Τις προάλλες χτύπησε το κινητό μου. Δεν ήταν μια συνηθισμένη κλήση και στην άλλη άκρη δεν βρισκόταν κάποιος φίλος, συνάδελφος ή συγγενής. Ήταν ένας άνθρωπος που δεν γνώριζα και ο οποίος, κατά πάσα πιθανότητα, δεν θα μάθει ποτέ τίποτα περισσότερο για μένα πέρα από τη φωνή που άκουσε για λίγα λεπτά από το τηλέφωνό του.
Ο άνδρας ήθελε να τυπώσει κάτι από τον υπολογιστή του και χρειαζόταν βοήθεια για να εντοπίσει τις σωστές επιλογές στην οθόνη. Μέσα από την κάμερα του κινητού του, μπορούσα να βλέπω όσα είχε μπροστά του και να τον καθοδηγώ. Να του ζητήσω να μετακινήσει λίγο το τηλέφωνο, να μου δείξει καλύτερα την οθόνη, να του εξηγήσω πού βρισκόταν η επιλογή που έψαχνε. Δεν επρόκειτο για κάτι δύσκολο. Για έναν άνθρωπο που βλέπει, το να πατήσει το σωστό εικονίδιο και να στείλει ένα έγγραφο στον εκτυπωτή, είναι μια κίνηση σχεδόν αυτόματη, από εκείνες που πραγματοποιούμε χωρίς καν να σκεφτούμε πόσες πληροφορίες προσλαμβάνουν τα μάτια μας μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Για κάποιον όμως που δεν βλέπει ή έχει σοβαρά μειωμένη όραση, αυτό το μικρό βήμα μπορεί να αποτελέσει ένα πραγματικό εμπόδιο.
Be My Eyes
Η κλήση είχε έρθει μέσω του Be My Eyes, μιας εφαρμογής (application) που είχα εγκαταστήσει μόλις πρόσφατα ως εθελόντρια. Μέχρι εκείνη τη στιγμή γνώριζα τη θεωρία. Ότι κάποιος άνθρωπος με πρόβλημα όρασης μπορεί να ζητήσει βοήθεια, το κινητό ειδοποιεί διαθέσιμους εθελοντές και ότι εκείνος που απαντά πρώτος, συνδέεται μαζί του μέσω βιντεοκλήσης. Η αλήθεια είναι όμως πως, άλλο να διαβάζεις πώς λειτουργεί μια εφαρμογή και άλλο να βλέπεις ξαφνικά στην οθόνη σου τον κόσμο μέσα από την κάμερα ενός ανθρώπου που χρειάζεται τα… μάτια σου.
Η εμπειρία κράτησε λίγα λεπτά, όμως ήταν αρκετή για να γίνει αντιληπτό πόσο απλή και ταυτόχρονα πόσο δυνατή είναι η ιδέα πάνω στην οποία οικοδομήθηκε το Be My Eyes. Δεν ζητεί από τον εθελοντή χρήματα, ειδικές γνώσεις ή κάποια μακροχρόνια δέσμευση. Του ζητεί κάτι πολύ πιο στοιχειώδες. Να διαθέσει για λίγο αυτό που ο ίδιος χρησιμοποιεί καθημερινά χωρίς να χρειάζεται να το σκέφτεται, την όρασή του.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα
Πίσω από το Be My Eyes βρίσκεται ο Hans Jorgen Wiberg, ένας Δανός που και ο ίδιος έχει μειωμένη όραση, ο οποίος γνώριζε από προσωπική εμπειρία τις δυσκολίες που μπορεί να μετατρέψουν μια κατά τα άλλα απλή καθημερινή δραστηριότητα σε πρόβλημα. Η ιδέα άρχισε να διαμορφώνεται το 2012, όταν ο Wiberg εργαζόταν με ανθρώπους που αντιμετώπιζαν προβλήματα όρασης. Είχε διαπιστώσει ότι αρκετοί τυφλοί χρησιμοποιούσαν ήδη τις δυνατότητες των βιντεοκλήσεων, τηλεφωνώντας σε συγγενείς ή φίλους όταν χρειάζονταν κάποιον να τους περιγράψει κάτι που υπήρχε μπροστά τους. Μπορεί να ήταν μια ετικέτα, ένα τρόφιμο, ένα γράμμα, μια ένδειξη σε μια ηλεκτρική συσκευή ή κάτι που εμφανιζόταν στην οθόνη ενός υπολογιστή. Το πρόβλημα δεν ήταν πάντοτε μεγάλο. Εκεί όμως βρίσκεται, κατά κάποιο τρόπο, και η ουσία. Για πολλές από αυτές τις ανάγκες, δεν απαιτείται εξειδικευμένη φροντίδα. Χρειάζονται απλώς δύο μάτια για μερικά λεπτά.
