*Του Γιάννη Μισιρλή
Η δεύτερη ενεργειακή κρίση της Ευρώπης ίσως έχει ήδη ξεκινήσει. Και η Κύπρος, ως μικρή, ανοικτή και ενεργειακά εξαρτημένη οικονομία, δύσκολα θα μπορέσει να μείνει ανεπηρέαστη.
Ο πόλεμος στο Ιράν και η αστάθεια γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, έχουν ήδη προκαλέσει νέο κύμα ανατιμήσεων στην ενέργεια, στις μεταφορές και στις πρώτες ύλες. Οι διεθνείς αγορές μπορεί να μην πανικοβλήθηκαν ακόμη, όμως οι αριθμοί αρχίζουν να δείχνουν μια πιο ανησυχητική πραγματικότητα.
Στην Ευρώπη, οι επιπτώσεις είναι πλέον ορατές. Η ανάπτυξη επιβραδύνεται, ο πληθωρισμός ανεβαίνει ξανά και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προειδοποιεί ότι η ενεργειακή κρίση μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις ανάπτυξης για το 2026, ενώ αξιωματούχοι της ΕΕ εκτιμούν ότι οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου θα παραμείνουν υψηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα τουλάχιστον μέχρι το 2027.
Για τον τομέα των ακινήτων, αυτό δεν αποτελεί μια θεωρητική μακροοικονομική εξέλιξη. Είναι άμεση απειλή.
Η κατασκευαστική βιομηχανία είναι ίσως ο πιο ενεργοβόρος τομέας της οικονομίας μετά τη βαριά βιομηχανία και τις μεταφορές. Από την παραγωγή τσιμέντου και χάλυβα, μέχρι τη μεταφορά υλικών, τη λειτουργία εργοταξίων, τα μηχανήματα, την ηλεκτρομηχανολογική υποδομή και τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, σχεδόν κάθε στάδιο παραγωγής ενός ακινήτου επηρεάζεται από το κόστος ενέργειας.
Η Κύπρος βρίσκεται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση. Εισάγει σχεδόν το σύνολο των ενεργειακών της αναγκών, ενώ μεγάλο μέρος των κατασκευαστικών υλικών και του εξοπλισμού που χρησιμοποιεί η αγορά ακινήτων προέρχεται από το εξωτερικό. Αυτό σημαίνει ότι κάθε αύξηση στο πετρέλαιο, στο φυσικό αέριο ή στα ναύλα μεταφέρεται σχεδόν αυτόματα στο τελικό κόστος κατασκευής.
Ήδη, τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι οι πιέσεις επιστρέφουν. Οι τιμές diesel στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί σημαντικά μετά την έναρξη της σύγκρουσης, με την Κύπρο να συγκαταλέγεται στις χώρες με τις μεγαλύτερες αυξήσεις. Παράλληλα, οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη, εκτινάχθηκαν μετά τις επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή του Κόλπου.
Αυτό συμβαίνει τη στιγμή που η κυπριακή κατασκευαστική βιομηχανία δεν έχει ακόμη απορροφήσει πλήρως το σοκ της περιόδου 2021–2023, όταν τα υλικά οικοδομής κατέγραψαν ιστορικές αυξήσεις λόγω πληθωρισμού, διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα και του πολέμου στην Ουκρανία.
Το κόστος κατασκευής στην Κύπρο παραμένει ήδη σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Και ενώ οι τελευταίοι μήνες έδειχναν κάποια σημάδια σταθεροποίησης, η νέα ενεργειακή αναταραχή απειλεί να αντιστρέψει ξανά την εικόνα.
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους εργολάβους ή στους επιχειρηματίες ανάπτυξης γης. Το πρόβλημα είναι βαθύτερο και πιο κοινωνικό.
Όταν αυξάνεται το κόστος κατασκευής, μειώνεται η δυνατότητα παραγωγής νέων κατοικιών σε προσιτές τιμές. Έργα που ήταν οριακά βιώσιμα παύουν να είναι. Νέες αναπτύξεις καθυστερούν ή αναβάλλονται. Οι μικρότερες εταιρείες πιέζονται ακόμη περισσότερο. Και τελικά, η αγορά παράγει λιγότερη προσφορά, ακριβώς τη στιγμή που η ζήτηση για στέγαση παραμένει ισχυρή.
Η Ευρώπη ήδη βιώνει στεγαστική κρίση. Η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση. Και σε μια αγορά όπου η προσφορά κατοικιών παραμένει περιορισμένη λόγω αργών αδειοδοτήσεων, υψηλού κόστους χρηματοδότησης και ανεπαρκών υποδομών, μια νέα ενεργειακή κρίση μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής του προβλήματος.
Υπάρχει επίσης ένας λιγότερο ορατός αλλά κρίσιμος κίνδυνος: η ψυχολογία της αγοράς.
Οι κατασκευές βασίζονται στην προβλεψιμότητα. Οι επενδύσεις σε μεγάλα έργα γίνονται με ορίζοντα ετών. Όταν όμως η αγορά λειτουργεί μέσα σε περιβάλλον γεωπολιτικής αβεβαιότητας, ασταθών ενεργειακών τιμών και συνεχών ανατιμήσεων, η διάθεση ανάληψης ρίσκου μειώνεται. Και όταν επιβραδύνεται η επενδυτική δραστηριότητα στον τομέα των ακινήτων, οι επιπτώσεις διαχέονται σε ολόκληρη την οικονομία: εργολάβους, προμηθευτές, τεχνικά επαγγέλματα, τράπεζες και αγορά εργασίας.
Η Κύπρος οφείλει να αντιμετωπίσει εγκαίρως αυτή τη νέα πραγματικότητα.
Η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, η μείωση γραφειοκρατικών καθυστερήσεων, η ενίσχυση ενεργειακά αποδοτικών κατασκευών και η δημιουργία πιο ανθεκτικών εφοδιαστικών αλυσίδων, δεν αποτελούν πλέον απλώς ζητήματα ανταγωνιστικότητας. Είναι ζήτημα οικονομικής ανθεκτικότητας.
Διότι αν η Ευρώπη εισέρχεται σε μια δεύτερη ενεργειακή εποχή αβεβαιότητας, η κυπριακή αγορά ακινήτων δεν έχει την πολυτέλεια να παρακολουθεί παθητικά τις εξελίξεις.
*Προέδρου Συνδέσμου Ανάπτυξης Ακινήτων
