Τις τελευταίες εβδομάδες, η ΟΕΒ έχει εκφράσει ανησυχία για τις επικείμενες οριζόντιες, χωρίς ουσιαστικό φιλτράρισμα, αυξήσεις των χαμηλών συντάξεων μέσω του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ). Η ανησυχία αυτή δεν είναι αδικαιολόγητη. Κάθε πρόσθετη επιβάρυνση στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης εγείρει ερωτήματα για τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, το ύψος των εισφορών και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Την ίδια στιγμή, αριθμός εργοδοτών (σχεδόν η ΟΕΒ) εκφράζει επιφυλάξεις απέναντι στο ενδεχόμενο υποχρεωτικής –ή σχεδόν υποχρεωτικής– συμμετοχής εργοδοτών και εργαζομένων σε επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία, επικαλούμενος το πρόσθετο κόστος που κάτι τέτοιο θα συνεπαγόταν.
Κάθε μία από τις δύο τοποθετήσεις, εξεταζόμενη ξεχωριστά, έχει τη λογική της. Όταν όμως προέρχονται από τα ίδια πρόσωπα ή τους ίδιους κύκλους, η αντίφαση είναι εμφανής και θα έπρεπε, τουλάχιστον, να προβληματίζει.
Από τη μία πλευρά, εκφράζονται αντιρρήσεις για την ενίσχυση των χαμηλών συντάξεων μέσω του δημόσιου συστήματος (πρώτος πυλώνας). Από την άλλη, απορρίπτεται η ενίσχυση της επαγγελματικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης μέσω υποχρεωτικών εισφορών, η οποία θα μπορούσε να περιορίσει μελλοντικά την ανάγκη στήριξης των χαμηλών συντάξεων από τον πρώτο πυλώνα.
Εδώ και περισσότερο από δεκαπέντε χρόνια, ορισμένοι προειδοποιούν ότι το ζήτημα της συνταξιοδοτικής επάρκειας πρέπει να αντιμετωπιστεί εγκαίρως. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί εργοδότες και εργαζόμενοι, μαζί με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις που τους εκπροσωπούν και τους δύο, έχουν συμβιβαστεί με τη μη αντιμετώπιση του προβλήματος. Ο λόγος είναι απλός. Όλοι βολεύονται όταν το κόστος μεταφέρεται στην επόμενη γενιά, είτε πρόκειται για την επόμενη γενιά εργοδοτών είτε για την επόμενη γενιά εργαζομένων, και χειρότερα, είτε για τη σημερινή γενιά νέων συνταξιούχων.
Στην πραγματικότητα, οι δύο πλευρές συμπορεύονταν σε αυτό το θέμα. Ήταν και είναι η ίδια πλευρά. Η άλλη πλευρά είναι η νέα γενιά (εργοδοτών και εργαζομένων), η οποία δεν βρίσκεται σήμερα στο τραπέζι των αποφάσεων και, δυστυχώς, φαίνεται να μην έχει ουσιαστική εκπροσώπηση.
Η δημογραφική πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Ο πληθυσμός γερνά, το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται και η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους μειώνεται. Το διανεμητικό σύστημα του ΤΚΑ θα δεχθεί ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις. Ταυτόχρονα, η απουσία επαρκών επαγγελματικών συνταξιοδοτικών σχεδίων αφήνει πολλούς εργαζομένους εκτεθειμένους στον κίνδυνο φτώχειας κατά τη συνταξιοδότησή τους.
Όταν λοιπόν φτάσουμε στο απροχώρητο –και σε έναν βαθμό έχουμε ήδη φτάσει– οι επιλογές μας θα είναι περιορισμένες:
Να αποδεχθούμε ότι ένας μεγάλος αριθμός συνταξιούχων θα ζει σε συνθήκες οικονομικής δυσπραγίας.
Να πληρώσουμε υψηλότερους φόρους, είτε ως επιχειρηματίες είτε ως εργαζόμενοι, ώστε να ενισχυθούν οι συντάξεις.
Να προσπαθήσουμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω και να κάνουμε αυτό που έπρεπε να είχε γίνει έγκαιρα, να πείσουμε εργοδότες και συνδικαλιστικές οργανώσεις να στηρίξουν ένα σύστημα επαρκούς επαγγελματικής συνταξιοδοτικής κάλυψης.
Η δημόσια συζήτηση χρειάζεται περισσότερη ειλικρίνεια. Δεν αρκεί να απορρίπτονται τόσο οι αυξήσεις στις χαμηλές συντάξεις όσο και οι μηχανισμοί δημιουργίας πρόσθετων συνταξιοδοτικών αποθεμάτων μέσω εισφορών, συμμετοχής και δημιουργίας ενός αποτελεσματικότερου θεσμικού πλαισίου λειτουργίας. Χρειάζεται μια σαφής και συνεκτική πρόταση για το πώς θα εξασφαλιστεί αξιοπρεπής διαβίωση στους συνταξιούχους του μέλλοντος.
Διότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει κόστος. Το ερώτημα είναι ποιος θα το πληρώσει.