Ο Wiberg σκέφτηκε ότι η τεχνολογία μπορούσε να διευρύνει δραστικά τον κύκλο των ανθρώπων στους οποίους θα μπορούσε να απευθυνθεί κάποιος για μια τέτοια βοήθεια. Αντί ο χρήστης να πρέπει να τηλεφωνεί κάθε φορά σε ένα μέλος της οικογένειας ή σε έναν φίλο, θα μπορούσε να υπάρχει ένα ολόκληρο διεθνές δίκτυο εθελοντών, διαθέσιμο μέσα από το κινητό τηλέφωνο. Η ιδέα παρουσιάστηκε σε εκδήλωση για νεοφυείς επιχειρήσεις στο Aarhus της Δανίας και άρχισε σταδιακά να αποκτά τεχνολογική υπόσταση. Στις 15 Ιανουαρίου 2015 το Be My Eyes κυκλοφόρησε για πρώτη φορά για iPhone και η ανταπόκριση ξεπέρασε τις αρχικές προσδοκίες. Μέσα στο πρώτο εικοσιτετράωρο είχαν ήδη εγγραφεί περισσότεροι από 10.000 εθελοντές. Δύο χρόνια αργότερα ακολούθησε η έκδοση για Android και η κοινότητα άρχισε να μεγαλώνει σε παγκόσμια κλίμακα.
10 εκατ. εθελοντές
Σήμερα το Be My Eyes εμφανίζει πέραν του ενός εκατομμυρίου τυφλούς και ανθρώπους με μειωμένη όραση, ενώ οι εγγεγραμμένοι εθελοντές έχουν ξεπεράσει τα 10 εκατ. παγκοσμίως. Η τεράστια αριθμητική διαφορά ανάμεσα στις δύο ομάδες αποτελεί στην πραγματικότητα μέρος της δύναμης της εφαρμογής. Για να λειτουργήσει το μοντέλο, δεν χρειάζεται κάθε εθελοντής να δέχεται καθημερινά κλήσεις. Χρειάζεται να υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι σε διαφορετικές χώρες και ζώνες ώρας ώστε, όταν ένας χρήστης ζητήσει βοήθεια, κάποιος να είναι εκεί για να απαντήσει.
Πώς λειτουργεί
Η εφαρμογή λαμβάνει υπόψη τη γλώσσα και τη διαθεσιμότητα των εθελοντών. Όταν υποβληθεί ένα αίτημα, η ειδοποίηση φθάνει σε διαθέσιμους ανθρώπους και εκείνος που θα απαντήσει πρώτος συνδέεται με τον χρήστη. Δεν ανταλλάσσονται προηγουμένως στοιχεία, δεν κλείνεται κάποιο ραντεβού και συνήθως οι δύο άνθρωποι που συνομιλούν δεν γνωρίζουν τίποτα ο ένας για τον άλλον. Ο εθελοντής βλέπει από την πίσω κάμερα του κινητού του χρήστη και οι δύο μπορούν να συνομιλούν κανονικά. Από εκεί και πέρα, όλα εξαρτώνται από την ανάγκη της στιγμής.
Μια γυναίκα μπορεί να θέλει να μάθει ποιο από δύο παρόμοια κουτιά περιέχει το φάρμακο που αναζητεί. Κάποιος μπορεί να χρειάζεται να διαβάσει την ημερομηνία λήξης ενός τροφίμου, να ξεχωρίσει το χρώμα ενός ρούχου ή να βρει ένα αντικείμενο που έπεσε στο πάτωμα. Ένας άλλος μπορεί να βρίσκεται μπροστά σε ένα πλυντήριο και να χρειάζεται να μάθει σε ποια θέση βρίσκεται ένας διακόπτης. Και ένας άνδρας, όπως αυτός που τηλεφώνησε χθες, μπορεί απλώς να θέλει να τυπώσει κάτι από τον υπολογιστή του. Ακριβώς επειδή πολλές από αυτές τις ανάγκες φαίνονται μικρές, το Be My Eyes αποκαλύπτει μια πλευρά της αναπηρίας που συχνά περνά απαρατήρητη από εκείνους που δεν τη βιώνουν. Η αυτονομία ενός ανθρώπου δεν περιορίζεται μόνο από τα μεγάλα εμπόδια. Περιορίζεται και από δεκάδες μικρές πληροφορίες που ο κόσμος γύρω μας εξακολουθεί να θεωρεί αυτονόητο ότι προσλαμβάνονται οπτικά.
Ο ρόλος του ΑΙ
Μετά από σχεδόν 11 και πλέον χρόνια από την πρώτη του εμφάνιση, το Be My Eyes δεν είναι πλέον μόνο μια εφαρμογή που πραγματοποιεί βιντεοκλήσεις με εθελοντές, αφού η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (AI) δημιούργησε νέες δυνατότητες και η πλατφόρμα τις ενσωμάτωσε μέσω του Be My AI. Με αυτή τη λειτουργία, ένας άνθρωπος με πρόβλημα όρασης μπορεί να φωτογραφίσει κάτι που βρίσκεται μπροστά του και να ζητήσει από το σύστημα να του το περιγράψει. Μπορεί στη συνέχεια να κάνει συμπληρωματικές ερωτήσεις, ζητώντας περισσότερες πληροφορίες για συγκεκριμένα στοιχεία της εικόνας.
