάκων. Οι Υγειονομικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας διενεργούν κι αυτές περιοδικά ελέγχους και αν εντοπιστούν υπερβάσεις των υπολειμμάτων, κινητοποιούνται.
Για τα πιο πάνω ενημερώθηκαν από τον αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Βιοτεχνολογίας και Επιστήμης Τροφίμων του ΤΕΠΑΚ, Μενέλαο Σταυρινίδη, όσοι παρακολούθησαν την Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου στη Λευκωσία το συνέδριο που οργάνωσαν από κοινού το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (ΤΕΠΑΚ) και το Δίκτυο Δράσης για τα Φυτοφάρμακα (PAN) Ευρώπης. Ο κ. Σταυρινίδης τόνισε ότι η υιοθέτηση αυστηρής και διαφανούς πολιτικής από τις εταιρείες, θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό κίνητρο για τη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων από τους Κύπριους αγρότες, οι οποίοι τα τελευταία χρόνια, όπως είναι γνωστό από τις έρευνες της Eurostat, κατέχουν αρνητική πρωτιά σε μία πρακτική, η οποία λειτουργεί εις βάρος της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος.
Διαβάστε επίσης:
- Φυτοφάρμακα στη σκόνη κυπριακών νοικοκυριών - Έρευνα κατέδειξε τους κινδύνους
- Δήμοι «υπόλογοι» λόγω ψεκασμών - Οι καταγγελίες, η νομοθεσία και η ανησυχία των μελισσοκόμων
Από το 2022 μέχρι σήμερα η Κύπρος κατατάσσεται ανάμεσα στα πρώτα κράτη μέλη της ΕΕ ως προς τις πωλήσεις φυτοφαρμάκων, περίπου 9 κιλά ανά εκτάριο. Τα τελευταία χρόνια οι έρευνες τοποθετούν επίσης την Κύπρο στις πρώτες θέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, για το ποσοστό υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε λαχανικά και φρούτα (πάνω από το ανώτατο όριο υπολειμμάτων - MRL), κοντά στο 10% περίπου των προϊόντων περιέχουν υπολείμματα πέραν των ορίων.
Συνταγογράφηση φυτοφαρμάκων
Ένας δεύτερος πυλώνας για μία βιώσιμη γεωργία, είναι η λογοδοσία για τη χρήση φυτοφαρμάκων. Όπως δήλωσε στον «Π» ο δρ Σταυρινίδης, το σημερινό μοντέλο που κυριαρχεί στην Κύπρο είναι το να προμηθεύεται ο μέσος γεωργός τα φυτοφάρμακα από τα σημεία πώλησης, χωρίς τη μεσολάβηση του αδειοδοτημένου γεωπόνου, ο οποίος θα μπορούσε να τον συμβουλεύσει για το αν όντως είναι αναγκαία η χρήση τους, σε ποια ποσοστά και αν υπάρχουν άλλες επιλογές βιώσιμης γεωργίας.
Τόνισε την ανάγκη για διαφανή, υπεύθυνη και τεκμηριωμένη συνταγογράφηση από αδειοδοτημένους γεωπόνους. Την ίδια ώρα θεωρεί σοβαρό κενό την απουσία εθνικού μητρώου χρήσης φυτοφαρμάκων σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης, που να συνδέεται με το σημείο πώλησης. «Η γραπτή συνταγογράφηση των φυτοφαρμάκων θα επιτρέψει τον ουσιαστικό έλεγχο των πωλήσεων, μειώνοντας σημαντικά τις άσκοπες εφαρμογές, οι οποίες ζημιώνουν οικονομικά πρώτα και κύρια τους γεωργούς και επιπρόσθετα επιδρούν αρνητικά στο περιβάλλον και τη δημόσια υγεία», σημείωσε.
Η Κύπρος κατατάσσεται τα τελευταία χρόνια ανάμεσα στα πρώτα κράτη μέλη της ΕΕ ως προς τις πωλήσεις φυτοφαρμάκων - περίπου 9 κιλά ανά εκτάριο. Τα τελευταία χρόνια οι έρευνες τοποθετούν επίσης την Κύπρο στις πρώτες θέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, για το ποσοστό υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε λαχανικά και φρούτα πέραν των ανωτάτων ορίων. Γύρω στο 10% περίπου των προϊόντων στην Κύπρο περιέχουν υπολείμματα πέραν των ορίων.
Παγιωμένη κουλτούρα
Από την πλευρά του, ο καθηγητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία του ΤΕΠΑΚ, Κωνσταντίνος Μακρής, δήλωσε στον «Π» ότι η χρήση των φυτοφαρμάκων στην Κύπρο είναι μία παγιωμένη κουλτούρα, η οποία έχει καλλιεργηθεί στον αγροτικό κόσμο εδώ και δεκαετίες. «Είναι πολύ δύσκολο να αλλάξει αυτή η κουλτούρα των αγροτών. Με όλη αυτή την πίεση που του έχει δημιουργηθεί με τις περικοπές του νερού, αν του μιλήσεις και για τα θέματα των φυτοφαρμάκων, θα αντιδράσει. Συνεπώς απαιτείται από την Πολιτεία ένας στρατηγικός και σταδιακός τρόπος μετάβασης, για να περάσουν οι γεωργοί σε συστήματα ολοκληρωμένης γεωργίας, στη βάση των όσων προωθεί η ΕΕ», σημείωσε.
