Σχεδόν επτά χρόνια μετά την έναρξη της κράτησής του, ο Ηλίας Κασιδιάρης αποφυλακίζεται σήμερα από τις φυλακές Δομοκού, σε μια χρονική συγκυρία με ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται 13 χρόνια από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα από μέλος της Χρυσής Αυγής.
Ο καταδικασμένος για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης πρώην υπαρχηγός της Χρυσής Αυγής δεν έχει κρύψει ότι σκοπεύει να επανέλθει στην πολιτική δραστηριότητα. Μέσω της δικηγόρου του Βάσως Πανταζή έχει καταστήσει γνωστό ότι θεωρεί την αποφυλάκισή του αφετηρία μιας νέας πολιτικής παρουσίας, με το ενδιαφέρον να στρέφεται ήδη στις κινήσεις που ενδέχεται να επιχειρήσει στον χώρο της άκρας δεξιάς.
Οι φιλοδοξίες του, ωστόσο, προσκρούουν στο ισχύον εκλογικό πλαίσιο. Με βάση τη νομοθεσία που βρίσκεται σήμερα σε ισχύ, δεν μπορεί έως τον Οκτώβριο του 2033 να συμμετάσχει ως υποψήφιος σε κομματικό συνδυασμό ούτε να εμφανίζεται ως μέλος της ηγεσίας πολιτικού κόμματος.
Κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η σχετική απαγόρευση συνδέεται με τη συνολική διάρκεια της ποινής που του επιβλήθηκε από το δικαστήριο και όχι με τον πραγματικό χρόνο που παρέμεινε στη φυλακή. Ως εκ τούτου, η αποφυλάκισή του πριν από τη συμπλήρωση των 13 ετών δεν σημαίνει ότι παύουν αυτομάτως και οι εκλογικοί περιορισμοί.
Σημαντικό προηγούμενο αποτελεί και η υπόθεση των «Σπαρτιατών», η οποία ενίσχυσε την ερμηνεία ότι ένας καταδικασμένος δεν μπορεί να παρακάμπτει τις απαγορεύσεις εμφανιζόμενος ως άτυπος, κρυφός ή πραγματικός επικεφαλής ενός κόμματος.
Ο ίδιος έχει ήδη δοκιμάσει στο παρελθόν να επιστρέψει στην πολιτική σκηνή μέσω νέου σχηματισμού. Το κόμμα «Έλληνες» αποκλείστηκε από τον Άρειο Πάγο πριν από τις εκλογές του 2023, καθώς κρίθηκε ότι η δράση του Κασιδιάρη και η σύνδεσή της με τη Χρυσή Αυγή δεν ήταν συμβατές με τις προϋποθέσεις συμμετοχής στην εκλογική διαδικασία.
Μετά τον αποκλεισμό εκείνου του σχηματισμού, ο Κασιδιάρης στράφηκε στους «Σπαρτιάτες», τους οποίους στήριξε δημόσια στις εκλογές του 2023. Η συγκεκριμένη υπόθεση επανέφερε τότε στο επίκεντρο το ζήτημα της πραγματικής πολιτικής καθοδήγησης ενός κόμματος και κατά πόσο μπορεί να παρακαμφθεί το θεσμικό πλαίσιο μέσα από την εμφάνιση διαφορετικών προσώπων στην επίσημη ηγεσία.
Η πρακτική δημιουργίας νέων σχημάτων ή αλλαγής ονομασίας δεν είναι άγνωστη στον χώρο από τον οποίο προέρχεται ο Κασιδιάρης. Η ίδια η Χρυσή Αυγή είχε κατά το παρελθόν επιλέξει διαφορετικές ονομασίες και πολιτικά σχήματα σε περιόδους κατά τις οποίες αντιμετώπιζε αυξημένη δικαστική και πολιτική πίεση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίοδος μετά την επίθεση σε βάρος του φοιτητή Δημήτρη Κουσουρή το 1998 από τάγμα εφόδου με επικεφαλής τον Αντώνη Ανδρουτσόπουλο, γνωστό ως «Περίανδρο». Τότε ο Νίκος Μιχαλολιάκος είχε προχωρήσει στη δημιουργία της «Πατριωτικής Συμμαχίας», πριν η Χρυσή Αυγή επανέλθει αργότερα με την παλαιά της ονομασία.
Σε κάθε περίπτωση, η πολιτική διαφοροποίηση του Ηλία Κασιδιάρη από τον Νίκο Μιχαλολιάκο δεν συνοδεύτηκε από σαφή ιδεολογική αποκήρυξη του χώρου στον οποίο ανδρώθηκε πολιτικά.
Η ρήξη τους εκδηλώθηκε λίγο πριν από την καταδικαστική απόφαση του 2020 και συνδέθηκε κυρίως με εσωτερικές διαφωνίες για την ηγεσία της Χρυσής Αυγής. Ο Κασιδιάρης είχε προτείνει τότε να αναλάβει ο ίδιος τα ηνία, με τον Μιχαλολιάκο να περιορίζεται σε ρόλο επίτιμου αρχηγού.
Μετά τη διαφωνία αυτή αποχώρησε και επιχείρησε να οικοδομήσει δικό του πολιτικό φορέα, χωρίς όμως να αποστασιοποιηθεί δημόσια από τον βασικό ιδεολογικό πυρήνα του χώρου από τον οποίο προερχόταν.
Η αποφυλάκισή του δημιουργεί έτσι ένα νέο πολιτικό δεδομένο, αλλά όχι και έναν ελεύθερο δρόμο προς τις κάλπες. Μέχρι το 2033, τουλάχιστον με βάση το σημερινό νομικό πλαίσιο, οι δυνατότητες συμμετοχής του σε κομματική ηγεσία ή σε εκλογικό συνδυασμό παραμένουν ουσιαστικά κλειστές.
Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται πλέον στον τρόπο με τον οποίο θα επιχειρήσει να επανενεργοποιηθεί πολιτικά και στο κατά πόσο θα αναζητήσει και πάλι έμμεσους δρόμους παρουσίας στον χώρο της άκρας δεξιάς, χωρίς να προσκρούσει εκ νέου στα όρια που έχει θέσει η εκλογική νομοθεσία και η νομολογία του Αρείου Πάγου.