Η δυνατότητα αυτή αλλάζει σημαντικά την καθημερινή χρήση της εφαρμογής. Ένα μεγάλο μέρος των απλών ερωτημάτων μπορεί πλέον να απαντηθεί χωρίς να χρειαστεί να κληθεί άνθρωπος. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να περιγράψει μια φωτογραφία, να αναγνωρίσει αντικείμενα ή να διαβάσει πληροφορίες που βρίσκονται μέσα σε μια εικόνα.
Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι αυτή η εξέλιξη θα οδηγούσε σταδιακά στην εξαφάνιση του αρχικού μοντέλου του Be My Eyes. Δεν συνέβη όμως κάτι τέτοιο. Οι άνθρωποι παραμένουν μέρος της υπηρεσίας, επειδή υπάρχουν στιγμές στις οποίες μια περιγραφή δεν είναι αρκετή. Χρειάζεται διάλογος, καθοδήγηση, προσαρμογή σε αυτό που κάνει ο χρήστης σε πραγματικό χρόνο και, ενίοτε, η απλή βεβαιότητα ότι απέναντι υπάρχει ένας πραγματικός άνθρωπος που κατανοεί τι του ζητείται. Αυτή η συνύπαρξη ίσως αποτελεί και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του Be My Eyes στη σημερινή εποχή.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη περιστρέφεται συχνά γύρω από το ερώτημα εάν οι μηχανές θα αντικαταστήσουν τον άνθρωπο, εδώ η τεχνολογία χρησιμοποιείται διαφορετικά. Άλλοτε υποκαθιστά την ανάγκη για βοήθεια και άλλοτε βρίσκει τον κατάλληλο άνθρωπο για να την προσφέρει.
Η πλατφόρμα έχει παράλληλα δημιουργήσει δυνατότητες απευθείας επικοινωνίας με εταιρείες και υπηρεσίες, ώστε ένας χρήστης με πρόβλημα όρασης να μπορεί να λαμβάνει εξειδικευμένη υποστήριξη για συγκεκριμένα προϊόντα. Έτσι, μια ιδέα που ξεκίνησε ως ένα δίκτυο εθελοντών εξελίχθηκε σταδιακά σε μια ευρύτερη υποδομή ψηφιακής προσβασιμότητας.
Η εμπιστοσύνη
Μαζί με την ανάπτυξη έρχονται, ασφαλώς, και ζητήματα ιδιωτικότητας. Ο άνθρωπος που απαντά σε μια κλήση μπορεί να βρεθεί για λίγα λεπτά μέσα στον προσωπικό χώρο ενός αγνώστου. Η κάμερα μπορεί να δείχνει το σπίτι του, ένα προσωπικό έγγραφο, μια επιστολή ή μια οθόνη που περιέχει πληροφορίες οι οποίες δεν προορίζονται για κανέναν άλλο. Γι' αυτό και η εμπιστοσύνη αποτελεί απαραίτητο συστατικό της εφαρμογής. Ο εθελοντής δεν καλείται να γίνει παρατηρητής της ζωής του άλλου, αλλά να δει μόνο όσο χρειάζεται για να λύσει το συγκεκριμένο πρόβλημα. Η βοήθεια προϋποθέτει διακριτικότητα και σεβασμό, ίσως περισσότερο ακριβώς επειδή εκείνος που ζητεί βοήθεια αναγκάζεται για λίγα λεπτά να εμπιστευθεί τα μάτια ενός εντελώς αγνώστου.
Η ικανοποίηση
Αυτό ήταν και το συναίσθημα που μου άφησε η πρώτη κλήση από το Be My Eyes. Όταν έκλεισε η σύνδεση, ο άνδρας συνέχισε αυτό που έκανε και εγώ συνέχισα τη δική μου ημέρα. Δεν έμαθα ποιος ήταν, πού βρισκόταν ή τι ακριβώς ήθελε να τυπώσει. Ούτε υπήρχε κάποιος λόγος να το μάθω. Έμεινε όμως κάτι από εκείνα τα λίγα λεπτά. Η αίσθηση ότι πίσω από όλη τη συζήτηση για την τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη και τις εφαρμογές που υπόσχονται να αλλάξουν την καθημερινότητά μας, ορισμένες από τις πιο ουσιαστικές καινοτομίες εξακολουθούν να βασίζονται σε μια εξαιρετικά παλιά ανθρώπινη ανάγκη. Να μπορείς, όταν δυσκολεύεσαι, να ζητήσεις βοήθεια και να υπάρχει κάποιος που θα απαντήσει. Τις προάλλες αυτός ο κάποιος έτυχε να βρίσκεται στην Κύπρο. Ένας άγνωστος άνδρας ήθελε να τυπώσει κάτι από τον υπολογιστή του και για λίγα λεπτά, χρειαζόταν να δει μέσα από τα μάτια κάποιου άλλου. Του δάνεισα τα δικά μου.
