Δεμένα είναι σε σημαντικό βαθμό τα χέρια της Αστυνομίας όσον αφορά την αντιμετώπιση απειλών και περιστατικών ρητορικής μίσους κατά προσώπων και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως προέκυψε από τη σημερινή συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ίσων Ευκαιριών μεταξύ Ανδρών και Γυναικών.
Από τη συζήτηση διαφάνηκε ότι τα εργαλεία που διαθέτουν οι κυπριακές αρχές για την ταυτοποίηση προσώπων που κρύβονται πίσω από ανώνυμους λογαριασμούς είναι περιορισμένα, με εκπρόσωπο της Αστυνομίας να εξηγεί ότι, όταν υπάρχει καταγγελία για ανώνυμο λογαριασμό και απαιτείται η ταυτοποίηση του χρήστη μέσω της διεύθυνσης IP, οι κυπριακές αρχές πρέπει να ακολουθήσουν χρονοβόρα διαδικασία για να εξασφαλίσουν τα σχετικά στοιχεία.
Σε ερώτηση μελών της Επιτροπής για το τι μπορεί να κάνει η Αστυνομία όταν ένας πολίτης καταγγέλλει ότι ανώνυμος λογαριασμός τον απειλεί ακόμη και με θάνατο, η απάντηση ήταν ότι για την εξασφάλιση της διεύθυνσης IP απαιτείται η συνδρομή των εταιρειών της εκάστοτε πλατφόρμας στις ΗΠΑ. Ερωτηθείς εάν η Αστυνομία διαθέτει άλλο τεχνικό εργαλείο για την ταυτοποίηση του χρήστη χωρίς αυτή τη συνεργασία, ο εκπρόσωπός της απάντησε αρνητικά.
Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στη συνεδρία, η Αστυνομία διατηρεί τα διαθέσιμα στοιχεία και προχωρεί στις προβλεπόμενες ενέργειες, περιλαμβανομένων αιτημάτων για κλείσιμο λογαριασμών. Ωστόσο, όπως λέχθηκε, πολλές φορές οι λογαριασμοί δεν αφαιρούνται, καθώς μόνο η ίδια η πλατφόρμα έχει τη δυνατότητα να τους κλείσει. Ο εκπρόσωπος της Αστυνομίας ανέφερε μάλιστα ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εταιρείες επικαλούνται ζητήματα ελευθερίας της έκφρασης.
Η Αστυνομία απέρριψε, πάντως, την εντύπωση ότι οι δυσκολίες οφείλονται σε έλλειψη τεχνογνωσίας, υπογραμμίζοντας τη συμμετοχή του προσωπικού της σε επιχειρήσεις της Europol και της Interpol. Παράλληλα, τονίστηκε ότι δεν υπάρχει δυνατότητα συνεχούς παρακολούθησης ολόκληρου του διαδικτύου.
Απειλές κατά βουλευτών
Η έκταση του φαινομένου αποτυπώθηκε και μέσα από προσωπικές αναφορές βουλευτών για τα μηνύματα και τις απειλές που δέχονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής και βουλευτής του ΑΚΕΛ, Χρίστος Χριστοφίδης, ανέφερε ότι μόλις την προηγουμένη είχε επιχειρήσει να δει πόσους λογαριασμούς έχει αποκλείσει (block) στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επειδή τον έβριζαν ή τον απειλούσαν και διαπίστωσε ότι πρόκειται για εκατοντάδες. Έφερε, μάλιστα, ως παράδειγμα σχόλια του τύπου «εν 45άρι που σας χρειάζεται».
Ο πρόεδρος της Επιτροπής έκανε παράλληλα λόγο για οργανωμένη δραστηριότητα λογαριασμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με στόχο πολιτικούς αντιπάλους, υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες «στρατιά λογαριασμών» ενεργοποιείται για να επιτίθεται, να βρίζει ή να απειλεί.
Προσωπική εμπειρία κατέθεσε και ο βουλευτής του ΕΛΑΜ Ανδρέας Παπαχαραλάμπους, ο οποίος ανέφερε ότι, κατά την περίοδο που ήταν δήμαρχος Στροβόλου, είχε δημιουργηθεί λογαριασμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με αποκλειστικό αντικείμενο, όπως είπε, να γράφει εναντίον του.