Σύμφωνα με τον δρα Μακρή, αυτό δεν σημαίνει ότι θα σταματήσουν να χρησιμοποιούν φυτοφάρμακα, αλλά αυτό θα πρέπει να γίνεται με φειδωλό και προσεκτικό τρόπο. «Την ίδια στιγμή η πολιτεία θα πρέπει να βοηθήσει στο να τους εξασφαλίσει κάποιο εισόδημα, γιατί ενδεχομένως να υπάρχουν στην αρχή κάποιες οικονομικές απώλειες, λόγω μειωμένης παραγωγής», πρόσθεσε.
Μορφές καρκίνου
Από την πλευρά του ο δρ Σταυρινίδης είπε ότι «τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα είναι χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για να προστατεύσουν τα καλλιεργούμενα φυτά από έντομα, μύκητες και άλλους οργανισμούς. Η χρήση των ουσιών αυτών, από τη δεκαετία του 1940 και έπειτα, έχει οδηγήσει σε θεαματική αύξηση της παραγωγής. Δυστυχώς, όμως, η χρήση τους προκαλεί σοβαρότατες επιπτώσεις στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, καθώς η έκθεση του ανθρώπου στις ουσίες αυτές έχει συνδεθεί με νευρολογικές παθήσεις, διάφορες μορφές καρκίνου, αλλά και μείωση του IQ σε παιδιά. Παρόλο που τη μεγαλύτερη έκθεση στις χημικές αυτές ουσίες έχουν οι εργαζόμενοι στον γεωργικό τομέα, τα υπολείμματα των φυτοφαρμάκων στα οπωροκηπευτικά αποτελούν σημαντική οδό έκθεσης όλων των καταναλωτών».
Αναγεννητική γεωργία
Ως τρίτη οδό αντιμετώπισης του προβλήματος ο δρ Μενελάου παρουσίασε στο συνέδριο το ζήτημα της εκπαίδευσης των Κύπριων γεωργών. Εκπαίδευση στη βιολογική γεωργία, την αναγεννητική γεωργία και τη γεωργία ακριβείας μέσω έξυπνων τεχνολογιών. Για τη βιολογική γεωργία, είναι αισιόδοξα τα μηνύματα, διότι χρόνο με τον χρόνο μεγαλώνει η απήχησή της στην Κύπρο. Επικαλέστηκε ευρωπαϊκές έρευνες, σύμφωνα με τις οποίες, ενώ το 2012 η βιολογική γεωργία στο νησί βρισκόταν περίπου στο 3%, το 2023 έφτασε περίπου στο 9%. Την ίδια ώρα μπορούν να αξιοποιηθούν «ωφέλιμα» έντομα και έξυπνες τεχνολογίες, όπως δορυφόροι, ρομπότ, έξυπνες παγίδες και έξυπνοι ψεκαστήρες.
Ένας άλλος σημαντικός πυλώνας, ο οποίος αναδείχθηκε στο συνέδριο, είναι και η ενημέρωση κοινού για ζητήματα φυτοφαρμάκων και η απαίτηση των καταναλωτών για προϊόντα στα οποία τα υπολείμματα των φυτοφαρμάκων δεν ξεπερνούν τα όρια.
Σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Βιοτεχνολογίας και Επιστήμης Τροφίμων του ΤΕΠΑΚ, Μενέλαο Σταυρινίδη, η γραπτή συνταγογράφηση θα επιτρέψει τον ουσιαστικό έλεγχο των πωλήσεων, μειώνοντας σημαντικά τις άσκοπες εφαρμογές.
Οι λόγοι υπερβάσεων
Σύμφωνα με τον δρα Σταυρινίδη, η παρουσία υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων πέραν των επιτρεπτών ορίων οφείλεται σε λανθασμένες πρακτικές, όπως: α) η παραβίαση του χρόνου ασφαλείας, δηλαδή του χρόνου που απαιτείται μεταξύ τελευταίου ψεκασμού και συγκομιδής, o οποίος ορίζεται στην ετικέτα του φυτοφαρμάκου, β) ο ψεκασμός με μεγαλύτερη δόση από αυτήν που αναγράφεται στην ετικέτα, και γ) ο ψεκασμός με φυτοφάρμακο χωρίς έγκριση χρήσης στην καλλιέργεια. «Η λήψη μέτρων αντιμετώπισης είναι επιβεβλημένη. Γι' αυτό, εξάλλου, ένας από τους κυριότερους στόχους της στρατηγικής της ΕΕ «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» είναι η μείωση της χρήσης των φυτοφαρμάκων κατά 50% μέχρι το 2030. Αδιαμφισβήτητα, ο στόχος αυτός είναι μεγαλεπήβολος αλλά όχι αδύνατος», κατέληξε.