Ο κ. Παπαχαραλάμπους σημείωσε ότι για μεγάλο διάστημα επέλεγε να μην αποκλείει χρήστες, ωστόσο το τελευταίο διάστημα άρχισε και ο ίδιος να κάνει block.
Η απειλή στον Φειδία που δεν είχε δει η Αστυνομία
Μέρος της συζήτησης αποτέλεσε και ένα σχόλιο που αναρτήθηκε κάτω από βίντεο του προέδρου της Άμεσης Δημοκρατίας Φειδία Παναγιώτου, στιγμιότυπο του οποίου έφερε τυπωμένο στη συνεδρία η βουλεύτρια Νταϊάνα Κωνσταντινίδη, αντιπρόεδρος του κόμματος.
Στο σχόλιο, ο χρήστης καλούσε, μεταξύ άλλων, τον κ. Παναγιώτου να κάνει θηλιά σε δέντρο και να κρεμαστεί, ενώ ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο γεγονός ότι το μήνυμα είχε συγκεντρώσει 24 likes.
Η κ. Κωνσταντινίδη στάθηκε ακριβώς σε αυτό το στοιχείο, λέγοντας ότι το ερώτημα δεν αφορά μόνο το πρόσωπο που γράφει ένα τέτοιο μήνυμα, αλλά και το τι συμβαίνει όταν τέτοιου είδους περιεχόμενο επιβραβεύεται και πολλαπλασιάζεται μέσα από την πλατφόρμα.
Το συγκεκριμένο σχόλιο αποτέλεσε αφορμή για παρέμβαση του προέδρου της Επιτροπής, ο οποίος ρώτησε κατά πόσο, όταν ένα πολιτικό πρόσωπο δημοσιοποιεί ότι έχει δεχθεί τέτοιες απειλές ή προτροπές, η Αστυνομία αναζητεί το ίδιο το πρόσωπο ώστε να διερευνήσει την υπόθεση.
Η Αστυνομία απάντησε ότι έχουν υπάρξει περιπτώσεις κατά τις οποίες επικοινώνησε αυτεπάγγελτα με πολιτικά πρόσωπα και τα κάλεσε για κατάθεση. Όταν όμως ρωτήθηκε ειδικά εάν είχε κληθεί ο Φειδίας Παναγιώτου μετά τη συγκεκριμένη δημόσια αναφορά, η απάντηση ήταν: «Δεν περιήλθε στην αντίληψή μας».
Η συζήτηση ανέδειξε, πάντως, και το νομικό ζήτημα γύρω από το τι συνιστά ρητορική μίσους. Εκπρόσωπος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου επισήμανε ότι μια ακραία επίθεση εναντίον πολιτικού προσώπου δεν εμπίπτει κατ’ ανάγκην στη στενή νομική έννοια της ρητορικής μίσους και ενδέχεται, ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά, να εγείρει διαφορετικά νομικά ζητήματα.
Οι μηχανισμοί που υπάρχουν και τα κενά που παραμένουν
Παρά τις δυσκολίες που καταγράφηκαν, από την πλευρά της Αστυνομίας και του Υπουργείου Δικαιοσύνης επισημάνθηκε ότι υπάρχουν ήδη μηχανισμοί για τη διαχείριση σχετικών υποθέσεων.
Όπως αναφέρθηκε στη συνεδρία, έχουν δοθεί συγκεκριμένες οδηγίες για τα στάδια διερεύνησης τέτοιων περιστατικών, ενώ σε κάθε επαρχία έχουν οριστεί δύο αξιωματικοί-σύνδεσμοι για τον συντονισμό υποθέσεων που αφορούν, μεταξύ άλλων, ρατσισμό και ρητορική μίσους. Παράλληλα, υπάρχει ειδικό γραφείο στην Αστυνομία το οποίο ασχολείται με την εκπαίδευση αστυνομικών σε συναφή ζητήματα.
Η Αστυνομία ανέφερε επίσης ότι μπορεί να προχωρεί αυτεπάγγελτα στη διερεύνηση περιστατικών που περιέρχονται στην αντίληψή της, χωρίς να απαιτείται σε κάθε περίπτωση να προηγηθεί καταγγελία του θύματος.