«Δούρειος ίππος» η Μερκοσούρ και οι απλούτεροι κανόνες;
Αυτό το διάστημα δύο πολιτικές που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνδέονται, σύμφωνα με όσους αντιδρούν, με «χαλαρώσεις» στο μέχρι σήμερα αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο απαγόρευσης επιβλαβών φυτοφαρμάκων. Χωρίς περιστροφές, επιστήμονες και περιβαλλοντικές οργανώσεις κάνουν λόγο για «Δούρειο ίππο», στον βωμό του οικονομικού κέρδους.
- Το πρώτο ζήτημα είναι η εμπορική συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Mercosur (εμπορικός συνασπισμός Νότιας Αμερικής) που αναμένεται να επικυρωθεί, που αφορά τις μειώσεις δασμών. Οι αγρότες αντιτίθενται σθεναρά στη συμφωνία με το Mercosur, η οποία, όπως υποστηρίζουν, θα «πλημμυρίσει» την αγορά με φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις και θα προκαλέσει ανυπολόγιστη ζημιά στα μέσα διαβίωσής τους.
- Το δεύτερο, η δέσμη μέτρων που ζητά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την απλούστευση των τροφίμων και των ζωοτροφών, η οποία προωθεί την κατάργηση της απαίτησης περιοδικής ανανέωσης των περισσότερων αδειών χρήσης φυτοφαρμάκων στην ΕΕ, έτσι ώστε να επανεξετάζονται μόνο όταν υπάρχουν δικαιολογημένοι επιστημονικοί λόγοι.
Οι Βρυξέλλες αναφέρουν ότι η μεταρρύθμιση θα μπορούσε να εξοικονομήσει περίπου €1 δισ. σε κόστος συμμόρφωσης και να συμβάλει στη μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού γεωργικού τομέα. Από την άλλη, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις αντιδρούν έντονα, προειδοποιώντας για μια «οπισθοδρόμηση δεκαετιών» στην ασφάλεια των τροφίμων και την προστασία του περιβάλλοντος.
Απειλές κατά επιστημόνων
Για τη συμφωνία Mercosur προβάλλονται ανησυχίες για την εισαγωγή επιβλαβών προϊόντων από τη Λατινική Αμερική. Εδώ το επιχείρημα, το οποίο υιοθετούν και οι αγροτικές οργανώσεις της Κύπρου, εδράζεται στη χρήση φυτοφαρμάκων, τα οποία απαγορεύονται σήμερα στην ΕΕ, καθώς είναι επιβλαβή για την ανθρώπινη υγεία και τον άνθρωπο. «Τα απαγορευμένα είναι και πιο φθηνά από τα ευρωπαϊκά και πιο αποτελεσματικά στο να εξοντώνουν διάφορους εχθρούς των καλλιεργειών. Αλλά, από την άλλη είναι εξαιρετικά επικίνδυνα για την υγεία του ανθρώπου», αναφέρει ο δρ Μακρής.
Την ίδια ώρα μεταφέρει στους αναγνώστες του «Π» κάποια ζητήματα που ήρθαν εις γνώσιν του από Λατινοαμερικανούς συνάδερφους του, ως συντονιστής ενός παγκόσμιου επιστημονικού δικτύου για τις επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων στην ανθρώπινη υγεία (Special Interest Group on Pesticides and Health), το οποίο είναι κάτω από την ομπρέλα της Παγκόσμιας Ακαδημίας Επιστημόνων Περιβαλλοντικής Επιδημιολογίας (ISSE). Σημείωσε ότι επιστήμονες στη Λατινική Αμερική μελετούν τις επιπτώσεις αυτών των επιβλαβών φυτοφαρμάκων στην υγεία των ανθρώπων σε χώρες όπως η Βραζιλία, το Μεξικό και η Κόστα Ρίκα, την ίδια ώρα που υπάρχουν έντονες διαμαρτυρίες για τον λεγόμενο «χημικό αποικισμό», διότι, όπως τόνισε, «είναι οι ευρωπαϊκές χώρες που παράγουν αυτά τα απαγορευμένα φυτοφάρμακα, τα οποία βεβαίως δεν τα πωλούν στην Ευρώπη, διότι απαγορεύονται, αλλά τα εξάγουν και τα πωλούν σε αυτές τις χώρες».
Μέσα σε αυτές τις προσπάθειες αντίδρασης, υπάρχουν σοβαρά εμπόδια απέναντι σε επιστήμονες της Λατινικής Αμερικής, οι οποίοι προσπαθούν μέσα από έρευνες να αποδείξουν πόσο επιβλαβή για την υγεία των κατοίκων και το περιβάλλον είναι αυτά τα φυτοφάρμακα, όπως σημείωσε ο δρ Μακρής. Εδώ μεταφέρει τη μαρτυρία ενός συναδέρφου του, καθηγητή στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας. «Είχε μία συνάδελφο, η οποία, επειδή είχε εκπονήσει μία τέτοια μελέτη, δέχθηκε σοβαρές απειλές για τη ζωή της. Το αποτέλεσμα ήταν να μεταναστεύσει στην Ευρώπη. Σήμερα ζει στη Γαλλία», αναφέρει.
